Maandag 14/10/2019

'Na Shaft konden alle cowboys de pot op'

In eerste instantie werd Shaft Returns als werktitel gehanteerd, maar uiteindelijk heeft Hollywood-studio Paramount toch maar voor het krachtigere Shaft gekozen. Net als toen. Het jonge bioscooppubliek zal deze niet onaardige politiethriller, een combinatie van sequel en remake van de originele Shaft uit 1971, vooral bekijken als 'de nieuwe actiefilm van Samuel L. Jackson', maar hun ouders zullen bij het horen van het legendarische 'Theme from Shaft' van Isaac Hayes wellicht een forse dosis jeugdsentiment ervaren.

Vandaag de dag zijn er films met Denzel Washington, Danny Glover, Will Smith, Samuel L. Jackson, Wesley Snipes, Martin Lawrence, Chris Rock, Forest Whitaker, Cuba Gooding Jr., Ving Rhames, Djimon Honsou, Eddie Murphy, enzomeer in hoofd- en/of belangrijke bijrollen. Maar er was een tijd dat het zwarte bioscooppubliek het moest stellen met Sidney Poitier en... wel, dat was het zo ongeveer. Op de koop toe moest Poitier zich toen voornamelijk beperken tot brave of op zijn minst fatsoenlijke personages, de zogenaamde noble negroes-rollen.

Daar kwam in 1971 drastisch verandering in toen het Shaft-personage voor het eerst zijn opwachting maakte. Die privé-detective, vertolkt door de jonge en nog volstrekt onbekende Richard Roundtree, was zowat de eerste echte zwarte actieheld en tegelijk een uitgesproken sekssymbool. Of om het in de woorden van John Singleton, de regisseur van de nieuwe Shaft-film, te zeggen: "He was just a badass dude, talking shit en kicking ass." Het ongezouten taalgebruik van het titelpersonage en van de andere streetwise personages inspireerde zelfs de Watch Your Mouth-slogan waarmee de film indertijd gelanceerd werd. Nu prijkt het assertieve "Still the Man" boven de titel. En onderaan staat de meer dreigende en daardoor meteen ook retorische vraag: "Any questions?".

Die eerste Shaft-film, geregisseerd door Gordon Parks, bleek een regelrechte hit, leverde Isaac Hayes een Oscar op voor zijn 'Theme from Shaft' en werd meteen gevolgd door twee sequels: Shaft in Africa en Shaft's Big Score, én een televisieserie. Hoewel er in het geval van Shaft duidelijk sprake was van een crossover-effect, in die zin dat de film niet alleen door een zwart publiek gesmaakt werd, waren die vroege jaren zeventig ook de periode van de zogenaamde blaxploitation: snel en goedkoop gemaakte genrefilms, die specifiek bedoeld waren voor het zwarte bioscooppubliek, zoals de (vrouwelijke) karatefilm Cleopatra Jones, de horrorfilm Blacula en de western The Legend of Nigger Charley. Vanuit (een deel van) de zwarte gemeenschap rees toen protest tegen deze exploitatiefilms, wat zelfs leidde tot de oprichting van de zogenaamde Coalition Against Blaxploitation.

Het hoofdpersonage in deze nieuwe actiefilm heet dus ook John Shaft, maar het betreft hier de neef van de vroegere private-eye, die in eerste instantie als New Yorkse cop actief is, maar na verloop van tijd zijn badge wegslingert als blijkt dat een racistische moordenaar (rol van Christian American Psycho Bale) wel eens ongestraft zou kunnen blijven. Als oom Shaft mag Richard Roundtree even goeiedag komen zeggen om dan, zoals het bij zijn sexy reputatie past, met twee mooie meisjes aan de arm de film weer uit te lopen. In tegenstelling tot de seventies-kitsch van de eerste Shaft-film is de look van Samuel L. Jackson en zijn vrouwelijke collega Carmen (rol van Vanessa Williams) even gesofisticeerd als casual. Dat hebben ze onder meer te danken aan de door Giorgio Armani speciaal voor hen ontworpen kostuums. Zelf zag Armani de taakverdeling als volgt: "I'll design the wardrobe. You provide the attitude."

