Zondag 07/08/2022

Natuur kreunt onder winterkou

Specialisten wijzen de klimaatverandering aan als schuldige. Op het platteland liggen velden dan ook bedekt door een laag sneeuw en zijn vijvers nog altijd dichtgevroren. Vissen en muizen zoeken daarin een thuis, veilig verwijderd van de jagende vogels.

Het winterweer houdt al een maand lelijk huis. Natuurverenigingen melden dat vogels letterlijk uit de lucht vallen, uitgemergeld door een voedseltekort. De Vlaamse kerkuil is wellicht het grootste slachtoffer van de vrieskou. In 2009 telde ons land 440 broedparen, voornamelijk in Antwerpen en Vlaams-Brabant. In een maand is hun populatie - in het beste geval - gehalveerd. Philippe Smets van de Kerkuilwerkgroep Vlaanderen: “Daar hopen we inderdaad op. De vrees bestaat dat maar tien procent de winter overleeft.”

De kerkuil leeft net als vele andere roofvogels van muizen. Die waagden zich door het slechte weer evenwel niet buiten. “In het begin trippelden ze nog wel over de sneeuw, maar dat is verleden tijd”, merkt Smets op. Daar komt nog eens bij dat de uilen standvaste vogels zijn. Zij jagen in een landelijk gebied van maximaal zes kilometer en moeten om te overleven vijf muizen per nacht vangen. Als dit enkele dagen op rij niet lukt, sterft de vogel een hongerdood. Smets: “Een gezonde kerkuil weegt 350 gram. De dode beesten die wij aantreffen, zijn vermagerd tot 200 gram.”

Behalve verzwakte vogels opvangen, kan de werkgroep weinig doen. Het verspreiden van dode muizen om zo de kerkuilen te voeden, is nutteloos. “Het zijn geen aaseters. Ze vangen alleen levende muizen”, zegt Smets. Een andere, hevig uitgehongerde vogelsoort kan daar wel van profiteren. Buizerds loeren op aas én levende prooien, maar ook zij konden door de sneeuw op weinig voedsel rekenen. Frederik Thoelen, bioloog van het Natuurhulpcentrum in Opglabbeek: “Elke dag komt er hier een buizerd binnen. We verzorgen er nu dertig.”

De roofvogels worden gevonden in weilanden en zijn zo futloos dat wandelaars ze zonder problemen kunnen oppakken. De buizerds zijn afkomstig uit Noord- en Oost-Europa, op zoek naar voedsel. De hevige sneeuwval heeft hun jacht bemoeilijkt en aas is moeilijk zichtbaar. Thoelen: “We hopen dat door de dooi veel dieren een kans krijgen om hun vetreserves aan te vullen.” De Belgische buizerds hoeven intussen niet voor hun leven te vrezen. De meeste van hen zijn uitgeweken naar Frankrijk of Spanje, waar nog voldoende prooien te vinden zijn.

Vastgevroren

Ook andere dieren gaan gebukt onder de strenge weersomstandigheden. Zo kunnen reigers geen vissen meer vangen omdat landelijke vijvers en meren door ijs zijn bedekt. Dit leidt tot grote problemen bij zwanen, wilde eenden en futen. Zij bevinden zich op het dichtgevroren water en zitten gevangen. Egels worden zelfs dubbel getroffen door het veranderende weer. In de warme herfst wierpen velen van hen een tweede nest. Zij hadden daardoor te weinig tijd om voedsel te verzamelen en kunnen nu niet aan hun winterslaap beginnen. “Al deze soorten leven heel dicht bij de mens en worden daarom sneller opgemerkt”, verklaart Thoelen.

De problematiek lijkt veroorzaakt te zijn door de klimaatverandering. Door de opwarming van de aarde kwam afgelopen maand koudere lucht uit Siberië in onze streken terecht. Sam Van den Plas, klimaatexpert van het WWF België: “Zulke extreme weersomstandigheden zullen zich waarschijnlijk vaker gaan voordoen.” In dat geval zullen vooral standvaste vogels hieronder lijden. “Als ze zich niet weten aan te passen, zullen ze sterven”, meent vogelspecialist Gerald Driessens van Natuurpunt. Daarbij is niet alleen een temperatuurdaling, maar ook een stijging funest. Van den Plas: “In Europa kunnen tot 38 procent van de vogels uitsterven als de wereldwijde temperatuur met twee graden stijgt.”

Voor de komende dagen wordt er een dooiperiode verwacht, maar daarna zijn er nog enkele wintermaanden te gaan. Is er hoop voor de overblijvers? “Sommige soorten kunnen zich verrassend goed herpakken”, zegt Driessens. “Onder meer de ijsvogel is daar in het verleden in geslaagd.” De Kerkuilwerkgroep kijkt daarbij naar het buitenland. Smets: “In Zwitserland overleven enkel de sterkste vogels, maar die krijgen dan wel veel meer jongen dan normaal.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234