Maandag 08/08/2022

PortretFranse verkiezingen

Na haar transformatie is Marine Le Pen kalmer, gematigder, zelfs presidentieel. Maar ook cosmetisch

Marine Le Pen, leider van het Rassemblement National, bij een campagneposter voor de presidentsverkiezingen van zondag. Zij neemt het daarin op tegen het huidige Franse staatshoofd, Emmanuel Macron.  Beeld Sarah Meyssonnier / Reuters
Marine Le Pen, leider van het Rassemblement National, bij een campagneposter voor de presidentsverkiezingen van zondag. Zij neemt het daarin op tegen het huidige Franse staatshoofd, Emmanuel Macron.Beeld Sarah Meyssonnier / Reuters

Marine Le Pen leek woensdag in het verkiezingsdebat met de Franse president Macron een andere persoon dan vijf jaar geleden: milder, gematigder, socialer. Is het Rassemblement National onder haar leiding veranderd – minder extreem en verlost van het racistische verleden?

Eline Huisman

Schaterlachend zat ze op de bank. Zojuist was Marine Le Pen (53) een kerel beloofd – wat was precies haar type? Maar nee, antwoordde de presidentskandidaat op de vraag van tv-presentatrice Karine Le Marchand, daar had ze helemaal geen zin in. Als zij zondag tot president van Frankrijk wordt verkozen, gaan alleen haar Bengaalse katten mee naar het Élysée.

Het was een fascinerend interview, eind 2021 op de commerciële Franse zender M6. Alleen al om de setting: voor het eerst zette Marine Le Pen vrij letterlijk de deuren naar haar privéleven open. Wandelend door haar tuin – ‘Kijk, de eerste kersen’ – vertelde ze over haar bewondering voor de natuur, de liefde voor haar dieren, de vriendin uit haar kindertijd met wie ze een huishouden deelt. Er was ook een videoboodschap van Le Pens moeder Pierrette, die vertelde hoe haar jongste thuis altijd ‘miss bonheur’ (miss geluk) geweest was. “Ik heb het imago streng te zijn, hard zelfs”, reageerde Le Pen vanaf haar sofa, maar dat zou komen door de politiek die haar vraagt geharnast te zijn. “In mijn privéleven”, verzekerde de presidentskandidaat, “heb ik een hekel aan conflict, woordenwisselingen, stemverheffing.”

Tijdens het verkiezingsdebat met president Macron woensdagavond, dat 15,6 miljoen kijkers trok, kreeg de kiezer deze mildere variant van Le Pen voorgeschoteld. Standvastig en kalm pareerde ze het felle, bij vlagen agressieve vragenvuur van haar tegenkandidaat, waarbij ze zich niet op de kast liet jagen. Hoewel ze volgens de Franse media op veel punten in de hoek werd gedrukt en een zwakke verdediging voerde, koos ze niet voor de onbesuisde tegenaanval die haar in het vorige debat met Macron, vijf jaar eerder, fataal was geworden. In dit televisiedebat zou ze oprechter op de kiezer zijn overgekomen dan de als arrogant en zelfingenomen bekendstaande Macron; volgens het dagblad Le Monde probeerde hij haar ‘als een boa constrictor’ punt voor punt te verstikken.

Lees ook

Als Macron herkozen wordt, wacht hem een bijzonder zware taak. Zal hij er dit keer wel in slagen de Fransen te verenigen?

Laatste gooi naar presidentschap

Jarenlang was Marine Le Pen de geharnaste vrouw die de Franse kiezers in haar zagen, een ferme politica die met provocerende uitspraken de onvrede van het land probeerde te ontginnen. Maar om bij haar derde en laatste gooi naar het presidentschap zo veel mogelijk Fransen voor zich te winnen, was een andere Marine nodig. Een imago in lijn met de missie die ze voor de partij heeft sinds ze in 2011 de leiding van haar vader Jean-Marie overnam: ontdaan van de scherpe randjes, toegankelijker voor alle Fransen. Dédiabolisation, noemde Le Pen het; ze zou de partij ontdemoniseren.