Ik vraag Samuel L. Jackson of hij de Franse klassieker Jules et Jim van François Truffaut kent. Hij knikt, maar ik merk aan zijn blik dat hij zich intussen zit af te vragen wat dát in 's hemelsnaam met Shaft te maken heeft. Wel, er bestaat nu een ander filmduo, namelijk Jules and John, allebei vertolkt door Samuel L. Jackson. Jules was de naam van zijn personage in Pulp Fiction en John is natuurlijk de voornaam van Shaft. "Oké," glimlacht hij opgelucht. Zou hij beide personages even willen vergelijken? "Je bedoelt de oude en de nieuwe Shaft?" vraagt hij. Nee, ik bedoel Jules, de bijbelciterende gangster, en John, de flamboyante cop. "Je méént het," lacht hij. "Laten we eens kijken. John kleedt zich een stuk beter dan Jules. Ze zijn allebei professionals op hun terrein. John is iets onstuimiger, een grotere driftkikker, terwijl Jules zich sadistischer gedraagt. Hij 'speelt' eerst een beetje met zijn slachtoffers, terwijl John ze zonder veel omwegen uit de weg ruimt. Ze omarmen allebei het geweld, maar ze hebben ook, elk op hun manier, een sterk ontwikkeld moreel besef. En ten slotte is John iets naïever wat zijn geloof in het systeem betreft dan Jules. Dat zal het zo ongeveer zijn."

Ik vertel hem dat ik als jonge blanke kid genoten had van de originele Shaft-film, alhoewel ik toen niet eens wist dat daarvoor een woord als crossover-effect bestond. Dat is dus inmiddels veranderd. "En nu geniet je er dus niet meer van," grapt Jackson. "Ik denk dat deze nieuwe film hetzelfde effect zal hebben, al was het maar omdat de herinnering aan het origineel zo sterk is. Je hoeft de muziek maar te horen of je bent weer terug in 1971 of op het moment dat je Shaft voor het eerst gezien hebt. Voor het overige hoop ik alleen maar dat mijn personage even heroïsch, even cool, even sexy is als dat van Richard Roundtree indertijd."

Dat laatste blijkt toch niet helemaal correct te zijn. De titelrol van deze nieuwe Shaft-film is weliswaar behoorlijk erotisch en suggestief, maar... daar blijft het dan ook bij. Het lijkt wel alsof Shaft het gewoon te druk heeft met achter allerlei booswichten aan te zitten.

"Ja, ik heb geen tijd om met iemand naar bed te gaan," grinnikt Jackson. "Maar Richard wel. Hij verlaat zelfs de kroeg met twéé meisjes. Hij is dus nog altijd de seksmachine voor alle chicks. Ik ben nog bezig dat deel van het werk te leren (lacht). Als deze film het verhoopte succes heeft, dan kunnen we aan een nieuwe Shaft-versie beginnen te denken, waarin Richard dan ook een belangrijker rol zou krijgen dan nu het geval was. Ik was in ieder geval blij dat hij er nu al bij was. Zijn aanwezigheid gaf mij de vrijheid om mijn eigen personage te creëren zonder dat ik de noodzaak voelde om hem te imiteren. Ik had dus alle ruimte om aan een nieuwe John Shaft te werken, want er zijn toch duidelijk enkele verschillen. Het Shaft-personage van Richard is wijzer en kalmer, terwijl mijn personage meer heetgebakerd is."

