Vrijdag 25/06/2021

AchtergrondBoko Haram

Na dood leider Boko Haram: neemt IS nu de macht over in de Sahel?

Abu Musab al-Barnawi Beeld ISIS
Abu Musab al-BarnawiBeeld ISIS

Abu Musab al-Barnawi, leider van IS in West-Afrika, weet: een machtsverschuiving in de Sahel lijkt aanstaande, nu de rivalen van Boko Haram hun leider zijn kwijtgeraakt.

“God heeft geoordeeld en Abubakar Shekau naar de hemel gestuurd”. De dood van de leider van de Nigeriaanse terreurorganisatie Boko Haram werd zondag bevestigd door diens rivaal Abu Musab al-Barnawi in een poëtische videoboodschap. Barnawi is leider van Islamitische Staat in de West-Afrikaanse Provincie (ISWAP) die sinds 2015 met Boko Haram wedijvert om invloed in de regio. Met succes.

In werkelijkheid was niet God, maar ISWAP-leider Barnawi zelf verantwoordelijk voor de dood van Shekau die al twaalf jaar lang met zijn aanhang ongeëvenaarde angst en terreur zaait in de Noord-Nigeriaanse staat Borno, en zelfs tot ver over de grens in Niger en Kameroen. Met 30.000 doden, 2 miljoen vluchtelingen en een spoor van verwoesting in steden, dorpen en aan infrastructuur had Shekau de twijfelachtige eer de dodelijkste terreurorganisatie ter wereld te leiden.

Grotere en sterkere vijand

Het goede nieuws: die terreur is ten einde – mits Shekau, die al vele malen eerder dood is verklaard, zichzelf echt heeft opgeblazen zoals ISWAP-leider Barnawi beweert. Rond 18 mei zou Shekau met enkele getrouwen zijn omsingeld door ISWAP-strijders in zijn schuilplaats in het Nigeriaanse Sambisa-woud en gedwongen zijn zich over te geven. In plaats daarvan zou hij zichzelf met enkele omstanders hebben opgeblazen met de bomgordel die hij uit voorzorg droeg. “Shekau wilde liever vernederd worden in het hiernamaals dan op aarde”, zo constateert Barnawi in zijn videoboodschap.

Nu dan het slechte nieuws: als Barnawi de strijders en het territorium van Boko Haram overneemt krijgt de wereld – en dus de internationale terreurbestrijding - te maken met een veel grotere en sterkere vijand die zich heeft verbonden aan Islamitische Staat (IS). Een vijand bovendien die kan rekenen op veel meer steun onder de straatarme bevolking rond het meer van Tsjaad omdat ISWAP er in ruil voor belastingen publieke diensten verleent die de overheid verzuimt te leveren. In ruil daarvoor verlangt ISWAP ‘loyaliteit’ van de inwoners: wie zich niet wil aansluiten bij het ‘kalifaat’, weigert voedsel te geven aan strijders of schuilplaatsen verraadt aan de veiligheidstroepen kan een kogel door zijn hoofd verwachten.

Van Barnawi, in 1991 geboren in Maiduguri, de hoofdstad van Borno, is niet veel meer bekend dan dat hij de zoon is van de oprichter van Boko Haram: Mohammed Yusuf. Yusuf richtte Boko Haram in 2002 op met het doel een streng-islamitische samenleving – kalifaat - te creëren, waarbij onder meer westers onderwijs wordt afgewezen. In 2009 is Yusuf vermoord door het Nigeriaanse leger en nam Abubakar Shekau de beweging over. Onder zijn leiding verdween het idealistische streven op de achtergrond en resteerde vooral geweld.

Massa-ontvoering

In 2014 zette Shekau Boko Haram op de wereldkaart met de ontvoering van 276 christelijke schoolmeisjes in het plaatsje Chibok. Nog steeds zijn 100 meisjes vermist. De terreurorganisatie ontvoerde ook tienduizenden islamitische vrouwen en kinderen; zij werden ingezet als seksslavin, opgeleid tot strijder of gehersenspoeld en gedrogeerd om zelfmoordaanslagen te plegen. Hele dorpen en steden werden door zijn terreurdaden ontvolkt waardoor op het hoogtepunt in 2016 meer dan 2 miljoen burgers in Noord-Nigeria waren ontheemd en hongersnood dreigde. De wreedheid en vooral de aanvallen op onschuldige burgers en zogenaamd ‘afvallige’ moslims vormde de reden voor Barnawi om zich in 2013 af te keren van Boko Haram.

Kortstondig sloot hij zich met een splinterbeweging, Ansaru, aan bij Al Qaida om in 2016 terug te keren als leider van Islamitische Staat in de West-Afrikaanse Provincie (ISWAP). Shekau had zich een jaar daarvoor al bij IS aangesloten, maar zelfs IS schrok terug van de gewelddadigheden van Boko Haram en schoof daarom de gematigder Barnawi naar voren als leider.

Daarop trok Shekau zich terug in het Sambusa-woud, waar hij zich met zo'n 1.500 overgebleven strijders nog vooral schuldig maakt aan plunderingen en ontvoeringen. Barnawi kreeg ondertussen met ISWAP steeds meer voet aan de grond rond het meer van Tsjaad. Met naar schatting zo'n 3.500 a 5.000 strijders richt het zich vooral op aanvallen op militaire doelen. Met de in terreurkringen welluidende naam IS is het bovendien makkelijk jongeren te rekruteren in de straatarme en kansloze Sahelregio.

Vergrote invloedsregio

Deskundigen zijn het er over eens dat veiligheidstroepen een harde dobber zullen krijgen aan de bestrijding van ISWAP nu Boko Haramstrijders zich mogelijk zullen aansluiten en de invloedsregio wordt vergroot van het meer van Tsjaad tot diep in Nigeria. “Al zijn er wel belangrijke ideologische verschillen te overbruggen”, zegt Rida Lyammouri van Instituut Clingendael, “zoals vooral het wel of niet doden van afvallige moslims”.

De grootste angst is dat Barnawi met ISWAP steeds nauwer gaat samenwerken met Islamitische Staat in de Grotere Sahara (ISGS). ISGS is samen met de aan Al Qaida gelieerde terreurorganisatie JNIM verantwoordelijk voor de geweldspiraal in Mali, Niger en Burkina Faso. “Als die twee hun doelen realiseren ligt er straks een kalifaat in de Sahel van Mali tot Noordoost-Nigeria”, aldus Kars de Bruijne van Clingendael.

3x Boko Haram

De VS hadden een prijs van 7 miljoen dollar op het hoofd van Shekau gezet, maar die was niet bedoeld voor ISWAP. Op Twitter schreef Rewards for Justice: “Hey, IS-gasten. Ter verduidelijking: nee - jullie komen niet in aanmerking voor de beloning voor informatie over zijn identiteit of locatie. Zo werkt ons programma niet.”

Boko Haram betekent letterlijk ‘westers onderwijs is onrein’.

ISWAP zette zichzelf op de kaart eind 2019 tijdens Kerstmis met een aanval in een christelijk dorp in Nigeria. Hierbij werden 11 burgers onthoofd. De slachtpartij was bedoeld om de dood van IS-leider Abu Bakr Al-Baghdadi te wreken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234