Maandag 16/09/2019

Naar de rand van de beschaving en terug in één dag

Als toerist kun je samen met een handjevol anderen mee met een vrachtboot die afgelegen plekken bevoorraadt. Een bijzondere ervaring op het water langs Vancouver Island, aan de westkust van Canada.

Nog slaperig meld ik me op dinsdagochtend vroeg in het kantoorgebouwtje van de rederij, kaliber tuinhuisje, op de pier in het haventje van Gold River. Gisteren ben ik van de enige camping van het stadje, dat 10 kilometer landinwaarts ligt in het hart van Vancouver Island aan de Canadese westkust, in vier uur van de ferryterminal hiernaartoe gereden. Dit moet zo ongeveer het einde van de bewoonde wereld zijn.

Er ligt maar één boot aan de kade, een klein vrachtschip, strak in de verf: de MV Uchuk III. Aan de andere wal liggen twee watervliegtuigen te niksen in de felle zon. Elke dinsdag bevoorraadt de Uchuk een aantal houthakkerskampen en zalmkwekerijen langs de kust van de Muchalat Inlet. Vijf stops in totaal, tot aan Friendly Cove, een station van de kustwacht aan de Nootka Sound waarin de fjord uitmondt. Twee dozijn toeristen kunnen meevaren. Zij krijgen de kans om de bemanning te spreken en bij nederzettingen aan de grillige kust van dit wilde eiland aan te meren, plaatsen waar je met de auto niet kunt komen.

Aan de kade begroet kapitein Spencer Larson een voor een zijn gasten van vandaag. Hij is een jonge knul, 27 jaar oud naar ik verneem, die al sinds zijn achttiende op de Uchuk werkt. Met eerste matroos Adrian en deckhand (bootwerker) Dave, die ook als machinist van de twee dieselmotoren dienstdoet, vormt hij een hecht team. Een vrouw op leeftijd staat beneden in het keukentje en verkoopt koffie, limonade en thee. Ze heeft chocolate chip cookies in de oven zitten die heerlijk ruiken.

Als Dave de trossen losgooit en de Uchuk zich luid pruttelend in beweging zet, bekruipt me het gevoel dat ik de beschaving achter mij laat. De glinsterende, 19 kilometer lange fjord wordt omringd door steile, beboste bergketens. Op sommige plaatsen is het water bijna 400 meter diep.

De stuurhut, waar Spencer en Adrian zich ophouden, getuigt van respect voor het verleden van dit schip, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog als mijnenveger door de U.S. Navy gebruikt werd. Het interieur is van glimmend gevernist hout, de ramen zijn met koper beslagen, ronde patrijspoorten die op deze hete dag wagenwijd openstaan. De originele scheepstelegraaf, met handvaten ook uit blinkend koper, gebruikt Spencer om met Dave in de machinekamer te communiceren. "Hij hoort me anders toch niet, vanwege de herrie, omdat hij twee diesels van 500 pk elk moet bedienen", legt Spencer uit. "Gelukkig kent Dave het traject erg goed en reageert hij erg snel."

Bijna-botsing

Wel zo handig, denk ik, als we om een bebost eilandje in de fjord heen varen en er als uit het niets overal motorbootjes van sportvissers voor ons opdoemen (vandaar al die auto's in de haven, denk ik). Er wordt in de fjord op zalm en heilbot gevist.

Wie heeft er eigenlijk voorrang? Terwijl Spencer voortdurend de potentiële obstakels scant en elke halve minuut de radarkaart op zijn laptop raadpleegt, vertelt Adrian dat de vaarregels erop neerkomen dat in principe de grootste altijd voorrang heeft. "De Uchuk kan nu eenmaal niet zo snel stoppen of uitwijken. Wij mogen dus onze koers varen, zij moeten uitwijken. Alleen als we een trawler zouden tegenkomen, moeten wij voor hem uit de weg gaan, vanwege zijn sleepnetten."

