Donderdag 01/10/2020

Natuur

Natuur beschermen? Knal eens 1.000 herten af

Afgelopen winter stierven er duizenden grote grazers, waaronder edelherten, op de Nederlandse Oostvaardersplassen.Beeld ANP

Moet de mens ingrijpen en de ooit zo moerasrijke Oostvaardersplassen in ere herstellen? Ja, antwoordt de provinciale politiek, na een verhit maatschappelijk debat. Om bedreigde vogelsoorten als de blauwe kiekendief een nieuwe kans te geven, dreigen zo’n duizend herten de kogel te krijgen. "Eigenlijk had je er een groot roofdier moeten uitzetten."

Bijna de helft van alle grote grazers op de Oostvaardersplassen is ten dode opgeschreven. Vandaag leven er zo'n 2.200 edelherten, heckrunderen en konikpaarden in het natuurgebied. Vijf jaar geleden waren zij de sterren van de natuurfilm De nieuwe wildernis. Na een winter vol ontberingen en kadavers zijn ze de inzet van een groot maatschappelijk en politiek debat. Wat moet de overheid en het Staatsbosbeheer, dat verantwoordelijk is voor de plassen, doen? Welke rol mag de mens spelen in wat wel eens het laatste stukje wilde natuur van Nederland wordt genoemd?

Een speciale commissie had hierop in het voorjaar een antwoord gevonden. Hun visie krijgt sinds woensdagavond steun van provinciale volksvertegenwoordigers van Flevoland. Het betekent dat het aantal wilde dieren vanaf volgend jaar beperkt wordt tot 1.100. Met andere woorden: 980 edelherten moeten verdwijnen, terwijl 189 konikpaarden zullen worden gevangen en verhuisd. Alleen de heckrunderen mogen in alle rust verder grazen.

Martin Hermy, professor natuurbeheer aan de KU Leuven en de UGent, kijkt er met gemengde gevoelens naar. “Vanaf het moment dat het eerste herten- of paardenkadaver opdook, was er discussie. Ik vind dat wat hypocriet. In de Afrikaanse safariparken liggen overal kadavers. Daar hebben we er geen probleem mee, eenmaal thuis vinden we het onaanvaardbaar. Onze empathie is duidelijk groter voor zoogdieren, die ook niet uit zichzelf kunnen verhuizen, dan voor de vogels. Die vertrekken wel uit zichzelf. Als zij onderweg sterven, who cares?”

Beeld RV

Woudaap

Officieel is nog niets beslist over het lot van de herten. De Nederlandse Dierenbescherming heeft twijfels bij de juridische haalbaarheid van het plan, maar in werkelijkheid blijft er volgens de politiek slechts één optie over. Zij geven aan dat het volgens deskundigen zo goed als onmogelijk is om de dieren te vangen en te verplaatsen. “De kogel is vele malen beter dan die stress”, zei Sjaak Simonse, fractievoorzitter van de conservatief-protestantse SGP, in de krant Trouw.

Het achterliggende vraagstuk kan betrekkelijk eenvoudig worden samengevat. Van oorsprong waren de Oostvaardersplassen een moerasgebied. Het bestaat uit een droog en een nat deel. Op het droge worden sinds de jaren 80 grote grazers ingezet. Zij moesten genoeg eten, zodat het gebied aantrekkelijker werd voor ganzen. Zij grazen op hun beurt het riet af, waardoor het natte deel kan openblijven voor tientallen beschermde vogelsoorten.

Er zou, zo geloofden ecologen en Staatsbosbeheer, ook zonder roofdieren een natuurlijk evenwicht ontstaan. Maar dat gebeurde niet. De grazers bleven in aantal toenemen en bleken te vraatzuchtig. Het ooit zo moerasrijk gebied werd steeds droger en opener. Sommige vogelsoorten, zoals de zeldzamere kleine zilverreiger of de woudaap, bleven weg. “De blauwe kiekendief is verdwenen omdat die niet op veldmuizen kan jagen”, zei Frank Berendse, hoogleraar natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit, eind april in de Volkskrant. “Die zijn het gebied namelijk al ontvlucht.”

Hermy geeft aan dat in ons land zo’n opzet nooit zou zijn aanvaard. “Ik heb de Oostvaardersplassen altijd gezien als een experiment. Als je de natuur zijn gang wilt laten gaan, moet je alle randvoorwaarden respecteren. Het gebied moet groter zijn, minstens 10.000 in plaats van 6.000 hectare, en er moeten grote roofdieren zijn. In Afrikaanse parken en Europese bossen houden leeuwen of wolven de populaties binnen de perken. Eigenlijk had je er zo’n groot roofdier moeten uitzetten, maar daarvoor wonen er te veel mensen in de buurt.”

Uitgemergeld

De gevolgen werden afgelopen winter zichtbaar. Nietsvermoedende pendelaars, die met de trein van Lelystad naar Almere gingen, zoefden plots langs uitgemergelde en stervende dieren. In totaal kwamen 3.226 grote grazers om. Zo’n 89 procent werd afgeschoten omdat zij door de strenge vorst en een gebrek aan voedsel in een te slechte staat verkeerden. Meerdere ecologen verklaarden dat een massale sterfte erbij hoort. Sterker nog: het is een “natuurlijke correctie” die toe te juichen valt.

Activisten gingen in het verweer en uitten bedreigingen richting medewerkers van Staatsbosbeheer. Meer vredelievende activisten gingen de dieren bijvoeren, stonden huilend aan de hekken, hielden een minuut stilte of plaatsten kruisen en doodskisten aan het provinciehuis en op de Oostvaardersplassen zelf. Uiteindelijk plooide de provincie: de grazers werden afgelopen winter, ondanks protest van biologen die meenden dat de populatie zo verder zou groeien, bijgevoerd.

“De omvangrijke sterfte kan worden gezien als een correctie door de natuur, maar daarvoor bestaat geen breed maatschappelijk draagvlak”, concludeert de commissie. Er komt zo een einde aan een beleid waarbij de natuur haar gang mocht gaan. Of het beheer van het gebied bij burgers zo meer goedkeuring krijgt, blijft de vraag. “Faunabeheer is perfect verdedigbaar en is hier de enige oplossing”, zegt Hermy. “Ik betwijfel alleen of je die herten moet afschieten. Je zou ze ook kunnen verdoven en naar een plek in Europa brengen waar er een tekort bestaat. Een ding staat voor mij wel vast: in zo’n dichtbevolkt land als Nederland is echt pure natuur zonder enig menselijk ingrijpen een utopie.”

Koraalrif redden door ratten te doden

Ratten zijn een bedreiging voor koraalriffen. Tot die opmerkelijke conclusie komen Britse wetenschappers in het prestigieuze vakblad Nature. Zij bestudeerden de Chagoseilanden, ten zuiden van de Malediven, en merkten hoe de knaagdieren het ecosysteem naar de knoppen hielpen. Zij doen dit op een indirecte wijze. Zo roeien de ratten de vogelpopulatie bijna uit, terwijl zij juist het koraal voeden met hun ontlasting. De wetenschappers raden aan om de ratten op alle eilanden te bestrijden zodat de koraalriffen optimaal kunnen functioneren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234