Dinsdag 07/07/2020

Natuurbehoud

Natuurbehoud versus economische belangen in Congo: niemand weet wie achter aanslag op parkwachters zit

Een meisje sprokkelt hout nabij het Virungapark in Noord-Kivu. De illegale handel in hout is een van de grootste bedreigingen voor het park. Beeld AFP

Een aanslag in het Congolese Virungapark zorgt al weken voor spanningen. Twaalf parkwachters en vijf burgers zijn omgekomen, toen hun voertuigen werden beschoten. En niemand weet door wie. WWF vraagt ondertussen om parkwachters meer te ondersteunen, nu er minder inkomsten zijn uit toerisme om hen te betalen. 

Het is rond 11 uur als op vrijdag 24 april parkwachters op weg zijn naar hun hoofdkwartier in Rumangabo. Op de weg zien ze een brandende jeep. Net wanneer ze het voertuig passeren, openen zestig onbekende strijders het vuur, naar verluidt zelfs met raketwerpers. De vrachtwagen van de parkwachters wordt doorzeefd met kogels. Bij de schietpartij laten uiteindelijk twaalf parkwachters en vijf burgers het leven. 

“Ik kreeg een bericht van een collega die voor een boerenorganisatie werkt”, zegt Ivan Godfroid, regionaal directeur van Rikolto (Vredeseilanden), vanuit Congo. “Hij was twee uur later op de plek van de aanslag. De voertuigen stonden nog te roken.” 

Rwanda 

Het Virungapark ligt in het oosten van Congo, een regio waar de spanningen al jaren hoog oplopen. De parkwachters proberen om het uitgestrekte park, dat op de erfgoedlijst van Unesco staat en wereldwijd bekend is voor zijn populatie wilde berggorilla’s, te vrijwaren van stropers en illegale houthakkers. Maar omdat er met de handel in wilde dieren en de illegale houtkap zoveel geld te verdienen valt, hebben zij een heel moeilijke taak. Er zijn zowat 700 parkwachters om een oppervlakte van 7.800 vierkante kilometer, zowat een kwart van België, te beschermen. 

“Alleen al in de stad Goma wonen een miljoen mensen die houtskool gebruiken als hun belangrijkste energiebron", zegt Godfroid. “Er is dus enorm veel vraag naar en daarvoor gaan de bomen in het wildpark tegen de vlakte.”  

Deze aanslag was dan wel de dodelijkste in jaren, maar in totaal zouden al ongeveer 200 parkwachters zijn omgekomen bij het uitoefenen van hun beroep. Sinds de feiten probeert de Congolese overheid de verantwoordelijkheid in de schoenen van de FDLR te schuiven, een gewapende groepering die in het gebied actief is. Hoewel die dat ontkent, heeft Congo de FDLR er maandag opnieuw officieel van beschuldigd. De FDLR zegt dat militairen van het buurland Rwanda het bloedbad hebben aangericht. 

Ieder zijn eigen waarheid

“In Congo heeft iedereen altijd zijn eigen waarheid”, zegt Godfroid. “Maar wat er precies gebeurd is, kom je nooit te weten. Alleszins was dit duidelijk geen ordinaire burenruzie. Voor die FDLR-groep is houtskool zelfs de belangrijkste bron van inkomsten, dus het is erg makkelijk om hen te beschuldigen.”

Ook is het niet verwonderlijk dat de FDLR-groep meteen naar het Rwandese leger wijst. De FDLR is een groepering van Hutu’s die sinds de Rwandese genocide in Congo verblijven. Zij staan dus nog steeds op gespannen voet met de Rwandese overheid, die nu gedomineerd wordt door Tutsi’s. 

 “Er zouden Rwandese troepen aanwezig zijn in Congo om samen met het Congolese leger tegen de FDLR te strijden”, zegt Congo-experte Nadia Nsayi. “Die groepering bestaat trouwens niet enkel uit gewapende strijders, maar ook uit vluchtelingen die een oplossing voor de situatie vragen.”

Volgens Nsayi komen de rangers die het Virungapark moeten beschermen op die manier in het midden van verschillende politieke, economische en militaire conflicten te staan. Omdat er in het park ook olie te vinden is, zijn er grote belangen bij gemoeid om het natuurbehoud terug te schroeven. 

“Dat was ook de reden waarom in 2014 een aanslag gepleegd is op Emmanuel de Merode”, vertelt Godfroid. “De Belgische prins, die al jaren het instituut leidt dat het park beheert, heeft toen drie kogels in zijn lichaam gekregen. Toen waren er aanwijzingen dat het Britse oliebedrijf SOCO achter de aanslag zat.”

De Merode zelf was niet bereikbaar voor commentaar. Ook een andere Belg, de piloot Anthony Caere, die aan het hoofd staat van de ‘Air Wing’ van het park en vanuit de lucht de rangers assisteert, kon niet reageren. Hij was eerder te zien in het VRT-programma Flying doctors. 

Inzamelactie WWF 

De natuurorganisatie WWF, die niet actief is in Virunga, roept ondertussen zijn donateurs wel op om de parkwachters in zijn projectgebieden te helpen ondersteunen. De rangers vormen dan wel de belangrijkste verdedigingslijn van de wildparken. Maar in veel gebieden ontbreekt het hen nog steeds aan de nodige training, medische ondersteuning of zelfs voldoende drinkwater. 

“Wat in het Virungapark is gebeurd is een voorbeeld van hoe gevaarlijk het werk van de rangers is”, zegt Koen Stuyck, de woordvoerder van WWF. “Zelfs deze beroepsgroep wordt door het coronavirus getroffen. Corona heeft namelijk de inkomsten uit het toerisme doen opdrogen, die voor de lonen van de rangers een belangrijke financieringsbron zijn.” 

Naast de parkwachters wil het WWF met zijn inzamelactie ook de lokale gemeenschappen ondersteunen die rond de parken wonen. Ook in het Virungapark wordt er werk gemaakt van duurzame oplossingen voor de problemen. Boeren planten zo snelgroeiende boomsoorten als eucalyptus op hun gronden, zodat er voor houtskool geen bomen uit het park moeten sneuvelen. 

“Eigenlijk is er in het Virungapark een enorm potentieel voor toerisme, maar omdat het al 20 jaar onveilig is komt dat niet van de grond”, zegt Godfroid. “Dat zou nochtans voor meer tewerkstelling zorgen. Maar daarvoor heb je visie nodig en beleid van de overheid.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234