Gaat het nooit mis? Spencer schiet in een lach: "Vaak wel, bijna dan." Hij steekt zijn minachting niet onder stoelen of banken. "De meeste sportvissers zijn dom. Echt! Sommigen denken, omdat ze een vishengel hebben, dat de regel van de sleepnetten ook voor hen geldt. Niet dus. Dan luid ik de hoorn. En die is écht luid! Dan snappen ze het wel, al schreeuwen ze over de radio soms dat ze me zullen aangeven bij het transportministerie. Go ahead, see what happens."

Spencers woorden zijn profetisch. Enkele minuten later zien we een zeilboot die komt aanvaren, vanaf bakboord (links) dan nog, en de Uchuk lijkt te gaan afsnijden. Tot tweemaal toe blaast Spencer de hoorn maar deze boot houdt zijn koers vast. Spencer geeft een ruk aan de hendel van de telegraaf. De motoren gaan meteen vol in de achteruit en brengen de Uchuk bijna tot stilstand. Als het bootje voorlangs vaart, zwaait de stuurman naar ons alsof er niks aan de hand is. "Zag je dat? Zet dat maar in je reportage!" Spencer laat het echter niet meer aan zijn hart komen en blijft kalm. Je maakt in een decennium wat mee op de fjord.

De eerste stop op onze route is een zalmkwekerij. We leggen aan naast enorme drijvende bakken van gaas en met de kraan wordt een lading mdf-platen op de kade gelost. De eigenaar is een Noorse firma die in dit gebied in zeven zulke fish farms Atlantische zalm kweekt, een activiteit waar milieuactivisten in British Columbia fel actie tegen voeren.

Afval voor de kerk

De tweede stop, drie kwartier verderop, is aan de pier van Critter Cove, een fishing lodge van houten huisjes en een hoofdgebouw speciaal voor sportvissers dat prachtig omsloten ligt in een groene baai. Behendig lost Adrian met de takel kratten met drankblikjes en etenswaar. Zakken vol afval gaan mee terug aan boord, plus twee containers vol lege blikjes. "Die worden aan de kerk gedoneerd", vertelt hij achteraf. "Met het geld dat ze opbrengen, zenden ze kansarme kinderen op zomerkamp." Dan wijst een van de passagiers naar de boomtoppen: een bald eagle komt aanvliegen, een sierlijk klapwiekende witkoparend. We kunnen hem een paar minuten volgen, totdat hij wordt weggepest door een moedige kraai en achter de bomen verdwijnt, de bergen in.

De etappeplaatsen op de route van de Uchuk zijn alleen per boot of watervliegtuig te bereiken. Gold River moet als de 'bewoonde wereld' gelden en is met slechts één weg, ooit aangelegd door houthakkers, met Campbell River aan de oostkust van Vancouver Island verbonden. Een netwerksignaal heeft mijn gsm er niet kunnen opvangen. Ik vermoed dat alle communicatie van en naar Gold River via satelliettelefoon gebeurt. Het 1.200 zielen tellende dorp is een zwart gat, omringd door de tot 2.000 meter hoge bergketens van Stratconia Provincial Park.

Hoe is het om op zo'n godvergeten plek te wonen, vraag ik aan Spencer als we weer onderweg zijn naar de volgende haven, een groot houthakkerskamp. "Oh I love it", zegt hij zonder aarzeling. Ook Adrian zou het leven hier voor geen geld willen missen, "als je van kamperen, vissen en jagen houdt natuurlijk!" Spencer gaat na de zomer zelfs trouwen met een dorpsgenote.

Best bewaarde geheim

Een sleepboot komt ons tegemoet, een dozijn boomstammen voorttrekkend, waarvoor Spencer graag uit de weg gaat. "Dit is ons best bewaarde geheim", vertelt een andere passagier mij later als ik hem vraag naar de houtindustrie op Vancouver Island, want het is aan de boshellingen te zien dat men hier niet in selectieve houtkap gelooft. Het landschap rond de fjord lijkt soms op een gigantisch groenbruin dambord vol kale plekken dat als een tafelkleed over de bergen ligt gedrapeerd. "Zelfs de meeste Canadezen weten dit niet", legt de man uit. "Maar dit crown land (land dat eigendom is van het koninkrijk, red.) is bedekt met bos dat eigenlijk al van de tweede generatie is. Voor elke boom die een houtfirma omlegt, moeten ze er twee terug planten. Het is in de politiek altijd een heikel punt. Dan gaat de discussie over jobs en ontwikkeling versus milieu, een gevoelig thema."

