Vrijdag 04/12/2020

National Aids Memorial Grove in San Francisco, een levend monument voor de doden

Directeur Rick Pavich: 'Dit park is een levende hommage aan allen wier leven is getekend door aids'

Een park om niet te vergeten

In San Francisco werd de voorbije jaren National Aids Memorial Grove aangelegd, een park ter herinnering aan de vele aids-doden. Toen hij nog Amerikaans president was, erkende Bill Clinton het bovendien als nationaal monument.

door Paul Geerts

Het idee voor een National Aids Memorial dateert al van 1989, toen een groepje inwoners van San Francisco, waar aids een ravage aanrichtte in de omvangrijke homogemeenschap, naar een plek zocht om het verdriet collectief te kunnen uiten. Het moest een plaats worden waar mensen zouden kunnen treuren en hun geliefden herdenken, opgedragen aan iedereen die door aids is getroffen, zowel de doden als wie achter blijft.

Vrij snel kreeg de groep de steun van invloedrijke figuren uit de artistieke en politieke wereld, zoals de burgemeester van San Francisco en de acteurs Tom Hanks en Sharon Stone. Voorzitter van de groep is de architect Ken Ruebuch, een van de eerste homo's die vorig jaar in San Francisco officieel trouwde.

In 1996 keurde het Amerikaanse Congres en de toenmalige president Bill Clinton een wet goed waardoor National Aids Memorial Grove (NAMG) werd erkend als nationaal monument, en zo op gelijke voet kwam met onder meer het Vietnam Veterans Memorial in Washington, Mount Rushmore en de USS Arizona in Pearl Harbor. Al het geld voor de aanleg en het onderhoud van het park en het nog op te richten monument is afkomstig van private schenkingen. De initiatiefnemers weigeren overheidssubsidies omdat ze vinden dat die beter aan wetenschappelijk onderzoek naar en de strijd tegen de ziekte gaan.

l tijdloos

Als locatie werd na veel wikken en wegen gekozen voor een al jaren verwaarloosd deel van het befaamde Golden Gate Park, de Laveaga Dell. Het is een langwerpige vallei van ruim drie hectare, met centraal een open vlakte en beboste hellingen. De hele site werd in de voorbije jaren opgeknapt door een legertje vrijwilligers dat elke derde zaterdag van de maand verzamelen blaast.

Een groep (landschaps)architecten maakte een ontwerp voor het nieuwe park, dat voor 99 jaar verhuurd is aan NAMG. In het nieuwe park, dat is opgevat als een tijdloos maar levend monument, zijn een negental cirkelvormige ontmoetingsruimten aangelegd, diverse wandelpaden en de zogenaamde Circle of Friends. In die reusachtige stenen cirkel in het gras worden elk jaar de namen gegrift van aids-slachtoffers, van hun vrienden en familieleden, van mensen die actief zijn in de strijd tegen aids en de zorg voor slachtoffers en van sponsors van het Memorial Park. Momenteel staan er meer dan 1.200 namen te lezen.

Rond de Circle of Friends is een bosje van Cornus geplant dat in het voorjaar schittert met zijn crèmekleurige en roze bloemen. Achteraan groeien hogere bloeiende bomen zoals Japanse kerselaars, Magnolia en Michelia, onderbeplant met vooral geurende bloemen zoals Sarcococca en Rhododendron fragrantissimum, en planten met sierlijk blad zoals Bergenia, Gunnera en varens. Op diverse plaatsen in het park zijn ook grote zandstenen blokken opgesteld in de vorm van een gebroken cirkel, symbool voor mensen die gestorven zijn.

Van de Circle of Friends loopt een trap langs de noordelijke helling van de vallei door een bosje van oude en nieuwe Monterey-pijnbomen en cypressen, met daartussen allerlei zilverbladige en droogteminnende struiken en planten zoals lavendel, Artemisia, Ceanothus, Abelia, Pittosporum, Baccharis en Mimulus, die een mediterrane sfeer moeten oproepen.

