Vrijdag 18/06/2021

NieuwsOppositie Rusland

Navalny’s organisatie doekt zichzelf op, om proces als terreurbeweging te vermijden

Joelia, de vrouw van de gevangen gezette oppositieleider Aleksei Navalny, verscheen gisteren op een rechtbankzitting in Moskou. © AP     Beeld AP
Joelia, de vrouw van de gevangen gezette oppositieleider Aleksei Navalny, verscheen gisteren op een rechtbankzitting in Moskou. © APBeeld AP

De campagnekantoren van Navalny hebben de uitspraak van de rechter niet afgewacht, en zichzelf opgeheven. Dat om te voor­komen dat ze vervolgd zouden worden voor terrorisme, in dezelfde categorie als IS en Al Qaida. Dit betekent de facto het einde van de oppositie in Rusland, na weken van zware intimidatie en aanslagen.

Violetta Groedina was woensdag bezig met de ontruiming van haar kantoor in Moer­mansk toen de helpers van president Poetin nog een keer toesloegen. Kogels knalden door de twee ramen van het kantoortje. Toen dezelfde dag een politieagent langs­kwam, legde die Groedina een boete op van 75.000 roebel (830 euro) wegens deelname aan een illegale demonstratie een week geleden.

De beschieting in de havenstad aan de Noordelijke IJszee gaat de geschiedenis in als de allerlaatste aanval op een kantoor van Aleksej Navalny. Gisteren verklaarde Navalny’s stafchef Leonid Volkov alle 37 regionale kantoren voor gesloten. “Het is onmogelijk om in de huidige vorm door te gaan”, zei Volkov in een video vanuit zijn schuilplaats in Litouwen. “De Navalny-campagne­kantoren bestaan niet langer.”

Daarmee kwam gisterochtend een einde aan de georganiseerde oppositie in Rusland.

Reden voor de opheffing zijn niet de aanslagen op de kantoren, de inbeslagnames van de inboedel, de huiszoekingen, de arrestaties, de verbanningen naar de poolcirkel van medewerkers of de opsluiting van hun familieleden.

Nee, de reden voor de opheffing is een rechtszaak van de autoriteiten om Navalny’s organisatie op een lijst te zetten tussen Al Qaida, Islamitische Staat en de taliban: de lijst met verboden, extremistische organisaties. Wie er voor werkt, moet tot 10 jaar dwangarbeid verrichten in een strafkamp. Wie er publiekelijk mee sympathiseert, kan 6 jaar kamp krijgen.

Voor Navalny’s team is de dreiging van jarenlange opsluiting van duizenden medewerkers en sympathisanten aanleiding om het landelijke netwerk te ontbinden. Dus ging in 37 steden het licht uit van het laatste politieke leven in Rusland.

Navalny-medewerkers in Sint-Petersburg haalden maandag het kantoor leeg dat in 2017 feestelijk was geopend als allereerste vestiging. “Ze hebben mijn hart vandaag uit mijn borstkas getrokken”, schreef kantoor­voorzitter Irina Vatjanova bij een foto van een lege ruimte met enkel twee kapstokken, een kartonnen doos en wat ­kabels.

In een zakencentrum van een Moskouse buitenwijk deelden medewerkers gisteren de laatste T-shirts en stickers (opdruk: ‘liefde is sterker dan angst’) uit aan Russen die bestellingen hadden geplaatst bij de Navalny-winkel. De luiken voor het campagnekantoor in het centrum van de hoofdstad hadden ze al gesloten.

Sommige van de 37 kantoren hoefden niet meer gesloten te worden. Het kantoor in Jaroslavl stond al maanden leeg aangezien de autoriteiten de elektriciteit hadden afgesneden. En een ontruiming van het kantoor in Nizjni Novgorod was niet meer nodig nadat de anti-extremisme­dienst het kantoor twee weken geleden binnenviel en de verhuurder onder druk zette om het huurcontract met onmiddellijke ingang te verbreken.

Nep-oppositie

De campagnekantoren waren de ruggengraat van Ruslands oppositie. Lokale activisten organiseerden er protesten, met als gevolg dat er dit voorjaar mensen de straat opgingen in provinciesteden waar nog nooit was gedemonstreerd. Ze deden corruptieonderzoek naar lokale machthebbers, hielden verkiezingscampagnes en decimeerden Poetins partij op sommige plekken dankzij ‘Slim Stemmen’: bij uitsluiting van eigen kandidaten verzamelde Navalny’s team Russen achter geselecteerde tegenkandidaten van Verenigd Rusland.

Nu valt dat netwerk uit elkaar. Weg is de oppositie van de ‘destructieve activiteiten’, zoals oud-premier Dmitri Medvedev Navalny’s beweging deze week omschreef. Wat overblijft, is de ‘constructieve oppositie’: oppositie­politici die door het Kremlin zelf worden aangestuurd.

