Zaterdag 11/07/2020

Natuur herovert meest geteisterde stad van Kongo

Sinds de Rwandese genocide in 1994 heeft Goma geen rust gekend. Na de stroom van vluchtende Rwandese Hutu's werd de grensstad aan het Kivu-meer de spil van opeenvolgende Kongolese opstanden, maar vooral het epicentrum van 'geëxporteerd' etnisch geweld. De natuur bedekte gisteren deze geschiedenis onder een dikke stroom van kolkende lava .

Brussel

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

Tot begin jaren negentig had Goma nog steeds troeven om uit te groeien tot een welvarende oase van rust aan het Kivu-meer. Zowel Zaïrezen als Rwandezen kwamen er met vakantie, de bevolking bewerkte de vruchtbare grond. In de nachtclubs klonken opgewekte Afro-deuntjes van Zaïrese artiesten zoals Papa Wemba. De Kiswahili-slogan Hapo Goma, hatuna matata ('Hier in Goma hebben we geen problemen') brandde er op de meeste lippen, die gekoeld werden met 'Kigoyi', het Primus-bier dat werd ingevoerd vanuit buurland Rwanda. Tot daar op 6 april 1994 de hel losbreekt.

Tijdens de genocide worden van april tot juli naar schatting een miljoen gematigde Hutu's en Tutsi's gedood door extremistische Hutu-milities, de zogenoemde Interahamwé, en regeringssoldaten (FAR). Na de machtsovername van het door Tutsi's geleide Rwandees Patriottisch Front (RPF) komt er een enorme vluchtelingenstroom op gang. Minstens één miljoen Hutu's, onder wie duizenden extremistische génocidaires, vluchten naar het noordwesten, waar ze zich nog even 'beschermd' weten door de Franse militaire Opération Turquoise. Maar als de Fransen wegtrekken steken de vluchtelingen na een nieuw offensief van het RPF op 14 juli 1994 de grens over en komen uiteindelijk in een van de vluchtelingenkampen rond Goma terecht.

Sinds die dag wordt het nooit meer rustig in de stad. Toeristen maken plaats voor niet-gouvernementele organisaties en VN-medewerkers die cholera bestrijden en vluchtelingen voeden. Maar een structurele oplossing blijft uit, en ook de extremisten vullen hun magen. De Interahamwé verspreidt zich in de heuvels en rond de oevers van het Kivu-meer en valt opnieuw Rwanda aan.

Kigali ziet het met lede ogen aan en zoekt in het oosten naar bondgenoten die, in de plaats van een lakse Mobutu, voor hen het tij doen keren. Die medestanders worden gevonden in de entourage van Laurent-Désiré Kabila, leider van een verzetsbeweging uit de jaren zestig, die op 18 oktober 1996 de Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo-Zaïre (AFDL) opricht en in geen tijd met hulp van Rwandese troepen Kivu inneemt. Hij krijgt daarbij steun van lokale Banyamulenge, die door Mobutu als tweederangsburgers behandeld worden. Dit Volk van de Heuvels is in de ogen van Kigali geschikt omdat het etnische Tutsi's zijn. Goma wordt nu het AFDL-hoofdkwartier.

Kabila begint er zijn droom uit de jaren zestig alsnog vorm te geven. Binnen de kortste keren wordt een eigen administratie opgericht om Zaïre te veroveren. Maar eerst moet hij voor Rwanda de Interahamwé in en rond de kampen zien te verdrijven. Wat granaatsalvo's volstaan om op 15 november 1996 een menselijke vloedgolf in tegenovergestelde richting te doen ontstaan. Meer dan 750.000 vluchtelingen trekken door Goma naar de Rwandese grens.

Als Kabila in mei 1997 doorstoot naar Kinshasa, herwint Goma even opnieuw zijn oude geest. Maar er zijn diepe wonden geslagen. Tal van inwoners zijn gedood en het leven is duurder dan ooit. De roes waarmee Goma zich in Rwanda's armen stortte is voorbij.

Kongolese nationalisten en Mayi-Mayi kunnen het niet vinden met Tutsi-Banyamulenge, die nog steeds op staatsburgerschap wachten. Als in september 1997 gevechten uitbreken in de Masisi-streek, begint de cyclus van voor af aan. Goma krijgt opnieuw duizenden vluchtelingen te verwerken. Kigali ziet hoe de Hutu-extremisten van de chaos profiteren om Rwanda aan te vallen en beslist in augustus 1998 door steun aan een nieuwe rebellie het gebied in te nemen. Ze werden gisteren verdreven door de natuur.

Sinds de Rwandese genocide gaat Goma gebukt onder oorlog en humanitaire ellende

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234