Woensdag 15/07/2020

'Na een week heb ik nog geen slangenbeet'

Het weerzien is hartelijk. Zo vreemd is het leven dus. We staan in de lift van het VRT-gebouw aan de Reyerslaan, de De Morgen-journalist en de VRT-hoofdredacteur. Elf maanden geleden zaten we samen aan een tafeltje in Hasselt, maar toen was de sfeer enigszins gespannen. Luc Rademakers (48) probeerde me te overtuigen om bij Het Belang van Limburg te blijven, met inhoudelijke argumenten. Tevergeefs. Ik vraag hem of hij het meende, toen. Tien maanden later was hij toch zelf weg bij Concentra, het mediabedrijf dat Het Belang uitgeeft? Hij glimlacht. Later zal hij daar over zeggen: "Ook bij Concentra werkte ik in een fantastische omgeving. Is dit nu een midcareer- of midlifecrisisbeslissing? (glimlacht) Dat zal blijken. Maar na meer dan twintig jaar in dezelfde omgeving wilde ik van continent veranderen."

De man die bij de VRT alleen gaat doen wat het trio Liesbet Vrieleman, Kris Hoflack en Wim Willems tot deze zomer samen deed, lijkt niet meer op de man die ik in augustus 1991 leerde kennen op de redactie van de Limburgse krant. Hij droeg toen een Kuifje-T-shirt en schreef over cultuur. Rademakers werd chef cultuur, eindredacteur, hoofdredacteur van Metro, hoofdredacteur van de Gazet van Antwerpen, algemeen hoofdredacteur van beide Concentrakranten. Tot 8 november was hij managing director van het Limburgse vlaggenschip van Concentra. Zijn laatste beslissingen daar waren pijnlijke: het Magazine (in synergie met de Gazet van Antwerpen) werd begin november plotseling stopgezet. Er moest bespaard worden. En er moet nog meer bespaard worden.

Toen viel een bom in bij Concentra: Luc Rademakers werd de nieuwe algemeen hoofdredacteur van de VRT. "Twee dagen voor ik mijn vertrek aankondigde, evalueerden we 2011. Een dag later planden we 2012. Niemand vermoedde na die twee dagen dat ik het bedrijf zou verlaten. En dat vind ik goed. Het betekent dat ik voor 110 procent mijn verantwoordelijkheid opnam", zegt hij. "Dat had niet gekund als er lekken waren geweest. Maar die kans was klein. In de nauwe kring rond mij wisten maar drie mensen ervan: mijn vrouw en mijn twee zonen. Een half uur voor de raad van bestuur is het nieuws bekendgemaakt."

Dat zette toch wat kwaad bloed. Eerst fors besparen hier en dan vertrekken, werd gezegd. En ook: misschien is het wel een elegante uitweg voor hem.

Luc Rademakers: "Dat laatste klopt zeker niet. Als een paar weken daarvoor dat telefoontje van de VRT niet gekomen was, dan zat ik nu nog met even veel plezier in Hasselt. Natuurlijk viel het tijdstip nogal ongelukkig. Zo'n overstap zet je veel makkelijker in de zomer, maar nu waren zowel de VRT als Concentra volop aan het plannen voor 2012. Die geheimhouding hielp me wel, en Concentra ook trouwens. En bij de VRT moet ik meteen het water in."

Hoe zelfverzekerd moet iemand zijn om die stap te zetten?

"Als ik risico voel, dan ga ik er op af. Dat speelde zeker een rol bij mijn beslissing. Als ik dacht dat het vanzelf zou gaan bij de VRT, dan was ik nooit gekomen. Het risico schuilt in het feit dat dit voor een deel nieuw is voor mij, op technisch vlak alleen al. Ik ben altijd bezig geweest met teksten, maar dit is televisie. Er zijn twee opties. Eén: het moet slagen. En twee: het moet slagen. Dat maakt het heel eenvoudig. Toen ik de redactie toesprak, heb ik gezegd: als er storm is op zee, dan sta ik het liefst waar de wind waait. Ik pak de golven wel. Noem het masochistisch, maar zo is het."

Dat is Rademakers. Bij zijn overstap gaf De Standaard het woord aan Concentrabestuurder Ernest Bujok. "Luc heeft de kwaliteiten van een topdiplomaat. Met Iran of Noord-Korea onderhandelen, dat zou hij wel kunnen. Hij zegt weinig op een vergadering, maar denkt er wel het zijne van. Zo'n persoonlijkheid vind je niet vaak in de media. De meesten zetten graag een grote mond op, Luc niet."