De bekendste partijen uit de systeem­oppositie zijn de Communistische Partij, de Liberaal-Democratische Partij en de Verenigde Democratische Partij Jabloko. Alle drie hebben sinds 1993 dezelfde partijleiders. Die mogen meedoen aan verkiezingen omdat ze van tevoren accepteren dat die gewonnen worden door Vladimir Poetin en diens partij.

Sommige partijleiders maken daar geen geheim van. Vladimir Zjirinovski, die al sinds 1991 meedoet aan presidentsverkiezingen, zei in 2016 “God, beware onze tsaar” nadat hij van Poetin een hoge onderscheiding in ontvangst had genomen.

De partijleiders springen het Kremlin te hulp om de bevolking op te zetten tegen de echte oppositie. Zo gaf de leider van Jabloko, de enige partij met democratische trekjes, Navalny een trap na toen die veroordeeld werd tot 3,5 jaar dwangarbeid in een strafkamp. “Een democratisch Rusland, respect voor mensen en een leven zonder angst en repressie zijn onverenigbaar met Navalny’s beleid”, schreef Jabloko-leider Grigori Javlinski vier dagen na de veroordeling in een essay over ‘de staatsgevaarlijke’ Navalny.

Diens team geeft de strijd nog niet helemaal op. In de video van gisteren zegt stafchef Leonid Volkov dat medewerkers van een aantal campagnekantoren zullen doorgaan met zelfstandige politieke bewegingen. De kantoren hebben volgens hem in de afgelopen 4 jaar “sterke en coole politici” opgeleid die nu op eigen houtje corruptieonderzoek en verkiezingscampagnes gaan organiseren. Volkov: “Met trots en blijdschap laten we ze nu los in het diepe.”

Maar zonder de financiële en morele steun van een landelijke organisatie lijken de lokale politici kansloos tegen de repressie van het regime. Navalny’s team zei zelf de afgelopen jaren dat ‘vereniging’ de enige kans van de oppositie was. Juist die valt nu weg.

De kans is klein dat de politici uit Navalny’s campagnekantoren toegelaten worden tot verkiezingsraces, zoals die voor het parlement in september. Bij presidentsverkiezingen rekruteert het Kremlin zelf vaak een kandidaat die kritiek mag uiten op Poetin om de schijn van democratie te wekken. De laatste, in 2018, was glamour­ster Ksenia Sobtsjak, de dochter van Poetins politieke mentor. Kort na de verkiezing kreeg Sobtsjak een baan als presentatrice van een avond­show op de staatstelevisie, die ze tijdens de campagne nog een leugenmachine noemde.

Stem van jongeren

Vraag naar echte oppositiepolitici lijkt juist te groeien. Navalny is volgens opiniepeilingen impopulair bij mensen die opgegroeid zijn in de Sovjet-Unie, maar meer dan een derde van de Russische jongeren staat achter Navalny.

Met het wegvallen van Navalny’s netwerk wordt voor hen de drempel hoger om zich uit te spreken. Navalny’s organisatie betaalt geen boetes meer van mensen die opgepakt worden bij demonstraties. Ook juridische hulp voor arrestanten wordt minder toegankelijk.

Ondertussen worden ze geconfronteerd met ‘de zwaarste repressie in de geschiedenis van het moderne Rusland’, stelde waarnemersorganisatie OVD-Info na protesten tegen Navalny’s opsluiting begin dit jaar. Meer dan 10.000 mensen werden opgepakt, enkelen zijn veroordeeld tot jarenlange gevangenisstraffen. OVD-Info: “De gebeurtenissen van begin 2021 tonen een volledig gebrek aan respect van de autoriteiten voor burgerrechten zoals vrijheid van vergadering, en juist een bereidheid om demonstraties te bestrijden met alle mogelijke middelen, waaronder illegale middelen.”

De angst wordt verder aangewakkerd door een nieuwe tactiek van de veiligheidsdiensten. Deelnemers aan een demonstratie van vorige week werden op straat grotendeels met rust gelaten door de politie, maar werden geregistreerd via gezichtsherkenningscamera’s en kregen de afgelopen dagen thuis bezoek van agenten. “Dat heeft een terroriserende werking”, zei politicoloog Jekaterina Schulmann woensdag in een discussie over de onderdrukking van Navalny’s beweging. “Je weet niet of ze vandaag of morgen voor jou komen. Niemand voelt zich veilig.”

De aantijging hoeft niets met politiek te maken te hebben. Andrej Borovikov, de voormalige voorzitter van het Navalny-kantoor in de stad Archangelsk, werd gisteren veroordeeld tot 2,5 jaar strafkolonie wegens het delen van een videoclip van rockband Rammstein. “Verspreiding van pornografie op het internet”, stelde de rechter. Borovikov deelde de clip in 2014. De autoriteiten openden de zaak pas onlangs, toen Borovikov besloot zich uit te spreken tegen de regering van zijn land.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234