Zaterdag 25/06/2022

AchtergrondOnderwijs

Na ontslag van de VUB-prof: ‘Er is een patroon van alledaags seksisme en racisme in de academische wereld’

null Beeld Penelope Deltour
Beeld Penelope Deltour

Het ontslag van een VUB-prof na grensoverschrijdend gedrag blijft nazinderen. Seksisme binnen de academische wereld is ook verre van nieuw, weten we uit doctoraatsonderzoek. ‘Er is een patroon van alledaags seksisme en racisme.’

Pieter Gordts

Het ontslag van de VUB-prof na grensoverschrijdend gedrag maakt veel reacties los. Tussen 2007 en 2020 maakte professor archeologie D.T. zich schuldig aan grensoverschrijdend gedrag met studentes, intimidatie en machtsmisbruik. Daar liepen in totaal 23 meldingen over binnen bij de universiteit. Die besloot hem eind vorig jaar aan de deur te zetten.

Nieuw zijn dat soort feiten aan universiteiten allerminst. Enkele jaren geleden was het niet de VUB, maar de Universiteit Gent die in het middelpunt van de belangstelling stond. De feiten waren gelijkaardig: een prof van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte werd beschuldigd van seksuele intimidatie en machtsmisbruik. De universiteit kreeg het verwijt te traag en te halfslachtig gereageerd te hebben.

Ook in het buitenland komen zulke verhalen voor. Zo barstte begin dit jaar een schandaal uit aan een Marokkaanse universiteit. Een lesgever in de stad Oujda zou er orale seks geëist hebben van studentes in ruil voor goede punten. Eind vorig jaar klaagde een Britse vakbond dan weer over de “endemische” seksuele intimidatie in het hoger onderwijs over het Kanaal. Aanleiding was een rapport waarin een op de tien werknemers zei seksueel geweld te hebben meegemaakt in de laatste vijf jaar.

Het mogen dan de extreme gevallen zijn die de pers halen, ze weerspiegelen een algemeen probleem van sluimerend seksisme. Dat is ook de conclusie van doctoraatstudent Dounia Bourabain (VUB), die vijftig jonge onderzoeksters vroeg naar hun ervaringen als beginnende academici. Ze legt een patroon van “alledaags seksisme en racisme” bloot.

De vrouwen die Bourabain aan het woord laat, schetsen een bij momenten schrijnend beeld. Zo is er de vrouw die zegt dat haar collega’s haar van flirterig gedrag beschuldigden wanneer ze melding maakte van een overste die haar seksueel had lastiggevallen. Ze had immers ooit “door haar haren gewreven terwijl ze met hem sprak”.

Ook is er de vrouw die vertelt over een interne mail over een mannelijke collega “waarvan iedereen toch weet dat hij geen slechte bedoelingen heeft”, nadat iemand klaagde over ongepaste seksuele opmerkingen. En verschillende vrouwen vertellen over hoe ze impliciet de boodschap kregen dat ze zeker aan het begin van hun carrière beter geen kinderen kregen.

Doorstroom

“Laat ons daar niet flauw over doen: natuurlijk bestaat er nog seksisme in de academische wereld”, zegt Els Consuegra, professor Pedagogie en voorzitter van de Commissie inclusief onderwijs (VUB). “Dat is niet uniek aan de academische wereld. Evenmin zijn het enkel vrouwen die er last van hebben. Ook andere minderheidsgroepen krijgen te maken met discriminatie.”

Zeker door de afhankelijke positie waarin jonge onderzoekers zitten, zijn universiteiten wel gevoelig voor dat soort discriminatie. Dat het belangrijk is daar aandacht voor te hebben, bewijzen de cijfers. Een carrière in de academische wereld is nog altijd minder weggelegd voor vrouwen. Hoewel intussen 55 procent van de studenten vrouwen zijn, starten er nog altijd meer mannen aan een doctoraat. Hoe hoger op de ladder, hoe duidelijker de verschillen: de Vlaamse Interuniversitaire Raad (Vlir) berekende dat in 2017 minder dan een kwart van de professoren een vrouw was.

Universiteiten probeerden de laatste paar jaar stappen te zetten. Ze hebben oog voor gender en diversiteit bij aanwervingen en creëerden bijvoorbeeld meldpunten voor grensoverschrijdend gedrag. Bourabain, die niet bereikbaar was voor commentaar, benadrukt in een artikel voor de website van de VUB dat het geen zin heeft om enkel in te zetten op zulke structurele ingrepen. Inzetten op de dagelijkse werkomgeving is even belangrijk.

“Institutionele ingrepen bestaan natuurlijk alleen bij gratie van de mensen die ze maken”, zegt Leonie Heres-van Rossum, professor integriteit (Erasmus Universiteit Rotterdam). “Tussen een persoon die melding wil maken van grensoverschrijdend gedrag en zo’n meldpunt staan collega’s en leidinggevenden. De manier waarop zij zich over grensoverschrijdend gedrag en meldpunten uitlaten heeft een effect op wie zich meldt en of mensen überhaupt weten of zo’n meldpunt bestaat. Als er zo’n meldpunt is maar jouw promotor noemt alle aandacht voor het onderwerp ‘overdreven’, dan is de drempel om melding te maken groter.”

Als leidinggevende kan je dus een bepalende rol spelen, meent Consuegra. Ze geeft het voorbeeld van een vergadering die maandag om 8 uur begon, net op het moment dat ze haar kinderen naar school brengt. “Ik had me kunnen excuseren dat ik er pas later zou raken”, zegt ze. “Maar ik koos ervoor een opmerking te maken over het vroege aanvangsuur. Als leidinggevende naar mijn assistenten toe wil ik tonen: geef aan wat niet gaat.”

Zowel Consuegra als Heres-van Rossum benadrukken hoe de oplossing van het probleem niet per se ligt bij de jonge, vrouwelijke onderzoekers zelf. Wel bij omstanders en leidinggevenden. “Ook ik heb mij na de berichtgeving van afgelopen vrijdag de vraag gesteld hoe ik hier als leidinggevende kan reageren”, zegt Consuegra.

De Morgen onderzoekt grensoverschrijdend gedrag aan de universiteiten, naar aanleiding van de zaak D.T. aan de VUB. Heeft u zelf grensoverschrijdend gedrag meegemaakt tijdens uw opleiding? Wil u daarover getuigen in een ruimer artikel over het onderwerp? Mail kort uw verhaal en uw telefoonnummer naar tips@demorgen.be zodat we u kunnen contacteren. Met uw informatie wordt zorgzaam omgegaan. Niets wordt gepubliceerd zonder uw uitdrukkelijke toestemming.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234