Vrij vertaald: wie met president Ahmadinejad of met de Grote Leider tot een vergelijk kan komen, kan dat ook met Peter Verlinden en Rudi Vranckx. "Ach," zegt Rademakers, "ik las dat de VRT-redactie een slangenkuil is. Wel, ik heb nog geen slang gezien en na een week heb ik nog geen beet gehad. Gelukkig is hier zo veel kwaliteit. Gelukkig zitten hier zo veel persoonlijkheden, anders zaten ze hier niet. Het enige wat telt, is dat die persoonlijkheden het kunnen vinden met onze visie."

"De eerste, of toch de meest gemediatiseerde beslissing was een antwoord op de vraag: wat doen we met de correspondenten in Peking en Washington? We hebben dat in alle openheid opnieuw geargumenteerd. Het gevolg is natuurlijk dat je mensen ongelukkig maakt. Er waren meerdere kandidaten. Opnieuw: gelukkig maar, dat is het voordeel van werken met mensen die gedreven zijn. Stefan Blommaert mag naar Peking. De keuze voor Washington is gevallen op Tom Van de Weghe, omdat hij een reportagestijl ontwikkeld heeft die me bevalt. We denken dat dat in de States ook gaat werken. De mensen die ernaast hebben gegrepen, heb ik gesproken. En als er nog gesprekken nodig zijn, dan graag."

Maar klopt het wat Bujok zei?

"(denkt even na) Een olifant die door een porseleinwinkel loopt, is leuk om naar te kijken maar maakt alleen maar brokken (grijnst). Maar ik heb door de kranten te lezen veel bijgeleerd over mezelf. Dat ik mysterieus zou zijn, bijvoorbeeld. Ik kan me wel voorstellen dat ik zo overkom, maar voor mezelf ben ik het gelukkig niet."

Meteen na uw komst stapte Kris Hoflack op. Hij zou een van de acht kandidaten geweest zijn voor uw functie. Was samenwerken niet mogelijk?

"Kris heeft voor zichzelf besloten dat hij niet bij de VRT wilde blijven. We hebben elkaar hier wel begroet, maar er is geen gesprek geweest over hoe we konden samenwerken. Of er acht kandidaten waren, weet ik niet, maar ik werk inderdaad samen met mensen die deze baan ambieerden. Opnieuw: gelukkig maar. Met die mensen praat ik, net als met alle medewerkers die dat willen. Hoe meer signalen ik krijg, hoe beter. Het is belangrijk dat die dingen naar buiten komen."

Een andere voorganger, Liesbet Vrieleman, zei me ooit dat onderzoeksjournalistiek en buitenland- verslaggeving prioriteiten waren. Zijn ze dat ook voor u?

"(knikt) De nieuwe beheersovereenkomst van de VRT heeft natuurlijk implicaties voor de ambities, maar onderzoeksjournalistiek blijft er één. Net zoals innovatie. En buitenland. En diversiteit. Alle mediabedrijven in Vlaanderen krijgen ermee te maken dat Vlaanderen 'ont-Vlaamst', maar zeker als openbare omroep moet je voeling blijven houden. Omdat je dezelfde slagkracht moet behouden als toen Vlaanderen nog veel eenduidiger en witter was. Hoe dat juist moet, is complex. Maar het is een aandachtspunt, zowel voor radio, tv als voor het internet. Het is niet omdat je de grootste en/of de beste bent, dat je daar geen oog voor moet hebben."

Een van de uitdagingen is dat u als marktleider niet achterover mag leunen. Vtm investeerde in de nieuwsdienst, Woestijnvis kocht VT4 niet zomaar. Moeilijk?

"Eddy Merckx wist ook dat hij heel hard moest blijven trappen om zoveel mogelijk wedstrijden te winnen. Alleen vooropfietsen is altijd lastiger, want in het peloton achter je vinden ze elkaar en werken ze samen. Als leider moet je dus dubbel zo hard trappen. Het zelfvertrouwen van de VRT-nieuwsdienst is groot genoeg om voor niemand bang te zijn. Angst verlamt. Ik zal wel met belangstelling volgen wat de concurrentie doet. Ook daarom ben ik hier. Iedereen weet dat de komende 24 maanden heel interessant worden. Vlaanderen wordt niet groter, het aanbod op audiovisueel vlak wel. De mobiele media komen er ook bij. Je ziet nu al dat tablets een grote rol spelen op de canapé. Het is niet meer zo vanzelfsprekend dat de tv aan staat."

