Woensdag 21/08/2019

Naipaul en Theroux zijn niet langer dikke vrienden

Het zit er bovenhands op tussen de schrijvers V.S. Naipaul en Paul Theroux. Sinds de lente van vorig jaar hingen er al zwarte wolken boven de intense vriendschap, maar nu lijkt een definitieve breuk onafwendbaar. Aanleiding daarvoor is het nieuwe boek van Theroux, Sir Vidia's Shadow: A Friendship Across Five Continents dat binnen enkele maanden verschijnt en uitvoerig zijn complexe relatie met Naipaul beschrijft. Een portret dat niet altijd even fraai is.

Naipaul (geboren in 1932) en Theroux (1941) leerden elkaar in 1966 in Oeganda kennen, wat het begin was van een mooie vriendschap. Tot er vorig jaar een kink in de kabel kwam. Toen de twee elkaar op straat tegenkwamen, vroeg Theroux waarom Naipaul nog niet gereageerd had op zijn laatste briefje. Naipaul repliceerde nogal giftig en Theroux voelde zich blijkbaar in zijn eer gekrenkt. In zijn nieuwe boek schildert hij Naipaul - Vidia voor de vrienden - af als een vulgaire, arrogante en neurotische vrouwenhater.

Desondanks erkent hij zijn voormalige kompaan wel als een briljant schrijver. Voor sommige specialisten is Naipaul dan ook "de grootste nog levende Engelstalige schrijver". Geboren op het Caribische eiland Trinidad als zoon van Indiase emigranten heeft hij zich ontpopt als de grote specialist op het vlak van het postkoloniale tijdperk. In boeken als A House for Mr. Biswas, India: A Wounded Civilization en A Way in the World graaft Naipaul naar zijn culturele wortels, maar tijdens die zoektocht botst hij voortdurend op de onverwerkte trauma's en naweeën van de postkoloniale periode.

Niet toevallig beschouwt Theroux Naipaul als de man die hem de knepen van het schrijverschap bijbracht. Net als zijn mentor weet Theroux in zijn reisboeken zijn indrukken haarfijn te omschrijven en ze al even scherpzinnig te analyseren. Lustig weven ze autobiografie en fictie door elkaar. Beide auteurs zijn ook Einzelgänger die met de nodige kribbigheid allerlei wantoestanden op de korrel nemen, al toonden ze zich in hun laatste boeken iets milder en toleranter.

Van enige gemoedelijkheid is volgens vrienden van Naipaul in Sir Vidia's Shadow alvast niet veel te merken. Volgens hen heeft Theroux het vertrouwen van zijn voormalige mentor misbruikt om zijn eigen verbittering van zich af te schrijven. "Ik denk dat hij zich gekweld voelde en daarom besloot het allemaal uit te spuwen. In zijn ogen is dat de kern van schrijven," aldus een van Naipauls vrienden over Theroux in een artikel in The New York Times. "Tot op zekere hoogte is dat ook zo, maar een zekere terughoudendheid is toch vereist." Naipaul zelf heeft nog niet gereageerd op het boek.

Theroux, die door werken als The Great Railway Bazaar en Mosquito Coast ook wel de "vader van het moderne reisboek" wordt genoemd, is zich van geen kwaad bewust. In een interview verklaarde hij dat hij in Sir Vidia's Shadow in alle eerlijkheid zijn relatie met Naipaul heeft willen blootleggen. "Naipaul heeft me altijd op het hart gedrukt de waarheid te vertellen, en dat heb ik ook gedaan," aldus Theroux. "Het is niet je edelmoedigheid die je een schrijver maakt, noch je momenten van medeleven. Mensen hebben ook hun mindere kanten en als je die trekjes van een auteur uit de doeken doet, versta je waarom hij schrijft zoals hij schrijft."

Vrienden van Naipaul zijn vooral verontwaardigd over de manier waarop Theroux in zijn boek de afbrokkelende vriendschap beschrijft. De poppen gaan aan het dansen als Theroux drie boeken van zijn hand die hij aan Naipaul cadeau heeft gedaan, in een catalogus van zeldzame werken ziet opduiken. Hij realiseert zich dat zijn vriend de boeken probeert te verkopen en vraagt in een brief om uitleg. In plaats van een antwoord van Naipaul krijgt Theroux een fax vol grammaticale fouten van diens echtgenote Nadira, iets waar hij zich mateloos aan ergert. Hij stuurt een kopie van de fax en een nota naar Naipaul, maar krijgt nog steeds geen antwoord. Theroux krijgt het nu echt op zijn heupen. Op de duur is Naipaul voor hem nog slechts een schaduw.

In het boek is het niet duidelijk wat precies de druppel is die de emmer deed overlopen. Theroux lijkt de schuld voor het einde van de vriendschap bij Nadira te leggen, maar volgens een intieme kennis was Naipaul al jaren het obsessionele gedrag van Theroux beu.

Vrienden van Naipaul denken trouwens dat hij Sir Vidia 's Shadow helemaal niet zal lezen. "Hij zal het zelfs niet overwegen," aldus een van hen. (WVR)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden