Dinsdag 01/12/2020

OpinieSacha Dierckx

Nationalisering Brussels Airlines moet klimaat en burgers ten goede komen (niét de aandeelhouders)

Beeld Photo News

Sacha Dierckx is wetenschappelijk medewerker bij de progressieve denktank Minerva.

Krijgt België opnieuw een nationale luchtvaartmaatschappij? Nadat eerder bekend werd dat Brussels Airlines aan de Belgische staat een lening van 200 miljoen euro vroeg, werd gisteren duidelijk dat een hernationalisering één van de opties is. De vraag of en hoe we bedrijven redden die door deze coronacrisis in moeilijkheden komen, is evenwel een politieke keuze.

Geen gratis geld voor aandeelhouders

Eigenlijk gaat het om verschillende vragen. Ten eerste: zijn de sector en het bedrijf belangrijk genoeg om recht te houden? Enerzijds kan je redeneren dat het geen essentiële sector is maar een luxesector, waar vooral de rijken gebruik van maken. Bovendien stuit de luchtvaart veel broeikasgassen uit, en is het moeilijk om tegen 2050 de CO2-uitstoot naar 0 te brengen. Voor kleine maatschappijen die een zeer beperkte groep mensen ten goede komen, zoals Air Antwerp, is een overheidsredding dus moeilijk te verdedigen.

Anderzijds kan je argumenteren dat een luchtvaartsector voor sommige verplaatsingen nog onvermijdelijk is. Bovendien verhoedt het redden van Brussels Airlines dat 4212 werknemers op straat komen te staan in deze barre tijden.

Als we overheidssteun toezeggen, moeten we een privatisering van de winsten (voor aandeelhouders) en een socialisering van de kosten (voor belastingbetalers) vermijden. Gratis geld voor stinkend rijke aandeelhouders is slecht besteed geld. Daarom moeten we Brussels Airlines op permanente basis nationaliseren. Dat vermijdt dat we overheidsgeld toestoppen, waarna de luchtvaartmaatschappijen verder personeel afdanken. Het biedt België ook een kans om meer controle te krijgen over welke luchtvaart we hier nog willen.

België zou niet alleen staan met een nationalisering. Alitalia kwam al terug in handen van de Italiaanse overheid, en ook Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben plannen om aandelen te kopen van noodlijdende bedrijven. Verschillende mainstream commentatoren spraken zich al uit voor het verwerven van aandelen in ruil voor overheidssteun.

Tegen welke kost?

België mag echter geen hoge prijs betalen voor de nationalisering. Als Brussels Airlines niet anders kan dan overleven door overheidssteun, heeft aandeelhouder Lufthansa geen been om op te staan. Daarnaast heeft Lufthansa de afgelopen jaren miljoenen aan dividenden uitgekeerd in plaats van ze te bewaren voor een crisis zoals vandaag. Bovendien krijg de luchtvaartsector al veel directe en indirecte overheidssteun in normale tijden. Zo is er naast de vrijstelling van belastingen op kerosine en vliegtickets ook de steun aan vliegvelden en vliegtuigbouwers.

De prijs die we als belastingbetalers betalen voor Brussels Airlines moeten we in de toekomst ook terugverdienen. Enerzijds betekent dat Brussels Airlines zelfbedruipend moet zijn. Het is geen openbare dienst zoals het trein-, tram- en busvervoer, en mag dus geen extra overheidsmiddelen krijgen. Anderzijds betekent het dat luchtvaartreizigers belastingen op hun tickets moeten betalen. Voorbeelden zijn een kerosinebelasting, het einde van de vrijstelling van btw op vliegtickets, of een zijn een vliegtaks zoals in veel van onze buurlanden. Nog beter is een frequent flyer tax: rijke burgers, die veel meer vliegen, betalen dan hogere belastingen dan wie één keer om de paar jaar met het vliegtuig op reis gaat.

Wat met het klimaat?

Natuurlijk mag een nationalisering geen business-as-usual betekenen. We moeten er alles aan doen om de klimaatimpact van de luchtvaart te beperken. Dat kan voor een deel via technologische oplossingen. Maar voor een sterke uitstootvermindering is ook een inkrimping van de sector nodig. Als publieke onderneming zou Brussels Airlines kunnen beginnen met bestemmingen te schrappen die vanuit Brussel vrij vlot bereikbaar zijn met de trein, zoals Parijs, Marseille, Hamburg, Wenen en Milaan, zodat trein en vliegtuig elkaar aanvullen in plaats van beconcurreren. Er kan ook afgesproken worden dat de dividenden die Brussels Airlines zou uitbetalen naar een fonds gaan voor academisch onderzoek naar klimaatneutrale luchtvaart.

Een krimpende luchtvaart betekent wellicht ook dat het personeelsbestand op termijn zal afnemen. Daarom moeten we voor het personeel een rechtvaardige transitie verzekeren, met tijdige omscholing naar klimaatvriendelijke en goed betaalde jobs voor de werknemers die niet in het bedrijf kunnen blijven.

Kortom, in plaats van een reddingsoperatie voor de aandeelhouders, een reddingsoperatie voor het klimaat, de werknemers en de burgers. Zo zorgen we ervoor dat een nationalisering de samenleving ten goede komt.

Sacha DierckxBeeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234