U wees al op de rol van sociale media zoals Facebook en Twitter. Sommigen van uw journalisten lijken de héle dag te twitteren en geven op alles en nog wat commentaar. Gaat u dat aan banden leggen?

"We zijn volop een strategie aan het bepalen. Maar de sociale media zijn er nu eenmaal. Ze blinken uit in snelheid, maar niet in betrouwbaarheid. Dat is de kernzaak, en daar moeten we duidelijke afspraken over maken. Hoe ga je ermee om? Hoe beïnvloed je de nieuwsspreiding? Een moeilijke oefening. Het zijn creatieve media, maar er moet wel een policy zijn. Het moet verfijnd worden. Maar ik zal actieve journalisten nooit aanmanen tot kalmte."

De kranten noemden Rademakers mysterieus, een diplomaat, meer manager dan journalist, een krantenman. Op Twitter en Facebook, jawel, doken ook andere verhalen op, die een ander, harder beeld schetsen. Zo waren er twee verhalen over zijn verleden als hoofdredacteur bij Gazet van Antwerpen. Rademakers werd daar door de socialistische lobby van Steve Stevaert en Patrick Janssens gekatapulteerd om de rechtse Luc Van Loon uit de weg te ruimen. En later was hij het die de vorige week overleden oud-journalist Roger Van Houtte ontsloeg wegens te rechts en te nauwe banden met Vlaams Belang en Marie-Rose Morel. Twitteraars schoven Rademakers bijna de ziekte van Van Houtte in de schoenen.

Rademakers, over Van Houtte: "Jammer dat zoiets geschreven wordt, maar so be it. Er worden zo veel gratuite dingen geschreven, en die moet je beoordelen op hun merites."

Over het ontslag van Van Loon: "Als iemands professionele leven niet loopt zoals gewenst, dan zijn er altijd mensen zich verdedigen met een complottheorie. Ze leggen de verantwoordelijkheid bij anderen. Jammer, maar niet meer dan dat. In de spiegel kijken, is niet voor iedereen even gemakkelijk. De operatie in Antwerpen had de bedoeling de Gazet open te stellen voor alle gezindten. Dat is ook goed gelukt. Lex Molenaar (politiek journalist van GvA, RVP) heeft daar een grote rol in gespeeld. Het was niet tegen of voor iemand, wel voor de journalistiek."

Maar de oplage bleef dalen.

"Of ik vind dat ik mislukt ben? Neen. Misschien was de periode wel te kort. Maar Antwerpen is het moeilijkste landschap van Vlaanderen. Daar verandert Vlaanderen het snelst, maar de merken het moeilijkst. Heb ik fouten gemaakt? Ik weet het niet. Ik zeg het niet om je vraag te ontwijken, maar ik heb een selectief geheugen: slechte beslissingen vergeet ik. Ik probeer wel zo weinig mogelijk fout te doen."

Ik las ook nog dat u in Hasselt lid bent van dezelfde logeafdeling als Steve Stevaert. U kent de kritiek: Limburg is klein.

"Ik was heel blij toen ik dat ook las, zo kon ik het verhaal op deze redactie meteen uitklaren. Ik ben er de grootste voorstander van de ledenlijsten van de loge openbaar te maken. Want bewijs het niet-bestaan van een spook eens als je het spook niet kunt zien.

"Kijk, als je in Hasselt geboren bent, ben je meteen verdacht. Want Steve Stevaert woont in Hasselt en de minister van Media (Ingrid Lieten, RVP) vijf minuten verder in Zonhoven. En dan ga je ook nog eens aan de VUB studeren. Je krijgt meteen een stempel. Maar elk stempel glijdt gewoon van me af. De eerste keer dat ik Stevaert fysiek ontmoette, was in 2005. Vonden we allebei grappig, omdat we wisten dat we eerder al met elkaar in verband gebracht waren. Ik ben zo onafhankelijk als je in de journalistiek onafhankelijk moet zijn. Ook in Limburg. De ontwikkeling van Het Belang van Limburg loopt samen met de sociaaleconomische groei van de provincie. Maar het is geen gezagsgetrouwe krant. Toen het politieschandaal in Hasselt uitbrak, werd gezegd dat wij daar niet over mochten berichten. Daar klopt niks van. In 23 jaar bij Concentra heb ik nooit een telefoon gekregen of druk gevoeld van politici of aandeelhouders om iets uit de krant te houden."

