Zaterdag 25/06/2022

NieuwsStikstof

Na lang masseren heeft Jambon bijna stikstofakkoord beet: ‘Op een dag zal het niet aankomen. Zolang het maar niet Pasen wordt’

Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA). Beeld Eric De Mildt
Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA).Beeld Eric De Mildt

Nog een handvol ‘moeilijke knopen’ scheidt de Vlaamse regering van een langverwacht, zeg maar historisch, stikstofakkoord. Het grotere doel is om tegen 2030 de helft van de natuurgebieden in Vlaanderen gezond te krijgen.

Jeroen Van Horenbeek en Roel Wauters

Als het van Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) afhangt, dan wordt later deze week, wellicht op vrijdag, een stikstofakkoord voorgesteld. Op zijn kabinet wordt dat als een realistische timing aangezien. Al kan het ook nog enkele dagen meer vergen. “Het doel is een landing tegen de krokusvakantie. Op een dag zal het niet aankomen. Zolang het maar niet Pasen wordt.”

De regering-Jambon onderhandelt al maanden over het stikstofdossier. Stikstof schaadt planten en dieren. Bijna de helft van al het stikstof dat in de Vlaamse natuur neerslaat is afkomstig van bij de boeren. Veestallen zijn de grootste vervuilers, via verdamping uit mest. Als je geen rekening houdt met het stikstof dat door de wind vanuit de buurlanden wordt meegevoerd, ligt het aandeel van de boeren nog hoger: 78 procent van de binnenlandse stikstofneerslag is afkomstig van de landbouw. Het verkeer neemt 16 procent voor zijn rekening, de industrie 4 procent en huishoudens 2 procent.

Het Vlaamse stikstofbeleid steunt momenteel op een omzendbrief van milieuminister Zuhal Demir (N-VA). Dit is een tijdelijke oplossing die tijdens de lente van 2021 in elkaar werd gebokst als antwoord op het zogenaamde stikstofarrest. Daarin oordeelde een rechter, naar aanleiding van de bouw van een grote kippenstal in Kortessem, dat Vlaanderen te weinig doet om het stikstofprobleem klein te krijgen. Sindsdien dringt een oplossing zich op.

Druk van Boerenbond

In zijn septemberverklaring van 2021 had Jambon beloofd dat hij voor het einde van dat jaar met een “definitieve oplossing voor het probleem van overmatig stikstof” zou komen. Dat is niet gelukt. Eind december liepen de politieke onderhandelingen vast. Het compromisvoorstel van Demir kreeg een duim omlaag van Hilde Crevits, CD&V-minister van Landbouw. Binnen de CD&V is men bevreesd voor de impact van het akkoord op ‘haar’ boeren. De druk van de Boerenbond, een organisatie uit de eigen christelijke zuil, is groot om landbouwers zoveel mogelijk te ontzien.

Sinds de jaarwisseling heeft Jambon het dossier persoonlijk in handen genomen. Met een lange reeks technische sessies, aangevuld met bilaterale ontmoetingen met zijn viceminister-presidenten en vergaderingen van het kernkabinet, probeerde hij de voorbije weken de spanningen weg te masseren. Volgens een partijgenoot heeft Jambon zich “extreem diep” in het stikstofdossier ingewerkt, om alle techniciteiten en gevoeligheden te kennen. “Hij is zich bewust van het grote belang van dit dossier, waarin een beslissing al heel lang op zich laat wachten.”

Veestallen zijn de grootste stikstofvervuilers. Beeld ANP
Veestallen zijn de grootste stikstofvervuilers.Beeld ANP

Het Vlaamse kernkabinet heeft vorige week twee keer samengezeten over het stikstofdossier. Ook deze week staat nog een vergadering op de agenda. Meerdere bronnen oordelen dat een akkoord binnen handbereik ligt. Het lijkt nu wachten tot in de regering het klassieke spel van geven en nemen wordt gespeeld.

Zo is er nog discussie over de einddatum waartegen de zogenaamde rode landbouwbedrijven (boerderijen die bijzonder veel stikstof uitstoten nabij een natuurgebied) moeten sluiten, het bedrag dat de oranje landbouwbedrijven zullen krijgen voor een vrijwillige stopzetting en de einddatum voor het uitrijden van mest nabij natuurgebied, iets wat tot op vandaag mag. “In totaal gaat het nog om vijf à zes moeilijke knopen”, luidt het binnen de N-VA. Bij coalitiegenoot CD&V zijn ze naar eigen zeggen een stuk minder depressief dan voor Kerstmis.

Het doel van het toekomstige stikstofakkoord is om tegen 2030 de helft van de Europees erkende natuurgebieden in Vlaanderen gezond te krijgen. Hier hoort een nieuw ‘PAS’ bij (versta: een strenger boekhoudsysteem voor de stikstofuitstoot in de regio). De huidige drempel, waarbij nieuwe projecten een vergunning krijgen als ze minder dan 5 procent van de kritische stikstofdrempel van een nabijgelegen natuurgebied uitstoten, is onhoudbaar. In de natuurgebieden die van stikstof het meeste hinder ondervinden zullen extra maatregelen nodig zijn. Het gaat dan vooral om de Antwerpse Noorderkempen en rond het Nationaal Park Hoge Kempen in Limburg.

Bouwshift

Wat betreft geven en nemen, ook in het dossier van de bouwshift (de vroegere betonstop) lijkt een doorbraak in zicht. Vlaanderen verliest steeds meer open ruimte. De bouwshift moet ertoe leiden dat ongeschikte bouwgronden niet langer worden aangesneden voor nieuwe verkavelingen. Binnen de Vlaamse regering valt te horen dat vooral de liberalen gebeten zijn op een packagedeal deze week. De Open Vld houdt zich wat afzijdig in het stikstofdossier maar hecht veel belang aan een correcte (liefst volledige) compensatie voor eigenaars van slecht gelegen gronden.

Gemeenten hebben al meermaals aangegeven dat hun financiën het niet toelaten om eigenaars volledig te compenseren voor het waardeverlies van hun grond. Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers (Open Vld) koos eerder deze maand de vlucht vooruit met een pleidooi voor de oprichting van een nieuw fonds, gespijsd met 150 miljoen euro per jaar, waaruit gemeenten kunnen putten om eigenaars van grond in woonreservegebied te compenseren. Vlaanderen zou hiermee twee derde van de compensatie betalen voor de omzetting van de grond naar bosgrond, en een derde voor landbouwgrond. Over dit laatste punt is er wel nog discussie in de regering, net zoals over de totale omvang van het fonds.

Een bron op het Open Vld-hoofdkwartier: “Uiteindelijk gaat het zowel in het stikstofdossier als rond de bouwshift nog om geld. Wie krijgt straks hoeveel? We raken er hopelijk wel uit.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234