Dat de sexy reputatie van het Shaft-personage dit keer eerder onderdrukt dan benadrukt werd, gebeurde volgens regisseur John Singleton op uitdrukkelijk verzoek van de studio. "Ze waren er een beetje bang van. Ach, Amerikanen hebben meer angst voor seks dan voor geweld." Meer woorden wil hij er duidelijk niet aan vuilmaken. Hij praat liever over zijn eigen jeugdherinneringen toen hij als kleine jongen de originele Shaft-film ging bekijken met zijn vader. "We kwamen buiten uit de bioscoop en daar gingen we: walking tall and walking proud! En mijn vader, die inderdaad een beetje op Richard Roundtree leek, boog zich naar mij en zei: 'Iemand heeft mij over straat zien wandelen en toen heeft hij deze film gemaakt!' (glimlacht) Voor een zwart publiek was Shaft indertijd een enorm evenement, maar daarnaast was het ook een crossover-film, niet alleen in Amerika, maar zowat overal ter wereld. Dat Shaft onder vuur werd genomen door die Coalition Against Blaxploitation was vooral een reactie van de zwarte bourgeoisie. Ze hadden problemen met het beeld dat volgens hen door een film als Shaft geschapen werd van de zwarte gemeenschap. Het was alsof ze niet wilden dat bepaalde delen van black life aan de wereld getoond werden. Maar zelf was Shaft absoluut geen blaxploitation-film. Shaft was wel zo succesrijk dat hij aan de basis van die blaxploitation-golf lag, omdat de film meteen geïmiteerd en gekopieerd werd."

Voor zijn beroemde titelsong 'Theme from Shaft' kreeg Isaac Hayes indertijd een Oscar en hij werd toen ook genomineerd voor de muziek. Als hij bij de begroeting verneemt dat ik uit België kom, is zijn eerste reactie: "Maar dan ken jij of course mijn goede vriendin Axelle Red." Ik kan moeilijk anders dan enthousiast zijn of course beamen, waarbij ik mij pas later realiseer dat ik nu wellicht de indruk heb gegeven dat België zo'n klein land is dat alle Belgen elkaar noodgedwongen persoonlijk kennen. Soit! Als ik Axelle Red ooit persoonlijk zou ontmoeten, heb ik nu alvast een leuke intro.

Shaft is back wordt nu dus gezegd, maar is de Shaft-muziek ooit weg geweest? "Neen, maar eerlijk gezegd wenste ik op het einde van de jaren zeventig zélf dat ze zou verdwijnen," reageert Hayes. "Ik was dat hele Shaft-gedoe kotsbeu. Het hing als een molensteen rond mijn nek. Het is pas later dat ik die lange levensduur van de Shaft-muziek, de waarde en de veerkracht ervan, opnieuw begon te appreciëren. Ik merkte bij voorbeeld hoe die muziek door de hiphopgeneratie omarmd werd, hoe delen ervan gesampled werden, enzovoort. En toen had ik iets van: 'Wow! Dit is geen molensteen! Dit is een zegen!' En toen ik dan hoorde dat John Singleton plannen had voor een nieuwe Shaft-film, heb ik hem nadrukkelijk bezworen: 'Do not change the theme. Verander er niets aan. Let it roll.' Want Shaft en zijn muzikale thema zijn synoniem. En John was het daar helemaal mee eens. Indertijd vroeg regisseur Gordon Parks mij de muziek toe te spitsen op de persoonlijkheid van Shaft. En Shaft is New York. Vandaar het ritme, de onophoudelijke beweging. Dat was mijn oorspronkelijke inspiratie. En vandaag wérkt datzelfde thema nog steeds. De nieuwe Shaft-film is misschien intenser, maar de muziek blijft ook nu overeind, misschien omdat het thema bij die eerste film zijn tijd een beetje vooruit was. Dat besefte ik toen niet, net zomin als ik kon vermoeden dat 'Theme from Shaft' ook internationaal zo zou aanslaan."

Dat de nieuwe Shaft-film op komst was, werd begin dit jaar al duidelijk tijdens de Oscar-ceremonie, waar Isaac Hayes zijn legendarische 'Theme from Shaft' nog eens ten gehore bracht. Die uitvoering maakte op haar beurt Oscar-geschiedenis, want tijdens het nummer liep er blijkbaar iets mis met de mistmachine, zodat Hayes op een bepaald moment nog wel te horen, maar absoluut niet meer te zien was. Hij lacht uitbundig als ik dat incident ter sprake breng en hem vraag wat er op dat moment door hem heen ging.