Het is een en al bedrijvigheid in het logging camp, de volgende stop op Uchuks route. Vanop het dek kijk ik toe hoe gekapte en ontschorste boomstammen per tiental gebundeld en met een grote plons in het water van de haven geduwd worden. Vanuit het woud voeren vrachtwagens nieuwe stammen aan. Twee grappige duwbootjes, dozer boats heten ze, zijn continu bezig om de stammen naar de met verankerde boomstammen en steigers afgemeerde, drijvende compartimenten te maneuvreren. Later zullen sleepboten, zoals die van daarnet, ze naar een Gold River brengen voor transport over de weg. Terwijl ik het spektakel gadesla, lossen Adrian en Dave aan de andere kant van de Uchuk vaten benzine en voedingsmiddelen op de kade. Naast het schip drijft een grote, grijze barak van prefabmodules, twee verdiepingen hoog, vastgesjord aan de pier. Woonvertrekken voor de arbeiders. Mijn telefoon pikt zowaar een zwak, gratis wifisignaal op en ik profiteer ervan om de wereld even via sociale media te laten weten dat ik nog besta.

First Nations

Het is ondertussen al namiddag en de hitte van de Muchalat Inlet wordt stilaan verdreven door de koele wind die vanuit de Nootka Sound het land in waait. Na een stop bij nog een fishing lodge, dit keer eentje van het luxesoort, meert de Uchuk aan bij de pier van een vuurtorencomplex op een rotsachtig schiereiland aan de zuidkant van Nootka Island, Friendly Cove genaamd. In 1778 zou kapitein James Cook hier na een zware overtocht uit Hawaï een maand verbleven hebben om zijn twee beschadigde schepen te herstellen, wat hem en zijn bemanning de eerste Europeanen maakt op West-Canadese bodem.

Nu wachten enkele tientallen backpackers op een lift terug naar de bewoonde wereld na een trektocht van meerdere dagen over het 40 kilometer lange eiland. Spencer helpt met het zekeren van hun rugzakken en koelboxen op twee pallets zodat Adrian ze de boot in kan takelen zonder dat ze in het water tuimelen. Een oud vrouwtje met getaande huid geeft wat aanwijzigingen, twee jongens met donkere huid en gitzwart haar staan wat rond te hangen: aboriginals van de Maquinna-stam, waarvan er acht nog op het eiland zelf wonen.

Rond de fjord liggen zo achttien kleine indianenreservaten - First Nations Reserves, zoals ze in Canada worden genoemd - maar de meeste aboriginals wonen tegenwoordig in de buurt van Gold River waar alle voorzieningen te vinden zijn. Na een bezoekje aan oma krijgen de jongens een lift terug naar 'de stad'.

Bultrug gespot

Met in één klap zoveel passagiers aan boord voelt de terugvaart door de fjord naar Gold River meer aan als een riviercruise. Spencer zet er de vaart in - geen stops meer onderweg - en het is genieten op het zonnedek terwijl de warme lucht door mijn haren blaast. Plots gaan de motoren op stilstand. "Whale on starboard!", roept Spencer vanaf de brug. Aan de rugvin te zien lijkt het om een bultrug te gaan, misschien 200 meter van ons vandaan, die foerageert langs de ondiepe rotskust. En nog een. Haar kalf, denkt Spencer. "Als we de staart zien, is het afgelopen. Dan blijven ze tientallen minuten onder water." Deze moeder laat echter haar staart niet zien, alleen haar rug en spuitgat. "She's just showing off", lacht Spencer.

