Maandag 20/09/2021

4 vragenKernuitstap

Na jaren geruzie en getreuzel: subsidies die kernuitstap moeten opvangen liggen klaar

null Beeld © Bart Leye
Beeld © Bart Leye

Het is zover: het CRM, het subsidiesysteem dat de kernuitstap moet opvangen, is klaar. Energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) legt het vrijdag voor aan de ministerraad. Ze wil het aantal nieuwe gascentrales zoveel mogelijk beperken, tot twee à drie wellicht.

Waar gaat het om?

De regering-De Croo heeft tijdens de laatste dagen van de formatie, op aansturen van de groenen, beslist dat ze de kernuitstap zal uitvoeren zoals wettelijk voorzien. Wat wil zeggen: alle Belgische kerncentrales sluiten tegen 2025 de deuren, op voorwaarde dat de stroombevoorrading verzekerd is. Vijf van de zeven kerncentrales zijn sowieso te oud om langer open te blijven.

Om de sluiting van de kerncentrales op te vangen – bijna de helft van de Belgische stroomproductie is nucleair – zet Van der Straeten in op het zogenaamde CRM: een ‘capaciteitsmechanisme’ dat bedrijven steun geeft voor de uitbating van (nieuwe) energiecentrales in ons land. In oktober vindt een eerste veiling van subsidies plaats. In 2024, net voor de kernuitstap, een tweede. De bedrijven die het meeste stroom kunnen leveren tegen de goedkoopste prijs winnen.

Een stevig deel van de subsidies zal gaan naar bedrijven die nieuwe gascentrales willen bouwen. Die centrales sluiten het beste aan bij de groei van de groene energiebronnen omdat ze met een druk op de knop aan- en uitgezet kunnen worden. In tegenstelling tot de kerncentrales in Doel en Tihange, die altijd blijven draaien waardoor op zonnige en winderige dagen nu regelmatig een overbelasting van het net dreigt. Windmolens op zee worden dan tijdelijk uitgeschakeld.

Hoeveel zal het kosten?

Dat kan niemand met zekerheid zeggen. De recente studie van het consultancybureau Haulogy komt uit op een som tussen 238 en 253 miljoen euro per jaar. Over een looptijd van vijftien jaar betekent dit een totaalbedrag tussen 3,6 en 3,8 miljard euro. De studie is niet onbesproken. Bij de energieregulator CREG hebben ze vragen bij het cijferwerk van Haulogy.

Voor een definitief bedrag is het wachten op de veilingen zelf. Pas dan zal duidelijk worden aan welke prijzen bedrijven instappen. De kosten van het CRM zullen vanaf 2025 doorgerekend worden op de stroomfactuur. Van der Straeten heeft wel beloofd om de meerkost meteen te compenseren door andere delen van de factuur, zoals de sociale tarieven, voortaan via de begroting te betalen.

Minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) heeft al vaak gezegd dat het CRM een “verzekeringspolis” is voor de Belgische stroombevoorrading.  Beeld BELGA
Minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) heeft al vaak gezegd dat het CRM een “verzekeringspolis” is voor de Belgische stroombevoorrading.Beeld BELGA

Is dit echt nodig?

Over deze vraag bestaat al jaren discussie tussen de netbeheerder Elia en de energieregulator CREG. Volgens Elia zeker en vast wel. Zonder het CRM dreigt ons land tijdens een koude winter in de problemen te komen met zijn stroombevoorrading, luidt het daar.

De CREG is geen fan van het CRM. De waakhond vreest dat het subsidiesysteem een financieel kanon op een mug wordt. Volgens de CREG kan de regering beter nog even afwachten. Als de kernuitstap richting 2024 echt een probleem blijkt voor de stroombevoorrading, iets waar de regulator niet van overtuigd is, dan zijn er nog lastminute-ingrepen mogelijk. De industrie betalen om haar verbruik op kritieke momenten te verlagen bijvoorbeeld, zogenaamd vraagbeheer.

Van der Straeten kiest echter voor zekerheid. Ze heeft al vaak gezegd dat het CRM een “verzekeringspolis” is voor de Belgische stroombevoorrading. Een polis die volgens haar altijd nodig is. Ook in het scenario waarin de twee jongste kerncentrales openblijven – het voorstel van N-VA.

De minister komt ook deels tegemoet aan de kritiek van de CREG. Ze wil in het CRM het aantal gascentrales zoveel mogelijk beperken en waar het kan kiezen voor vraagbeheer, batterijen en opslag. Technologieën die in de komende jaren misschien nog (veel) goedkoper worden. Concreet zou in het finale ontwerp nog plaats zijn voor twee à drie nieuwe gascentrales.

Komt het op tijd?

Er is de laatste jaren veel tijd verloren met het CRM. De vorige energieminister, Marie Christine Marghem (MR), maakte tijdens een regeerperiode van vijf jaar tijd amper vooruitgang met het bijzonder technische en politiek geladen dossier. In die zin is het een huzarenstukje dat Van der Straeten het subsidiesysteem zes maanden na haar aantreden al op poten heeft.

Alle Belgische kerncentrales sluiten tegen 2025 de deuren, waaronder de kerncentrale van Doel. Beeld Eric de Mildt
Alle Belgische kerncentrales sluiten tegen 2025 de deuren, waaronder de kerncentrale van Doel.Beeld Eric de Mildt

Een obstakel voor het CRM blijft Europa. De Europese Commissie buigt zich al maanden over het Belgische mechanisme, om te controleren of er geen sprake is van illegale staatssteun. Van der Straeten lijkt er gerust op dat het onderzoek geen streep door haar plannen zal trekken. Een onderhoud met Eurocommissaris Margrethe Vestager verliep vorige week “constructief”. Tegen de zomer verwacht Van der Straeten een definitief antwoord van de Europese Commissie.

Een ander probleem: het is niet evident om nieuwe gascentrales vergund te krijgen. Onlangs raakte bekend dat de gascentrale van het Duitse RWE in het Limburgse Dilsen-Stokkem geen vergunning krijgt van de provincie. Een hoger beroep is nog mogelijk, op het Vlaamse niveau.

In Vlaanderen heeft minister Zuhal Demir (N-VA) het laatste woord over de vergunningen voor de gascentrales. Het is afwachten wat zij zal doen. In het verleden heeft Demir, net als haar partij, kritiek geuit op het plan van Van der Straeten om alle zeven kerncentrales te sluiten. Tegelijk heeft ze al aangegeven dat ons land sowieso een aantal nieuwe gascentrales nodig heeft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234