"Ik dacht: 'What the hell is going on!', maar ik ben wél de hele tijd blijven zingen," lacht hij. "Het was in feite een soort freak-accident. Tijdens de repetitie was alles goed verlopen en de mist bleef mooi op kniehoogte hangen. Maar toen was de zaal leeg! Tijdens de show zat het auditorium helemaal vol en dus stond de airco aan! De hoeveelheid mist bleef weliswaar gelijk, maar door de veranderde atmosfeer werd ik als het ware verzwolgen door die rook. Uiteindelijk was die hele toestand een blessing in disguise, want we hebben er heel wat media-aandacht aan overgehouden."

Van zijn kant mat de Amerikaanse acteur Jeffrey Wright, die indertijd een Tony Award kreeg voor zijn vertolking van de flamboyante verpleger Belize in het Broadway-stuk Angels in America en die nadien ook schitterde in de titelrol van de biografische film Basquiat, zich met de hulp van een voice-coach een opvallend Dominicaans accent aan voor zijn magistrale vertolking van de levensgevaarlijke drugsbaas Peoples Hernandez.

"Ik speel graag met taal," knikt Wright. "Ik vergelijk dat met muziek, waarbij je ook verschillende melodieën kunt laten horen. Hier zijn dat dan de verschillende ritmes van de menselijke spraak. In mijn Dominicaanse accent zitten allerlei Afrikaanse ritmes en latino-melodieën."

Als een van de criminele tegenstanders van het hoofdpersonage Shaft vervult Peoples slechts een bijrol, maar toch lijkt het alsof hij nu en dan moeiteloos met de hele film aan de haal zal gaan. Zijn gedragingen zijn ook vaak zo extravagant dat het zelfs grappig wordt. Maar de dreiging blijft. "Ja, ik wist vanaf het begin dat er een komisch kantje aan dat personage zat. Die humor moest enerzijds ontwapenend werken, maar anderzijds zijn grappige personages vaak ook de meest dramatische. Het idee om Peoples z'n speech te laten houden terwijl hij zijn baby in de armen houdt, stond niet in het scenario, maar komt van John Singleton. En ik vond dat een uitstekend idee. Het vermenselijkt Peoples een beetje. Niemand is helemaal slecht of helemaal goed, want dát zou pas onmenselijk zijn. Door Peoples met zijn baby te tonen, laten we zien dat hij diep in zijn hart... alleen maar een goede zakenman is. Peoples is gewoon een kapitalist, een meedogenloze kapitalist (glimlacht ironisch)."

Heeft Jeffrey Wright persoonlijke herinneringen aan de originele Shaft? "Ik was amper zes toen die film in roulatie kwam, maar toen ik hem later te zien kreeg, was ik erg onder de indruk. Shaft had toen al het aura van een idool. Ik herinner mij dat ik toen voor het eerst geconfronteerd werd met een held die aan mijn kant stond. Voordien dweepte ik eigenlijk met de verkeerde helden. Bijvoorbeeld met de cowboy die kwam aangereden en een indianenstam uitmoordde. Als je dan weet dat een deel van mijn familie native American was, dan begrijp je wel hoe volkomen fout ik wel was. Maar na Shaft konden alle cowboys de pot op."

TITEL: Shaft. REGIE: John Singleton. SCENARIO: Richard Price, John Singleton en Shane Salerno, naar het gelijknamige boek van Ernest Tidyman. FOTOGRAFIE: Donald E. Thorin. MUZIEK: David Arnold en Isaac Hayes. PRODUCTIE: Scott Rudin en John Singleton. VERTOLKING: Samuel L. Jackson, Jeffrey Wright, Charistian Bale, Vanessa Williams, Busta Rhymes, Dan Hedaya, Toni Collette, Richard Roundtree, Ruben Santiago-Hudson, e.a. VS, 2000, kleur, 99 min. Gedistribueerd door UIP.

Isaac Hayes: 'De nieuwe 'Shaft'-film is misschien intenser, maar de muziek blijft ook nu overeind'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234