Ooit mailde Rademakers me een foto, want tijdens een gesprek was gebleken dat we een zwak deelden: Peugeot-wielertruitjes uit de jaren zeventig. Op die foto staat hij zelf, in Peugeot-truitje. Ik moest wel beloven dat ik de mail niet zou doorsturen en meteen zou verwijderen. De foto kwam uit het familiealbum van de familie Rademakers. Was dat zijn grote droom, wielrenner worden? "Ik droomde van wielrennen en ik was heel graag in de buurt van wielrenners", zegt hij. "Maar ik heb nooit grote dromen gehad. Ik heb ook nooit ver vooruit gekeken. Wat voor een stuk mijn geluk is geweest. Ik heb een studie gevolgd (filosofie, RVP) die op de arbeidsmarkt tot niets leidt, maar die daardoor tot alles leidt."

"Wielrennen liegt niet", zegt Rademakers. "In andere sporten kun je champagne drinken omdat je ploeg wint, ook al had je zelf een slechte dag. En ik had het voor Freddy Maertens. Zeker in de periode dat hij op onweerstaanbare manier uit het peloton kwam, op een moment dat niemand hem nog verwachtte. Dat sprak me aan. Samen met de hele tragiek die erachter zat. Hetzelfde met Bernard Thévenet. Wint de Tour, gaat dan kopje onder en komt een jaar later terug en wint de Tour opnieuw."

U hebt zelf nog gekoerst.

"Vijf jaar, van de nieuwelingen tot het eerste jaar bij de liefhebbers. De generatie van Eric Vanderaerden, Carlo Bomans en Johan Capiot (lacht). Maar die kennen me niet. Dat kan ook niet, ze waren altijd veel vroeger aan de streep dan ik. Toen ik aankwam, zaten zij al met de bloemen in de wagen naar huis. Zelf had ik me gespecialiseerd in het bergaf rijden, dat kon ik goed. Risico nemen in de bochten. Ik kon ook massasprints winnen. Maar altijd na de kopgroep. Misschien was ik nog het dichtst bij de winst in mijn eerste twee wedstrijden. Een in Lanaken en een in Kuringen. Daar won ik telkens de groepsspurt achter de leiders. Door mijn enthousiasme ben ik toen gaan overtrainen. Het gevolg was dat ik in de week beter reed dan in het weekend."

Supporteren voor Freddy Maertens, als student filosofie werken voor een dienst die zich bezighoudt met gehandicapten, burgerdienst doen... Wat is de rode draad?

"Ik wil een bepaalde ethiek in de dingen die ik doe. Het moet een beetje zinnig zijn. Het leven is te kort om alleen maar opportunistisch te zijn. Dat kwam ook in mijn doctoraat over vrije tijd aan bod. Je mag niet louter vrije tijd nastreven, maar je moet op zoek gaan naar de dingen die je graag doet. Als je dat kunt combineren met je werk, dan ben je het gelukkigst.

"Al die aspecten waren er al vroeg. Vandaag is wielrennen bijna chiquer dan golf. Er wordt genetwerkt op de fiets, straks bestaat er een Voka-wielerclub. Maar toen was wielrennen nog volks. Dat sprak me aan. Tegelijk trekken filosofie en een kunstrichting als Bauhaus me aan omdat dat gaat over mensen die risico's nemen vanuit een overtuiging. Filosofie houdt in dat je werkt vanuit je eigen sterkte en je niet conformeert aan de omgeving. Want doe je dat wel, dan kom je minder snel tot toegevoegde waarde. Als iedereen rechten zou studeren, zou de maatschappij er niet goed voor staan.

"Hetzelfde met Bauhaus. De jaren twintig van de vorige eeuw waren heel interessant op cultureel en intellectueel vlak. Een aantal van die mensen hebben het niet overleefd door toedoen van de nazi's, anderen moesten naar de States vluchten. Maar het waren allemaal creatieve mensen, die volledig voor hun talent gingen. Eigenlijk was dat al multimediaal: je zag Bauhaus terug in meubels, huizen, schilderijen, tapijten... Eigenlijk is het een voorbeeld voor de media. Je moet op verschillende platformen proberen een voorloper te zijn qua creativiteit. (glimlacht) Ieder Bauhauslid zou heel graag voor de VRT gewerkt hebben. Als Walter Gropius (de Duitse architect die Bauhaus oprichtte, RVP) de vacature van algemeen hoofdredacteur van de VRT had gezien, dan was de concurrentie zwaar geweest."

