Maandag 18/10/2021

Na Kirgizië nu Oezbekistan?

De protesten in het Oezbeekse Andijon spelen zich af op een boogscheut van Osj, de plek waar dit voorjaar de revolte in Kirgizië begon, die eind maart leidde tot het vertrek van president Akajev. Is de kans reëel dat de dagen van de sinds de onafhankelijkheid regerende president Karimov eveneens geteld zijn? Wordt Oezbekistan na Georgië, Oekraïne en Kirgizië de volgende vallende dominosteen in de voormalige Sovjet-Unie?

Zoveel is zeker: de ontevredenheid van de bevolking is groot en behoorlijk algemeen. De werkloosheid bedraagt minstens 30 procent, meer dan de helft van de bevolking is jonger dan dertig en in die leeftijdsgroep is het percentage werkzoekenden nog veel hoger. Oezbekistan is een van de weinige landen ter wereld waar kinderen het slechter hebben dan hun ouders destijds. Ze kunnen op minder scholing en gezondheidszorg rekenen en dromen alleen nog van migratie naar het Westen. Gevraagd wat het verschil was tussen Oezbeekse jongeren in de stad en hun leeftijdsgenoten op het platteland zei een vooraanstaande sociologe dat de plattelandsjongeren naar de stad willen en de stedelingen naar het buitenland. "Maar op een toekomst hier rekent niemand."

Bovendien regeert Karimov met ijzeren hand. Eind jaren negentig liet hij in de Ferghanavallei duizenden mensen oppakken als zogenaamde wahabieten. Hoewel het precies in die voormalige graanschuur van Centraal-Azië was dat islamistische bewegingen als de Hizb-e-Tahrir en de Islamitische Beweging van Oezbekistan in de jaren negentig opbloeiden had het gros van de arrestanten geen andere misdaad begaan dan het laten staan van een baard.

De repressie is er sinds 11 september 2001 niet minder op geworden. Karimov zag in de Amerikaanse strijd tegen het terrorisme een gelegenheid bij uitstek om zijn tegenstanders op grond van islamistische aanklachten op te sluiten.

Justitie, zo legde de International Crisis Group vorig jaar in een rapport uit, is bovendien synoniem geworden voor banditisme. Mannen betalen 5 dollar telkens als ze hun vrouw willen bezoeken in de gevangenis en als ze dat acht keer doen, is hun modale arbeidersloon opgesoupeerd. Anderen steken zich diep in de schulden om de valse beschuldigingen van drugshandel die tegen hen worden geuit te kunnen laten seponeren.

Persvrijheid bestaat niet, ngo's kunnen nauwelijks werken en mensenrechtenactivisten moeten op hun woorden letten. Shovriq Ruzimorodov, toenmalig hoofd van de Mensenrechtenorganisatie van Oezbekistan, stierf in juli 2001 luttele weken na zijn aanhouding in detentie, nadat hij de zaak van 73 onschuldige herders die tot zware celstraffen werden veroordeeld wegens terrorisme had gedocumenteerd. Ruzimorodovs opvolger, Ruslan Shapirov, vluchtte vorig jaar naar het buitenland nadat hij dertien maanden in detentie was gemarteld vanwege zijn mensenrechtenrapporten.

Maar massale ontevredenheid en grove mensenrechtenschendingen zijn geen voldoende voorwaarden voor een regimewissel. Hoe sterk staat de oppositie en hoe goed is ze georganiseerd? De twee oppositiepartijen, Erk en Birlik, zijn al jaren verboden en mochten vorig jaar ook niet de parlementsverkiezingen deelnemen. Eind vorig jaar ontstond een nieuwe partij, Vrije Boeren, die wil opkomen voor de belangen van de 65 procent landbouwers onder de 26 miljoen Oezbeken. Ook die partij raakte niet geregistreerd.

De repressie maakt het moeilijk werken voor opposanten. Het gros van hen zat al vaker in de cel en de voorzitster van Vrije Boeren durfde in een interview met een westers medium zelfs niet te zeggen wat het programma van haar partij was. Ze wordt de hele tijd gevolgd en vreest naar eigen zeggen voor haar leven. Toch hoopt ze zich voor de presidentsverkiezingen van 2007 kandidaat te stellen, als Karimov het tenminste zo lang uitzingt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234