Zondag 11/04/2021

Naar het nulpunt van politiek theater

Kan er nog toneel gespeeld worden nu de solidariteit en daarmee de hele Europese samenleving in crisis verkeert? Met die kwestie keert De Warme Winkel in We Are Your Friends naar de existentiële kern van het (politieke) theater.

Zoals wel vaker gebeurt, zit ook bij de nieuwe voorstelling van de jonge Nederlandse performancetheatergeroep De Warme Winkel het venijn in de staart. Op scène staat al de hele tijd lang een pot met een slordige 7.000 euro in - de gebudgetteerde kost van de voorstelling. Na aftrek van de die avond gemaakte kosten blijven er nog een paar duizend euro over. Heeft iemand enig idee wat we daarmee kunnen doen? Een vinger gaat de lucht in. Een nichtje met een zeldzame kanker heeft dringend geld nodig voor een levensreddende therapie in de VS. Jammer maar helaas. Het geld is echt wel bestemd voor theater, kankers genezen valt daar niet onder. Iemand een beter idee?

Met dat tegelijk cynische en dubbelzinnige besluit stuurt De Warme Winkel zijn gehoor de nacht in. Wat de slotscène zo treffend maakt, is dat ze aantoont waar de populistische kritiek op theater als geldverslindende subsidieslurperij raakt aan de fundamentele vragen waar veel kunstenaars zelf mee worstelen: welke plaats heeft kunst nog in een samenleving in crisis? En zou het niet nuttiger zijn actief engagement op te nemen, zoals sommige kunstenaars ook doen, in plaats van kunst te scheppen?

"Het is barbaars om na Auschwitz een gedicht te schrijven", schreef de Duitse filosoof Theodor Adorno na de Tweede Wereldoorlog. In We Are Your Friends lijkt het collectief De Warme Winkel die kwestie te actualiseren: kan je met 'Europese' kunst aankomen op een moment dat een grote groep Griekse medeburgers door armoede en hongersnood getroffen wordt? Het antwoord dat je dan van een kunstenaar verwacht - 'ja natuurlijk, ondanks alles' - geeft De Warme Winkel expliciet nìet. We Are Your Friends, zo maken de makers ons van meetaf aan expliciet duidelijk, is geen theatervoorstelling, het is zelfs geen performance. We Are Your Friends is een statement.

Dat statement keert zich onder meer tegen zijn opdrachtgever. We Are Your Friends kwam tot stand in het kader van Me, Myself & We, een thematische voorstellingenreeks die dit seizoen in Kaaitheater loopt over solidariteit in tijden van individualisme. De voorstelling reist nu langs diverse Europese schouwburgen.

De Warme Winkel kaart de vrijblijvendheid aan van het nadenken over solidariteit met Europees subsidiegeld, op een moment dat de solidariteit zelf in crisis verkeert. Dus verschijnt er een nuffig theatertypetje op het podium dat artistiek verantwoord geraaskal uitkraamt en door de geluidstechnicus (die op scène zit) met een tirade wordt verjaagd. Ook wordt er een ironiserend nietszeggende choreografie getoond - een beenhard commentaar op de enkel op zichzelf gerichte melomanie van sommige kunstenaars.

De voorstelling - of niet-voorstelling, zo u wil - is opgevat als een losse opeenvolging van performances door zogenaamde 'lokale' kunstenaars. Eigen kunst eerst: de terugkeer van nationalisme en xenofobie is waar De Warme Winkel zich tegen afzet. Dat gebeurt onverbloemd en met de subtiliteit van een voorhamer. Er wordt niet teveel tijd verloren met symbolisering en esthetisering, de boodschap wordt er duchtig ingeramd.

Dat klinkt drammerig, maar De Warme Winkel komt er (meestal) wel mee weg. Bijzonder sterk is de openingsperformance, waarbij een (armoedige) kunstenaar door een machtige opdrachtgever wordt bevolen zich uit te kleden en met rietjes in de reet rond te huppelen. Het lachen vergaat de meeste toeschouwers snel. De boodschap dat je een naakte kei niet kunt stropen, maar dat we het toch proberen, doet namelijk een belletje rinkelen. Want herinnert deze economische vernedering ons niet aan het juk dat de internationale trojka het in schulden verzuipende Griekenland oplegt?

Consequent

Verderop boet de voorstelling wat aan precisie in. Dat Roma pioniers genoemd worden van het Europese vrije verkeer is goed gevonden, maar hun uitzetting uit diverse landen gelijk stellen met de Holocaust is er misschien toch wat over. Ook de kritiek op nieuwe Vlaamse conservatief-nationalisme had subtieler gekund. Maar in schoonheidsprijzen is De Warme Winkel niet geïnteresseerd. Die consequente houding dwingt respect af.

Het open einde - 'iemand enig idee wat we dan wel kunnen doen?' - intrigeert. Want hoe zal De Warme Winkel nu zelf zijn artistieke parcours voortzetten? Vervolgen ze deze radicale, kritische, politieke koers, of blijft het bij dit ene statement? En was dit dan toch 'maar' theater?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234