Bultruggen ziet hij wel vaker in de fjord, dwergvinvissen ook. Orka's daarentegen komen hier niet vaak. "Jaren geleden hadden we Luna", vertelt Adrian mij later daarover bij een foto aan de wand in het eetzaaltje van de Uchuk, waar de koekjesgeur nog altijd rondwaart. "Als jong kalf raakte ze gescheiden van haar groep. De orka bleef zeven jaar lang in de buurt zwemmen." Luna blijkt een Canadese beroemdheid geweest te zijn, te tellen aan het aantal documentaires, films en YouTube-filmpjes dat ik naderhand terugvond. Aboriginals vonden dat ze een reïncarnatie was van een opperhoofd dat hier thuis was, dierenbeschermers daarentegen wilden haar herenigen met soortgenoten, elders. Er ontstond een controverse over haar lot in de media. "Ze kende zelfs de individuele bemanningsleden van de Uchuk. Als we haar aan de reling stonden gade te slaan, tussen de toeristen, stak ze alleen haar kop boven water ter hoogte van waar wij stonden."

Adrian weet zelfs te vertellen dat zijn vader als sleepbootkapitein vaak hulp kreeg van Luna. "Ze duwde voor hem de boomstammen bij elkaar of de ketting uit het water, zodat hij er beter bij kon. In 2006 werd ze dodelijk geraakt door een scheepsschroef. Ze was te veel gewend geraakt aan menselijke activiteit en werd daardoor onvoorzichtig."

Vernuft en kracht

De Uchuk maakt nog een laatste grote bocht rond Gore Island, een rots die de uitgang van de fjord blokkeert. Aan de overkant zien we een grote helikopter hangen boven een steile, half-kale helling. Te steil om boomstammen met een bulldozer of truck tot bij het water te brengen. De heli tilt een hele boom uit het bos omhoog, daalt ermee tot enkele tientallen meters boven het water en laat hem erin ploffen. Tientallen stammen liggen zo bij elkaar te wachten tot de sleepboot ze ophaalt. Menselijk vernuft en mechanische spierkracht garanderen dat geen hectare bos onbenut blijft.

Het is heerlijk laveren tussen de rotspunten en eilandjes van de Muchalat Inlet, hoewel ik nu bijna alleen nog maar de kaalgekapte hellingen om me heen lijk te kunnen zien, op de manier zoals een melodietje dat zich als een oorwurm in je geheugen kan nestelen. Wat zouden de First Nations hiervan denken, vraag ik me af. Spencer denkt er alvast niet veel van. "Dierenactivisten klagen over verlies van habitat dat leidt tot krimpende populaties. Ik weet dat nog niet zo zeker. Als een perceel gekapt wordt, dan migreren die dieren volgens mij gewoon naar het stuk bos ernaast, toch?"

Over twee maanden trouwt hij, woont hij nog altijd in Gold River en is hij gelukkig op zijn boot, zolang zijn afgelegen klanten spullen nodig hebben die hij kan brengen. Zo eenvoudig is het leven aan de rand van de beschaving.

PRAKTISCH

Met KLM of AirTransat vlieg je vanuit Schiphol rechtstreeks naar Vancouver. Voor reizen naar Canada dien je wel vooraf een e-visum aan te vragen.

Met huurauto of camper neem je de veerboot van Horseshoe Bay naar Nanaimo op Vancouver Island (reserveren in juli-augustus op: bcferries.com). In 3 tot 4 uur rijd je via Campbell River naar Gold River (242 kilometer vanaf Nanaimo).

Het stadje heeft één bescheiden natuurcamping, gelegen op de straatweg richting de haven (Municipal Campground, reserveren niet nodig), en er zijn een paar motels (Gold River Chalet en Ridgeview Motor Inn). Er is een kleine superette in het dorp, maar voor verse waar kun je beter inkopen doen in Nanaimo of Campbell River.

De MV Uchuk III vaart verschillende routes waarop reizigers kunnen intekenen en dient ook als taxi voor wandelaars en zeekajakkers die de eilanden in de omgeving verkennen. Elke dinsdag legt hij de in deze reportage beschreven bevoorradingsronde af in de Muchalat Inlet en de Nootka Sound (rond de 50 euro plus taks). Reserveren kan via getwest.ca

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234