Bovenop de helling is een terras gebouwd dat uitkijkt over de vallei. Op zes granieten steenblokken is een tijdstabel aangebracht waarop hoogtepunten uit de recente geschiedenis van de aids-epidemie van 1980 tot 2002 wordt weergegeven.

Verderop in de vallei ligt de Redwood Grove beplant met hoofdzakelijk Californische planten zoals Sequoia sempervirens, Ceanothus, Hebe, Aardbeiboom (Arbutus unido), Mahonia, eikenbladhortensia's, Rhamnus californica en oude rododendrons en camellia's, overblijfselen van de vroegere parkaanleg. In het midden markeren tien rotsblokken een van de negen cirkelvormige ontmoetingsplaatsen.

Centraal in de vallei ligt een grote grasvlakte, the meadow, die dienst doet als centrale ontmoetingsplaats. Ze geeft uit op de Crossroads Circle, opgedragen aan vrouwen en kinderen die het slachtoffer zijn geworden van aids. Een bosje van Californische eiken, onderbeplant met andere inheemse bomen en struiken zoals de Californische hazelnoot, laurierkers en esdoorn, herinnert aan het vroegere landschap langs de kusten. Een uitgedroogde rivierbedding is dan weer beplant met varens en allerlei kleine struiken die het 'natuurlijke' en 'wilde' karakter moeten accentueren.

Helemaal onderaan, verscholen tussen hoge eiken en oude camellia's, bevindt zich een vervallen grot, beplant met diverse varens en andere bladplanten zoals Gunnera en Bergenia en geurende planten zoals Mahonia en Sarcoccoca. Hier ligt opnieuw een cirkelvormig motief, de Circle of Peace, met een gedicht van Thom Gunn opgedragen aan de 'onbekende aids-doden':

Walker within this circle, pause.

Although they died of one cause,

remember how their lives were dense

with fine, compacted difference.

De zuidelijke helling ten slotte is dicht beplant met diverse soorten Japanse esdoorns, eiken en olmen, die the meadow als een groen scherm omhelzen.

l bekroning

'De National Aids Memorial Grove draagt ertoe bij dat de wereldwijde aids-tragedie nooit zal vergeten worden. Het is een levende hommage aan allen wier leven is getekend door aids', schrijft directeur Rick Pavich in de trimestriële nieuwsbrief van NAMG. 'Het is onze missie om een hersteloord te zijn en om bij te dragen aan een betere kennis en begrip voor deze menselijke tragedie. Terwijl de aids-pandemie verder om zich heen grijpt en nooit geziene ravages aanricht, is dit memoriaal als een nationale ontmoetingsplaats voor troost, hoop en herinnering ook een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van deze vreselijke ziekte.'

NAMG heeft nu een internationale wedstrijd uitgeschreven om de National Aids Memorial Grove Feature te ontwerpen. Dat monument, dat een soort bekroning is voor de Memorial Grove, moet een icoon worden dat harmonisch aansluit bij het bestaande park, maar tegelijk de natuurlijke elementen ervan accentueert. Het moet een eerbetoon zijn aan allen die gestorven zijn aan aids, en aan hun familie en vrienden.

n

INFO www.aidsmemorial.org

Andere herdenkingstuinen

Tuinen en parken zijn blijkbaar heel populair om aids-slachtoffers te herdenken. Een zoektocht op internet leverde minstens een twintigtal aids-tuinmemorials op, vooral in de Verenigde Staten. Onder meer in Key West, in het El Chorro Regional Park in San Luis (California), in Lerinx (Kentucky), in Tanglewood Park in Clemmons (North Carolina), aan de Louisiana State University, op de campus van Berkeley en in Lincoln Park in Los Angeles. Ook in het Canadese Vancouver, in het Britse John Hunter Hospital in Newcastle en Sacksville Park in Manchester, en in het Australische Melbourne en Sydney bestaan dergelijke tuinen. In Sydney is de voorbije jaren zelfs een heel aids-bos aangeplant met meer dan 7.000 bomen. Het is misschien een idee dat ook in België navolging verdient.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234