Zaterdag 28/01/2023

Naoorlogs Brussel door Hollandse lens

De neogotische pronkzaal in het Broodhuis op de Brusselse Grote Markt is niet meteen de plaats waar je een fototentoonstelling verwacht, maar het werkt. De zwart-witbeelden die Cas Oorthuys in de jaren 40 en 50 van Brussel maakte, zijn het decor voor een reis in de tijd. De sobere, nostalgische scenografie in expostijl krijg je er zomaar bij.

Cas Oorthuys (1908-1975) is een goed bewaard geheim, al krijgt hij in het monumentale Lexicon van de geschiedenis van de Nederlandse fotografie, een losbladig referentiewerk dat helaas niet meer aangevuld wordt, een goede veertig pagina's tekst en beeld. Het zegt iets over de carrière van deze vakman, die ook politiek actief was. Als links militant kwam hij in de buurt van de communistische partij en de Internationale Roode Hulp.

444 albums

Na zijn opleiding als architect ging hij in de jaren 30 bij De Arbeiderspers aan de slag als fotograaf en grafisch ontwerper. In die tijd zou alles 'Nieuw' zijn, met hoofdletter: de samenleving, de typografie en de fotografie. Met onverwachte camerastandpunten, haarscherpe beelden en een handvol mededogen werd de wereld in kaart gebracht. In zwart-wit, uiteraard. "Dat waren en zijn de kleuren van mijn generatie", verklaarde een trotse Oorthuys in 1969. Op dat moment had hij er een goed gevulde carrière opzitten. Voor de oorlog had hij de antifascistische tentoonstelling DOOD - De Olympiade onder dictatuur georganiseerd. Later leverde hij pasfoto's voor valse identiteitskaarten en werd hij door de nazi's opgepakt, maar vrijgelaten. Met de groep De Ondergedoken Camera bracht hij honger en verzet in Holland in beeld. Oorthuys fotografeerde het proces van Neurenberg, maar samen met collega's als Eva Besnyö, Emmy Andriesse en Ed van der Elsken was hij ook present op de imposante reizende tentoonstelling The Family of Man, die Edward Steichen in 1955 in het MoMA opzette. Ook in Belgisch Congo was hij actief, en met Simon Vinkenoog trok hij naar de lancering van Apollo 11. Talloze boeken heeft de fotograaf voorzien van klassieke vierkante opnamen, die hij met de trouwe Rolleiflex maakte. Bij zijn dood telde zijn negatievenarchief een half miljoen beelden en 444 albums met contactafdrukken. Ga er maar aanstaan.

Een gekanteld Brussel

Voor deze expositie werden 70 foto's gekozen uit een stapel van 2.000 clichés. Nieuwe barietafdrukken op groot formaat vormen een chronologisch parcours van 1946 tot 1956. We zien een stad en een wereld veranderen: de rantsoenering na de oorlog loopt naadloos over in de vrolijke sixties, paard en kar worden getransformeerd in triomfantelijk chroom en blik. Oorthuys brengt Brussel in beeld met de flair van de moderne reporter. Hij kantelt zijn camera en laat beelden bewegen. Waar de eerste opnamen nog baden in een zondagse rust, komt er snel vaart in het verhaal. De hoofdstad is intussen een lichtstad geworden. Het schallende neonlicht en de feestelijke etalages worden in een reisgids uit 1957 al getypeerd als een 'dolle verspilling van elektriciteit', maar je ruikt de bewondering waarmee de nieuwe maatschappij wordt omarmd. In die tijd is de Grote Markt nog geen stemmig, leeg theaterdecor maar een overvolle parking.

Vaak schuilt de magie van deze beelden in het detail: filterkoffie op een terras, een regenbui, de eerste tunnel. Het ene moment herinneren Oorthuys' foto's aan het klassieke modernistische werk van een collega als Willy Kessels, maar een tel later staat er geen maat op de vooruitgang. En de fotograaf heeft alles gezien, van de ontbrekende koepel van het Justitiepaleis in 1946 tot een gezellig homocafé in 1956. Fijn is ook dat de tentoonstelling een discrete klankband meekrijgt. De audiogids met getuigenissen van oudere Brusselaars, die de beelden becommentariëren, is een pareltje van mondelinge geschiedschrijving. Luister naar Louise Joris, een kruidenierster van 92, en bedenk hoe de tijd ons door de vingers glipt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234