Heeft een manager nog tijd voor vrije tijd?

"Goh. Heeft iemand tijd om een hond te hebben? Dat is hetzelfde. Je moet ermee gaan wandelen en in de supermarkt moet je eraan denken brokken voor hem te kopen. Maar hij is er altijd, omdat hij deel uitmaakt van je persoonlijkheid en van je leven. Als ik op reis ga, zie en lees ik ook dingen die interessant zijn voor mijn werk. Ik probeer de kunst te volgen. Misschien is dat wel mijn grootste passie."

Wat ik niet wist, is dat u ooit gedichten schreef en een blad uitgaf: Zefier was een 'tijdschrift voor literaire en niet-verbale kunsten'.

"Dat was begin de jaren tachtig. De jonge Jan Fabre maakte covers voor het blad en Marc Tritsmans (dit jaar nog winnaar van de Herman De Coninckprijs voor poëzie, RVP) zat in de redactie. Zelf schreef ik inderdaad gedichten. Ik heb een paar medailles behaald op gelegenheden voor zondagsdichters, en een Nederlandse uitgeverij heeft een serie kortgedichten gepubliceerd. Geschreven terwijl ik examens filosofie deed. Als ik ze vandaag lees, heb zelfs ik een handboek nodig om ze te begrijpen. Heel hermetisch. Thuis staat nog wel een doos, en als je op internet zoekt, vind je ze nog wel. Maar dan moet je op 'Luuk Rademakers' zoeken. In die tijd freelancete ik voor Nederlandse bladen, en ik ging er nog van uit dat dat alleen met een Nederlandse voornaam kon. Ik heb nog wel eens een bundel licht erotische sportgedichten ge- schreven, over polsstokspringen en speerwerpen en zo, maar die is nooit gepubliceerd geraakt. De literatuur heeft niks verloren. En toen ik begon te merken dat de inspanning dezelfde is als je voor een groter publiek werkt, bleek die verleiding te groot en mijn vlees te zwak (glimlacht)"

In de eerste jaren bij Het Belang bleef die 'Luuk' nog overeind. In het archief vond ik onder die naam een interview uit 1994 met iemand die dit zei: 'België zou veel leefbaarder zijn als iedereen zowel Nederlands als Frans zou spreken.' Enig idee wie dat zei?

"Neen."

Elio Di Rupo.

"Hij was pas vicepremier geworden en inderdaad bezig met taallessen. Ik herinner me hem als een man die Italiaanse gastvrijheid koppelde aan een buitengewone intelligentie. De Di Rupo die ik nu zie, is volgens mij nog altijd dezelfde als die van toen. Al is het jaren geleden dat ik hem ontmoet heb."

Wat zegt het over dit land dat u zich moest verantwoorden voor het feit dat u met een Franstalige vrouw bent getrouwd? En is het misschien een idee om bij de VRT meer samen te werken met de RTBF?

"Ach, in welke omstandigheid ook is het conflictmodel nooit mijn model geweest. Dat kost te veel energie. Voor de VRT is het toch een goede zaak dat de hoofdredacteur Frans begrijpt? Vlaanderen ligt in het centrum van de wereld. Als je altijd naar binnen kijkt, dan heb je buiten niks gezien. Dat Vlaanderen en Wallonië verschillen, is toch fantastisch? Dat dat wat meer inspanningen vergt, is logisch. Maar als je de ander steeds meer verstoot, eindig je alleen maar met jezelf."

Nog één vraagje: ooit moesten alle journalisten van Het Belang één dag een andere job doen en daar een reportage over schrijven. U koos ervoor om een dag rentenier te zijn, zoals Jef Rademakers. Op de foto zag dat er geweldig uit: een hele dag in de zetel.

"Alle jobs die passeerden, zag ik niet zitten. Dus moest ik origineel uit de hoek komen. Rentenier dus. Dat Rademakers een naamgenoot was, maakte het extra leuk. Maar misschien was het wel het intensiefste interview dat ik ooit deed. Hij heeft me heel goed ontvangen in zijn huis in Brasschaat. Hij was toen nog een veertiger, maar in dat huis was wel al een studio voor een inwonende, kortgerokte verpleegster. Voorzienigheid. Voor als hij oud en hulpbehoevend zou zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234