Maandag 01/06/2020

Nadrukkelijk effectbejag

De tijd stilzetten, de poriën open en langzaam proeven van de taal: dat is altijd het theater van Peter Verhelst geweest. De kracht ervan: een totaal gebrek aan opdringerigheid. Des te sterker ontgoochelt de expliciete zeggerigheid van Hotel Malaria.

In Hotel Malaria zijn we getuige - Verhelsts theater speelt zich altijd af achter het sleutelgat, met ons als voyeurs er doorheen loerend - van een levensbelangrijke ontmoeting tussen een man en een vrouw. Hij is getekend door zijn verleden, zij door haar toekomst: wat ze van elkaar willen is bevrijding die, zonder dat ze dat zelf al weten, zich al heeft voltrokken in hun wederzijdse blik.

Het is een klassiek gegeven, dat doet denken aan Marguerite Duras' La maladie de la mort, waar SKaGeN enkele jaren geleden zijn tanden op stukbeet. Twee verloren zielen - of eerder: lichamen - cirkelen om elkaar heen. Hoe hun levens- en doodsdrift tastbaar maken zonder te vervallen in hoogdravende kitsch? In Hotel Malaria lukt dat het best in de eerste minuten, wanneer het spreken nog niet begonnen is.

Banaliteiten

Bert Luppes hanteert een bijl, de eerste inslag van het metaal op het houtblok zingt de toon voor aan componist Krengs soundscape. In de kracht waarmee Luppes zich een weg hakt door het blok en vervolgens de geur opsnuift van het gewonde hout ligt alles besloten over zijn woede en machteloosheid. Dit is een lichaam, een beeld dat vanzelf spreekt, in tegenstelling tot sommige meer gestileerde plaatjes: een sneetje toast dat de hele voorstelling lang op scène ligt te verbranden, bijvoorbeeld. Zintuiglijk theater? Mja.

In de taal ontvouwt zich dezelfde ongelijke kwaliteit. Verhelst' taal is sowieso dik, het zijn vaak handelingen op zich: frasen als "(Vlees) dat zich ontvouwt en openkrult, als een bloemkelk trillend" laten zich lastig lippen door de acteurs: het worden op slag precieuze banaliteiten. Dat is natuurlijk problematisch voor Bert Luppes en Lien Wildemeersch, want alles wat ze doen is eigenlijk al te veel. Op andere momenten is de tekst dan weer ongegeneerd sentimenteel ("het fundamentele zuchten"), doorzichtig als glas en nadrukkelijk uit op effect. Waar zijn Verhelsts woorden, waar zijn de beelden naartoe van jaren geleden, die er koppig en onverzettelijk enkel op uit waren zichzelf te zijn?

Het gevolg is dat hetgene dat Verhelst steeds beoogt, namelijk één ruimte laten ontstaan, één zintuiglijk universum waarin acteurs en toeschouwers zich samen bevinden, verkeert in zijn tegendeel. Het is alsof het publiek in een bokaal zit, of de spelers - in ieder geval glijdt elke poging tot intimiteit onverschillig weg.

Laat ons alleen

Achteraf bezoeken we de mini-expositie Verhelst XL, waar enkele mooie installaties opgesteld zijn die Verhelst samen met Maud Bekaert en Johan Tahon uitwerkte. Er is een beeld dat tranen huilt uit de borst, er zijn stenen die wenen om onze onvervulde wensen - prachtig. Maar moeten daar ook die performers op kousenvoeten tussensluipen, nadrukkelijk wijzend op de heiligheid van het moment? Laat ons toch alleen met onze gedachten, laat ons alleen met die kunstwerken. Waar zowel Hotel Malaria als Verhelst XL aan lijden is de double bind van de intimiteit: het bevel tot intiem zijn maakt elke werkelijke nabijheid onmogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234