Het persoonlijke interview thuis was één wapen in een breed arsenaal aan middelen. Plaatjes van haar Bengaalse katten op Instagram zijn zo’n middel, net als filmpjes van Le Pen dansend in een Antilliaanse rumbar of een van de talloze foto’s op dorpsmarkten waar ze de hand van deze of gene marktkoopman schudt – zij zelf altijd bemoedigend met twee handen tegelijk, steevast glimlachend en waar het kan met een knuffel. Ook als het meisje naast haar op de foto een hijab draagt – iets wat Le Pen verklaarde in het openbaar te zullen verbieden.

Het is een dubbelzinnigheid die aan de basis staat van haar succes in deze verkiezingsrace, zeggen experts. Haar pogingen het imago van haarzelf en de partij te verzachten zijn zowel doeltreffend als cosmetisch. Doeltreffend, want een groeiende achterban typeert haar inmiddels als kalmer, gematigder, zelfs presidentieel. Maar ook cosmetisch, want erachter schuilt een inhoudelijk amper veranderd politiek programma. De grimmigste kanten ervan staan alleen minder in de schijnwerpers.

Sinds het begin van de campagne heeft Le Pen zich geprofileerd als de kandidaat van de koopkracht, de vrouw die “gewone Fransen hun geld zou teruggeven”. In plaats van politieke massabijeenkomsten te organiseren in evenementenhallen, zoals haar tegenstanders deden, zette ze in op een eindeloze reeks ontmoetingen met ‘het volk’. Op boerenmarkten, in bejaardentehuizen en op bouwplaatsen door heel Frankrijk ging ze in gesprek met burgers over hun voornaamste zorg: de gestegen kosten voor levensonderhoud. Een thema dat de Fransen al langer sterk bezighield maar dat de oorlog in Oekraïne des te urgenter heeft gemaakt.

En dan was er nog de extreemrechtse nieuwkomer Eric Zemmour, die met zijn snoeiharde uitspraken de extreme kanten van Le Pen deed verbleken.

Voorrang voor geboren Fransen

In Le Pens programma staat niettemin dat ze de grondwet wil aanpassen om geboren Fransen voorrang te kunnen geven bij sociale huisvesting, uitkeringen en werk – een voorstel dat in strijd is met Europees en Frans recht op gelijke behandeling. Nieuwkomers moeten moeilijker de Franse nationaliteit kunnen krijgen, kinderen die in Frankrijk zijn geboren en opgegroeid met niet-Franse ouders zullen niet meer automatisch Frans zijn.

Op het gebied van asiel wil Le Pen gezinshereniging slechts bij hoge uitzondering toestaan, het aantal verblijfsvergunningen fors terugbrengen en asielaanvragen alleen nog buiten de Europese Unie afhandelen. En hoewel ze haar idee van een frexit heeft losgelaten, wil Le Pen Frans recht boven Europese wet- en regelgeving stellen.

Hoewel Le Pen het etiket extreemrechts niet omarmt – in het verleden wilde ze nog iedereen vervolgen die haar partij zo noemde – zien Franse deskundigen haar programma wel nog altijd als extreemrechts.

Het debat heeft ze volgens de Franse media niet kunnen winnen. Daarvoor was Macron te professioneel en versloeg hij haar op dossierkennis. Ze heeft er volgens Le Monde niet de gamechanger van gemaakt die ze nodig had om Macron te kunnen inhalen. Wel heeft ze ‘een deugdelijk optreden’ laten zien, “ze maakte zichzelf niet belachelijk”, schrijft Libération zuinigjes. De krant vindt dat Le Pen ‘soms verward en onnauwkeurig’ overkwam, maar wel oprechter oogde dan Macron, die een zelfingenomen, neerbuigende en soms arrogante indruk maakte – sinds jaar en dag zijn zwakke punt.

Zondag zal blijken hoeveel stemmen haar nieuwe imago, haar katten en haar ogenschijnlijke oprechtheid Marine Le Pen zullen opleveren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234