Dinsdag 21/09/2021

Natuurparken beschermen niet altijd

Onderzoek wijst uit dat de natuur ook in beschermd gebied soms hard achteruitgaat. De directe omgeving van reservaten blijkt cruciaal.

Parkwachters van het Virunga National Park in de Democratische Republiek Congo zijn bezorgd op zoek naar tientallen vermiste berggorilla's. Virunga herbergt een kwart van de wereldpopulatie van de ernstig bedreigde mensaap. De dieren zijn zoek sinds het park voor de zoveelste keer door rebellen is bezet.

Natuurbescherming biedt niet altijd bescherming. Bedreigde dier- en plantensoorten zijn vooral in de tropen, waar de ontbossing groot is, steeds meer aangewezen op natuurreservaten (6 tot 10 procent van het tropenbos heeft, in elk geval op papier, een vorm van bescherming), maar zelfs daar zijn ze niet veilig en gaat de biodiversiteit achteruit. Het is dus cruciaal te weten welke effecten de bescherming van een reservaat heeft op biodiversiteit.

In Nature verscheen een studie die voor het eerst probeert de 'gezondheid' van tropische bosreservaten in kaart te brengen. De auteurs keken naar 31 groepen planten en dieren en 21 indicatoren voor bedreigingen van biodiversiteit. Ze deden dat voor zestig tropische reservaten wereldwijd, van droge savannebossen tot vochtige nevelwouden en van snippers van 160 hectare tot lappen van 3,6 miljoen hectare.

Onderzoek van bossen gebeurt vaak met satellieten, maar dat zegt weinig over de situatie op de grond. Deze studie is dan ook gebaseerd op interviews met meer dan tweehonderd veldbiologen, parkwachters en andere experts die regelmatig zelf het oerwoud in trekken. "Het was de lastigste publicatie waaraan ik ooit heb gewerkt", vertelt hoofdauteur William Laurance per telefoon vanuit Australië. Hij is hoogleraar aan de James Cook University in Cairns en bijzonder hoogleraar internationale natuurbescherming aan de Universiteit Utrecht. De uitkomsten van het onderzoek blijken gevarieerd. Met de helft van de onderzochte reservaten gaat het redelijk tot goed, met de andere helft matig tot slecht. De soortenrijkdom en ecosystemen die ze moeten beschermen, gaan snel achteruit. Soms alarmerend snel.

De belangrijkste oorzaak is dat bosreservaten nauw verbonden zijn met hun directe omgeving. Veranderingen in die omgeving blijken voor de gezondheid van een park even bepalend als wat er binnen het park gebeurt. "Binnen spiegelt buiten", zegt Laurance. "Zo'n 85 procent van de reservaten heeft in de laatste decennia een deel of zelfs al hun omringende bos verloren. De gevolgen daarvan dringen de reservaten binnen."

De belangrijkste voorspellers voor een verslechterende gezondheid van reservaten zijn de vernietiging van leefgebied (door houtkap, wegenaanleg, illegale mijnbouw), jacht en stroperij en exploitatie van bosproducten, wijst de analyse uit. De conclusie is dat we niet kunnen volstaan met het stichten van natuurreservaten, aldus Laurance. "De houding van politici is vaak: je tekent een park in op de landkaart en dan ben je er. Onze studie laat zien dat je geen park kunt opzetten en de rest naar de bliksem kunt laten gaan. Je moet niet alleen de reservaten beheren en ondersteunen, maar ook de gebieden eromheen. Verder moet je de lokale bevolking bij de reservaten betrekken."

Laurance benadrukt dat de conclusie niet mag zijn dat natuurreservaten geen zin hebben. "Ik geloof niet in doemdenkerij. De helft van de parken worstelt, dat is waar, maar de andere helft doet het best redelijk. Wij zijn niet tegen natuurparken. Beter beschermd gebied, hoe onvolmaakt ook, dan geen beschermd gebied. Wij willen meer parken en liefst zo groot mogelijke. Die hebben de meeste veerkracht."

Welke aanbevelingen wil Laurance doen? "We moeten bufferzones rond reservaten instellen en substantiële verbindingen tussen reservaten opzetten. Dus geen smalle corridors. Ook moeten we duurzame vormen van landgebruik bevorderen in plaats van traditionele slash and burn-landbouw of intensieve plantages. Om die doelen te bereiken zullen we de bevolkingsdruk rond reservaten moeten terugbrengen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234