Zondag 19/09/2021

AchtergrondUniformen

Na decennia sterven de Vlaamse uniformscholen stilaan uit

Nette Notelteirs Beeld DM
Nette NotelteirsBeeld DM

Na bijna 70 jaar hoeven de leerlingen van de Gentse school Nieuwen Bosch geen uniform meer te dragen. Ook elders in Vlaanderen komen de laatste uniformscholen onder druk te staan om hun beleid aan te passen. ‘Het gaat om de gelijkwaardigheid van jongeren. Daar raken we niet aan.’

De speelplaats van Nieuwen Bosch in Gent krijgt straks wat meer kleur. Letterlijk, want leerlingen worden door een wijziging van het schoolreglement straks niet meer verplicht om uitsluitend grijze kledij te dragen: “Ouders worden nu verplicht om outfits te kopen speciaal voor de lesuren. Zo creëren we een extra financiële barrière, terwijl onze school net voor iedereen toegankelijk moet zijn”, zegt directeur Sylvie Van Severen.

Met de beleidswijziging van Nieuwen Bosch wordt het aanbod aan uniformscholen in ons land verder uitgedund. Vandaag blijven slechts een twintigtal Vlaamse onderwijsinstellingen over die hun leerlingen verplichten om bepaalde outfits te dragen. “We zijn nog steeds trots op onze uniformen”, zegt Hilde Allaert, directeur van de Sint-Bavohumaniora in Gent. “Ze zorgen ervoor dat leerlingen er altijd verzorgd uitzien en er niet uitzien alsof ze naar een strandbar trekken. Het uniform is trouwens nauw met de identiteit van onze humaniora verweven. Niemand wil het in vraag stellen.”

Allaert klinkt stellig, maar elders in België protesteerden jongeren recent nog tegen ‘te starre’ en ‘achterhaalde’ kledingnormen in het onderwijs. En dan ging het niet eens over schooluniformen, maar over pakweg een verbod op croptops of korte broeken. Zo haalde de Beatrix Yavuz (14) vorige maand het nieuws met een mail naar haar schooldirecteur waarin ze hem verweet de vestimentaire keuzes van meisjes strenger te beoordelen dan die van jongens.

“In uniformscholen leven die discussies veel minder’, zegt Allaert. “Bij ons is het sowieso duidelijk welke kledingstukken toegelaten zijn.” Toch reageert ze terughoudend op de vraag of een van haar mannelijke leerlingen ook in het ‘meisjesuniform’ naar school zou mogen komen. “We bekijken ieder geval afzonderlijk, maar voeren geen genderneutrale dresscode in.”

In het Brugse Ter Groene Poorte dragen jongeren iedere dag een combinatie van effen blauwe hemden (40 euro per stuk in de webshop van de school), donkere broeken (44 euro) of rokken (52 euro) en lederen schoenen (60 euro voor jongens, 105 euro voor meisjes). Niet alleen de prijs loopt op, scholiere Nette Notelteirs (15) ergert zich ook aan die sobere combinatie: “Het is jammer dat je door die kledingvoorschriften weinig ruimte krijgt om je persoonlijkheid te uiten.”

Soortgelijke ontevredenheid bij leerlingen en ouders spoorde in 2018 het schoolbestuur van Don Bosco Genk aan om het uniformbeleid op te doeken: “Onze voorraad met kledingstukken was bijna uitgeput en het zou veel geld kosten om nieuwe spullen te produceren. Daarom organiseerden we een bevraging bij onze scholieren naar hun motivatie om uniformen te dragen. Daaruit bleek dat een kleine meerderheid van hen voortaan liever autonome kledingkeuzes wilde maken. We hebben zelden discussies over die versoepelingen”, zegt directeur Marleen Billen.

Pedagoog Philippe Noens (Odisee Hogeschool) vindt het jammer dat zoveel scholen hun uniformen aan de haak hangen: “Een gemeenschappelijke outfit kan leerlingen aanmoedigen om zich meer thuis te voelen op school. Net zoals een pastoor een habijt draagt, kan een jongere een schooluniform aantrekken om zich makkelijker met de rol van leerling te vereenzelvigen.”

Binnen de academische wereld is er echter discussie over het nut van de schooluniformen. Zo stelden Nieuw-Zeelandse onderzoekers onlangs vast dat studenten die een uniform droegen geen betere academische prestaties leverden dan mensen die dat niet deden. Volgens hen zou het systeem zelfs ongelijkheid in de hand kunnen werken omdat niet iedereen de benodigde kledingstukken kan betalen.

Pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool) wijst erop dat er meer onderzoek nodig is om wetenschappelijk uitsluitsel te bieden over het nut van het uniform. “De studies concentreren zich nog te vaak op de Angelsaksische wereld, terwijl kinderen in Azië en in Afrikaanse landen het ook vaak dragen. Bovendien verzetten onderzoekers zich weleens tegen de status quo, wat voor een bevooroordeelde analyse van hun data kan zorgen.”

De Bruyckere vindt het moeilijk om te voorspellen of de uniformschool in Vlaanderen ten dode opgeschreven is: “In de Verenigde Staten is de opgelegde dresscode bijvoorbeeld aan een opmars bezig in publieke scholen. Daar zien voorstanders het als een nieuw middel om de uiterlijke socio-economische verschillen tussen leerlingen weg te werken. Hier was het schooluniform al vroeg in de twintigste eeuw verspreid in alle delen van het onderwijs, waardoor men het met tradities associeert. En tradities krijgen altijd met tegenstanders te maken.”

De afgelopen jaren haalden uniformscholen vooral het nieuws wanneer ze hun opgelegde dresscodes afvoerden, maar de omgekeerde beweging is ook mogelijk: de leerlingen van het Instituut Stella Matutina in Michelbeke dragen sinds kort uitsluitend witte shirts of polo’s en bruine truien. “De uniformen versterken het samenhorigheidsgevoel. We krijgen er voorlopig alleen positieve reacties over”, zegt directeur Katty Van de Steene.

In Don Bosco kijken ze verbaasd op bij die verhalen: “We halen de vroegere uniformrokken enkel nog boven tijdens verkleedfeestjes bij de 100-dagenvieringen”, aldus Billen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234