Zaterdag 28/11/2020

Naïviteit als handelsmerk

Als je altijd de waarheid zegt, zul je weinig vrienden hebben. Dat is wat Erlend Loe aantoont in zijn nieuwste roman. En op een gelukkig huwelijk hoef je ook al niet te rekenen.

Het gelukkige huwelijk uit de titel van de roman van Loe is gesloten tussen Nina en Bror Telemann. Zij is een 43-jarige bijziende lerares Noors en hij een 42-jarige dramaturg bij het Nationaltheater die ervan droomt ooit zelf een toneelstuk te schrijven. Samen hebben ze drie kinderen. Het leven van de familie Telemann raakt in een stroomversnelling wanneer Nina een zomervakantie boekt in Garmisch-Partenkirchen, door het computervertaalprogramma van de eigenaar van het verblijf steevast Mixing Part Churches genoemd. Ze houdt van de Duitse cultuur, met haar kastelen, opera en literatuur, terwijl Duitsers voor haar man altijd nazi's geweest zijn en dat ook zullen blijven.

"Goethe was ongetwijfeld een geweldige kerel", merkt hij op wanneer Nina haar bewondering voor zijn poëzie uitzingt, "en het is mooi en heeft klank en ritme enzovoort, maar belette dat de mensen om nazi te worden, Nina? En is het theater? Dat vraag ik me af. Is het, als puntje bij paaltje komt, theater?"

Erlend Loe, in Noorwegen een gevierd auteur omwille van zijn humoristische romans, is een kei in het uitdenken van personages die zich op het randje van de geloofwaardigheid bevinden zonder in de verkeerde richting te vallen. In een van zijn vorige boeken, Volvo vrachtwagens, voerde hij bijvoorbeeld een bejaarde man op die ooit een romance beleefde met een jongeman tijdens een Engelse jamboree van de padvinders. Na een week was hij teruggekeerd naar zijn vrouw en kinderen, maar hij had zijn escapade nooit kunnen vergeten en eenmaal alleenstaand was hij in een bos gaan wonen, sliep hij onder de blote hemel en liep hij rond in een korte broek. We zullen niet zeggen dat ze dik gezaaid zijn, maar zo iemand zou kunnen bestaan, zeker in de Noorse bossen, en het zou een tragikomische figuur zijn, net zoals Bror Telemann. Deze wordt immers niet alleen geplaagd door zijn nazihaat, maar doet tijdens zijn eeuwige writer's block niets liever dan fantaseren over Nigella Lawson, de Britse tv-kok met de wulpse vormen die af en toe sensueel aan een lepel slagroom likt. Wanneer hij goed op dreef is en fantaseert hoe Nigella samen met Kate Bush naakt in de keuken staat, moet hij nadien een paar uur bekomen.

Desoriënterende dialoog

Loe was cineast, leraar en verpleger in een psychiatrische instelling alvorens schrijver te worden. Debuteren deed hij zestien jaar geleden met Naïef. Super, en van die naïviteit heeft hij zijn handelsmerk gemaakt. Hij bekijkt de wereld zoals Louis Theroux en beschrijft hem zoals Jim Jarmusch. Wat je krijgt is een reeks dialogen - toepasselijk voor een boek over macht en onmacht van het theater - die desoriënterend zijn in hun wereldvreemde inhoud, maar door gebruik te maken van stiltes en ontwijkende antwoorden tegelijkertijd ook om een belangrijke existentialistische leegte draaien.

Er mankeert iets aan de personages van Loe. Ze zijn op zoek naar betekenis en waarde in het leven en vluchten daarom weg uit het alledaagse bestaan waartoe ze door de maatschappij gedoemd zijn. Het zijn zoekers die niet weten wat ze willen vinden.

Deze drang naar authenticiteit maakt van Telemann een onmens die vooral met zichzelf bezig is en uit principe altijd de waarheid zegt. Wanneer zijn zoon Berthold - zijn dochter heet trouwens Heidi, alweer een smet op zijn anti-Duitse ziel - hem bijvoorbeeld vertelt over zijn ambitieuze toekomstdromen, antwoordt hij nuchter dat hij geen ruggengraat heeft en dus wellicht een speelbal van de maatschappij zal worden. En wanneer zijn zoon vertwijfeld vraagt wat hij daarmee bedoelt, verduidelijkt hij: je zult eerst een paar waardeloze baantjes hebben en nadien voor de rest van je leven aan de dop staan.

Taal en communicatie zijn centrale onderwerpen in het tragikomische Gelukkig getrouwd, wat culmineert in de fantastische scène waarin Bror en Haber, de eigenaar van het vakantiehuis dat de Telemanns gehuurd hebben en de man waarmee Nina ondertussen een relatie is begonnen, samen de bergen in trekken. De een spreekt alleen Noors en de ander niets anders dan Duits. Samen nemen ze een kabellift naar boven en wandelen dan naar beneden en wanneer Nina nadien vraagt hoe het geweest is, zegt Bror: "Niet slecht, ik denk dat hij het de hele tijd over de oorlog had."

Maar taal is er niet alleen om de waarheid te zeggen, beseft hij na verloop van tijd ook. Zijn onmacht om iets op papier te krijgen is precies verbonden aan die waarheidswaan, want wat doet een schrijver anders dan dingen verzinnen, zaken verbloemen en stroop om de baard van zijn lezers smeren. En pas wanneer Bror dat ingezien heeft, zal hij opnieuw gelukkig getrouwd kunnen zijn.

Erlend Loe, Gelukkig getrouwd, De Geus, 217 p., 17,95 euro. Vertaling: Paula Stevens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234