Woensdag 28/09/2022

AnalyseFranse verkiezingen

Na het ongekende verlies: dit zijn de uitdagingen voor Frans president Macron

Als Macron voor ieder voorstel opnieuw een meerderheid moet zoeken, kan dat zijn plannen flink vertragen. Beeld REUTERS
Als Macron voor ieder voorstel opnieuw een meerderheid moet zoeken, kan dat zijn plannen flink vertragen.Beeld REUTERS

Nu president Macron zijn meerderheid in het parlement kwijt is, zal hij stevig moeten onderhandelen om zijn plannen te kunnen uitvoeren. Welke mogelijkheden zijn er voor samenwerking en wat worden de heetste hangijzers?

Eline Huisman

Het is een ongekend verlies voor Emmanuel Macron: bij de parlementsverkiezingen afgelopen zondag verloor de Franse president de absolute meerderheid in de Assemblée Nationale, de Franse Kamer. De coalitie van zijn La République en Marche met enkele hem loyale partijen bleef steken op slechts 245 van de 577 zetels. Daarmee vormen ze weliswaar het grootste blok, maar blijven ze ver verwijderd van de absolute meerderheid (289 zetels) die nodig is om wetgeving soepel door het parlement te loodsen.

De uitslag brengt forse turbulentie in het toch al sterk verdeelde Franse politieke landschap. Tegenover het verlies voor Macron staat de winst van twee oppositieblokken aan beide zijden van het politieke spectrum. Op links wist de nieuwe alliantie van vier linkse partijen Nupes 131 zetels binnen te halen, aan extreemrechtse zijde behaalde Marine Le Pens Rassemblement National een historische score van 89 zetels. Beide kampen profileerden zich als sterk anti-Macron. De compromissen en nieuwe allianties die Macron zal moeten sluiten, zijn daarmee niet evident.

Premier Elisabeth Borne noemde de nieuwe krachtsverhoudingen zondagavond een ‘risico voor het land’ en bezwoer zo snel mogelijk op zoek te gaan naar een werkbare meerderheid. Maar maandagmiddag bleek haar eigen aftreden als mogelijkheid op tafel te liggen. Borne heeft een sociaal profiel, terwijl de coalitie van Macron nu mogelijk naar de rechtse partij Les Républicains (LR) kijkt voor samenwerking. Het programma van LR ligt vooral economisch dicht bij dat van Macron, en met 61 zetels in het parlement kunnen ze hem aan een royale meerderheid helpen.

Toch lijkt een langdurige samenwerking onwaarschijnlijk: de partijleider van Les Républicains verklaarde in de oppositie te zullen blijven. Wel staat de partij open voor instemming bij specifieke wetgeving. Dat zou betekenen dat Macron voor ieder voorstel opnieuw een meerderheid moet zoeken, wat zijn plannen flink kan vertragen.

In het Franse politieke systeem dat de president veel macht toekent zijn concessies doen en compromissen sluiten geen natuurlijk ingebakken gewoonte. Het staatshoofd kan via een speciale procedure (artikel 49.3 van de grondwet) een debat in het parlement omzeilen, dat dan alleen met een motie van afkeuring binnen 24 uur een wetsvoorstel kan tegenhouden. Maar dat is aan strenge regels gebonden en te beperkt om een permanent vangnet voor Macron te zijn.

“We moeten de cultuur van compromissen aannemen”, concludeerde minister van Economische Zaken Bruno Le Maire. Maar, voegde hij eraan toe: “dat moeten we wel doen rond duidelijke waarden, ideeën en politieke projecten voor Frankrijk.”

Er zijn drie belangrijke maar controversiële terreinen waarop Macron de komende presidentstermijn zal worstelen om consensus te vinden.

Pensioenleeftijd

Een van de meest controversiële plannen van president Macron is de verhoging van de pensioenleeftijd. Al bij zijn verkiezing in 2017 was hervorming van de pensioenen een van zijn speerpunten. Frankrijk worstelt met de financiering ervan - het is de grootste post op de begroting, terwijl het aandeel gepensioneerden groeit. Maar na grootschalige protesten en veel vertraging in het parlement - het radicaal-linkse La France Insoumise diende duizenden amendementen in - besloot Macron in de eerste coronagolf om de herziening in de ijskast te zetten.

Jean-Luc Mélenchon, leider van La France Insoumise en de voorman van de nieuwe linkse alliantie Nupes, voerde stevig campagne voor de verlaging van de pensioenleeftijd van 62 naar 60, en ook Le Pen wil dat mogelijk maken voor Fransen die tussen hun 17de en 20ste zijn begonnen met werken. Macron zou steun kunnen zoeken bij Les Républicains, die eveneens verhoging naar 65 jaar voorstaat - maar dat is nog buiten eventuele oppositie van de straat gerekend.

Klimaat

Frankrijk zou een ‘grote ecologische natie’ worden, beloofde Macron in zijn overwinningsspeech, eind april bij zijn herverkiezing. Het was een duidelijke boodschap aan met name linkse kiezers, die zeer kritisch zijn op Macrons beperkte klimaatprestaties tot dusver. In 2030 moet Frankrijk de uitstoot van broeikasgassen met 40 procent hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. Daar is haast bij: Frankrijk werd herhaaldelijk op de vingers getikt dat het beleid ontoereikend was.

Met de nieuwe constellatie zal Macron ook vanuit het parlement op meer druk kunnen rekenen wat klimaatbeleid betreft. De groene partij EELV ging van 1 naar 16 zetels, en ook La France Insoumise, dat ecologische transitie als belangrijk speerpunt heeft, is fors gegroeid, van 17 naar 75 zetels. Belangrijk geschilpunt is de rol van kernenergie. Macron wil naast hernieuwbare energie fors investeren in kernenergie - beide linkse partijen bepleiten het uitfaseren daarvan.

Internationale samenwerking

Naast de binnenlandse politiek heeft de uitslag van zondagavond ook gevolgen voor Frankrijks positie binnen Europa. Zowel Le Pen als Mélenchon is zeer eurosceptisch. Terwijl Le Pen tot enkele jaren geleden zelfs nog een frexit bepleitte, roept de radicaal-linkse leider op tot ‘ongehoorzaamheid’ aan Europese wetgeving waar dat zijn programma in de weg staat. Beide partijen zijn bovendien voorstander van uittreden uit de NAVO - dat juist zij in deze tijd van oorlog in Oekraïne forse winst boekten, is ook voor andere Europese landen zorgwekkend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234