Dinsdag 26/10/2021

AnalyseCrisisbeleid

Na de zondvloed, het zwartepieten: wie neemt de leiding bij de hulpverlening na overstromingen?

Inwoners van Pepinster wachten tien dagen na de ramp op hulp, die op dat moment vooral nog een privé-initiatief blijkt van mensen.  Beeld Eric de Mildt
Inwoners van Pepinster wachten tien dagen na de ramp op hulp, die op dat moment vooral nog een privé-initiatief blijkt van mensen.Beeld Eric de Mildt

Op 26 juli trok de federale regering zich terug, anderhalve week later wil ze bij de hulpverlening na de overstromingen in Wallonië dan toch weer een rol spelen. Het doet de tanden knarsen in Franstalig België. Wie zit er nu eigenlijk aan het stuur?

Burgemeesters die dagenlang moeten wachten op een antwoord van hogerhand op eenvoudige hulpvragen. Het Rode Kruis dat op te warmen maaltijden uitdeelt in een gebied waar veel inwoners amper nog een werkende oven of microgolf hebben, laat staan elektriciteit. Vrijwilligers die staan te trappelen om te helpen, maar nergens aan de slag kunnen. In de weken na de watersnoodramp in Wallonië is duidelijk geworden dat de coördinatie van de hulpverlening op vele vlakken mank liep. Burgers voelen zich in de steek gelaten.

Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) voelde zich daarom genoodzaakt een “federale ondersteuningscel” op te richten. Experts van onder meer het leger, de civiele bescherming, politie en volksgezondheid moeten de burgemeesters bijstaan om de aanpak beter te stroomlijnen (DM 5/8).

Wrevel bij Franstalige toppers

De aankondiging donderdag leidde meteen tot wrevel bij een aantal Franstalige politieke toppers. Kwam Verlinden zich een beetje bemoeien omdat Wallonië het niet meer aankon? Ging het om een communicatieoperatie op hun kap om zelf geen gezichtsverlies te lijden? Onder meer in Le Soir en L’Echo klonk de (anonieme) kritiek scherp. Tijdens de coronacrisis was er in Franstalig België ook al wrevel omdat de regie in handen zat bij drie excellenties uit Vlaanderen: premier Alexander De Croo (Open Vld), minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) en Verlinden.

Dat Verlinden zich opnieuw in de crisisaanpak mengt, is opmerkelijk. Tot 26 juli had haar departement nog de leiding over de hulpverlening, tijdens de zogenoemde ‘federale fase’ van het rampenplan. Toen oordeelde Verlinden echter, in overleg met Waals minister-president Elio Di Rupo (PS) en de provinciegouverneurs, dat die fase kon worden afgesloten.

Catherine Delcourt (l.) en Sylvie Marique werden door Waals minister-president Elio Di Rupo aangesteld als commissarissen voor de wederopbouw.  Beeld BELGA
Catherine Delcourt (l.) en Sylvie Marique werden door Waals minister-president Elio Di Rupo aangesteld als commissarissen voor de wederopbouw.Beeld BELGA

De noodhulp was minder acuut geworden, zo was de inschatting, en daarom kon de coördinatie maar beter op het zo laag en concreet mogelijke niveau worden georganiseerd: dat van de gemeentes en de provincies. Enkele dagen later stelde Di Rupo Sylvie Marique en Catherine Delcourt aan als commissarissen voor de wederopbouw, om vanuit het Waalse niveau de coördinatie verder in handen te nemen.

Beide stappen blijken nu snel gezet. Hoewel buiten de provincie Luik de grootste noden effectief gelenigd waren, zaten in plaatsen als Pepinster, Trooz of Verviers eind juli nog steeds mensen zonder dak boven het hoofd of elektriciteit. Het lokale en provinciale niveau kon de situatie op dat ogenblik nog niet volledig de baas, zo is duidelijk geworden.

Rampenplannen

Ook voor Wallonië was het dan nog te vroeg om het stokje over te nemen. De gewesten zijn dan wel bevoegd voor huisvesting, de energieaansluiting en het herstellen van wegen, maar van een echte wederopbouw kan er daar dan nog geen sprake zijn. Als enige niveau hebben de gewesten niets te zeggen over rampenplannen, in tegenstelling tot de gemeentes, provincies of de federale regering. Toch blijft het opmerkelijk dat Di Rupo, als Waals minister-president de politieke leider van Wallonië, niet harder en zichtbaarder aan de kar trok voor een doortastendere hulpoperatie.

Zowel binnen de federale als de Waalse regering wordt nu naar de provinciegouverneur gewezen. Hervé Jamar (MR) werd in 2015 naar die positie weggepromoveerd, na een kortstondige en weinig succesvolle passage als begrotingsminister. Hij zou zich de voorbije weken te weinig krachtdadig hebben opgesteld.

“Het is nu niet het moment voor politieke afrekeningen”, zegt hij. “Iedereen heeft op het terrein onwaarschijnlijke inspanningen geleverd en doet dat nu nog. Mijn volle aandacht gaat nu naar de 12.000 mensen zonder dak boven hun hoofd en de 40 mensen die gestorven zijn. We zitten nog in volle rouw.”

Na telefoontjes met premier De Croo kwam Verlinden tot de vaststelling dat ze de situatie in Luik niet blauw-blauw kon laten. De communicatie werd in overleg met Di Rupo grondig voorbereid. De federale regering zou geen ‘commandocel’ of ‘crisiscel’ oprichten, maar een ‘ondersteuningscel’, zodat duidelijk moest worden dat het Waalse niveau het heft in handen hield en Di Rupo niet tot de orde geroepen werd.

Dringende vragen

Toch was er dus kritiek in Franstalig België, die door N-VA werd gedeeld. “Het is duidelijk dat de situatie nog steeds acuut is”, zegt Kamerlid Yngvild Ingels, die afgelopen woensdag in Pepinster nog mee elektrische kookplaten ging uitdelen. “Waarom is de federale fase van het rampenplan vorige maand al stopgezet? Waarom waren de lagere niveaus daarna niet in staat om over te nemen?”

Haar partij had gevraagd dat de commissie Binnenlandse Zaken vervroegd samen zou komen om de kwestie te bespreken, maar dat zal pas begin september gebeuren. “Ik weet niet goed welk signaal ze hiermee willen uitsturen, maar goed komt dit niet over.”

Jamar wil zich niet uitspreken of de federale overheid zich te snel uit het rampgebied heeft teruggetrokken. “Ik ben een ambtenaar en heb van de beslissing akte genomen. Maar we moeten straks durven te bekijken hoe we onze commandostructuur bij rampen organiseren. We hebben nu een ad-hocoplossing, maar die is niet duurzaam.” Ook Verlinden toont zich bereid om “iedereen rond de tafel te zetten om het crisisbeheer van de toekomst uit te tekenen, zonder taboes”.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234