Donderdag 02/04/2020

InterviewBrexit

Na de zege van Johnson: ‘De sociale vrede in het Verenigd Koninkrijk is in gevaar’

Premier Boris Johnson.Beeld EPA

In haar Queen’s Speech legt koningin Elisabeth II vandaag de prioriteiten van de nieuwe Conservatieve regering op tafel. Auteur en journalist Robert Verkaik stelt dat premier Boris Johnson nog werk genoeg heeft. ‘Het rechts-extremisme groeit weer.’

De veiligheidsdiensten zijn bepaald niet treurig om de stembusoverwinning van uittredend premier Johnson, zegt Verkaik. Hij is de bekende auteur van boeken over onder meer Jihadi John en de klassenmaatschappij. Volgens hem zou een eventuele winst van Labour-leider Jeremy Corbyn een veiligheidsprobleem hebben veroorzaakt. “Omdat je geen erkenning zou hebben gegeven aan het brexitreferendum. Je zou mensen ontzeggen waarvoor ze hebben gestemd, en dat zou het onrechtvaardigheidsgevoel hebben gevoed.”

Wat staat er nu te gebeuren?

“Het Verenigd Koninkrijk zal enkel op papier uit de Europese Unie stappen. Er zal een exit-overeenkomst zijn die tegen het einde van het nieuwe jaar zal worden ondertekend, maar daarmee is de kous niet af. De handelsovereenkomst moet namelijk tegen het einde van volgend jaar zijn afgerond, maar niemand gelooft dat Johnson daarin zal slagen.”

Waarom niet?

“Omdat niemand ooit in één jaar een handelsovereenkomst onderhandelt. Zoiets duurt vele jaren. Johnson zal waarschijnlijk vasthouden aan een vertrek binnen één jaar. Hij denkt dat hij genoeg macht heeft en zal gewoon vertrekken zonder deal. Dat zou zeer schadelijk zijn voor onze economie, maar dat betekent niet dat er geen onderhandelingen met Europa kunnen plaatsvinden. Verder zijn er ook nog de onderhandelingen met de VS over een vrijhandelsakkoord. Die kunnen nog vijf jaar duren. 

“Dit is slechts het begin van iets dat nooit zal eindigen: de brexit zal ook nu niet snel voorbijwaaien. Over vijf jaar zal een meer gematigde Labour-partij campagne voeren om weer bij de EU aan te sluiten. Het klinkt misschien gek, maar als Corbyn nu had gewonnen, zou de toestand in het Verenigd Koninkrijk nog erger zijn geworden.”

Waarop doelt u dan?

“Corbyn wilde een nieuw referendum organiseren. Een zeer zachte brexit was het enige wat hij hen had aangeboden, terwijl de voorstanders van de brexit een harde brexit willen. Als de Leave-kiezers hun brexit niet krijgen, zullen ze radicaliseren en naar alle waarschijnlijkheid problemen veroorzaken. Ze klagen veel, maar de mensen die marcheren voor een referendum zullen niet in opstand komen nu ze hebben verloren.

“Als je al die Leave-kiezers negeert, dan voed je de radicalisering en een gevoel van onrechtvaardigheid. Het rechts-extremisme groeit weer. Veiligheidsdiensten maken zich daar zorgen over.”

Verwacht u botsingen?

“Ja, we hebben de Finsbury Park-terreuraanval gehad waarbij een extreemrechtse man in 2017 biddende moslims aanviel. Er is een toename van haatmisdrijven en antisemitisme op straat. 

“De sociale vrede in het Verenigd Koninkrijk is in gevaar. We hebben botsingen gezien in Westminster, tussen voor- en tegenstanders van de brexit. We hebben extreemrechts zien vechten met extreemlinks, en moslimgroepen op de vuist zien gaan met extreemrechts. Op de lange termijn kan extreemrechts een groter gevaar zijn dan islamistische radicale groepen zoals IS.”

Een opmerkelijke stellingname voor iemand die enkele jaren geleden nog een biografie schreef over Jihadi John, de Britse IS-strijder die tot zijn dood in 2015 optrad als gemaskeerde beul.

“Toen ik voor de krant The Independent werkte, ontmoette ik in 2008 een groep jonge moslimmannen uit Kentish die werden lastiggevallen door de veiligheidsdiensten. Ze wilden met iemand praten over hun problemen. Ik heb er lang over gedaan om hun vertrouwen te winnen. Uiteindelijk gaven ze me toestemming om hun getuigenissen te publiceren over hoe MI5 hun gezinsleven verstoorde. Een van deze mannen heette Mohammed Emwazi, ook wel bekend als Jihadi John.

“Ze vonden dat de Britse regering hen het leven moeilijk maakte. Daarom vertrokken sommigen naar de Hoorn van Afrika. Sommigen gingen naar Egyptische koranscholen, anderen trokken zogezegd op safari in Kenia of Tanzania. In feite waren ze meer geïnteresseerd in de Somalische terroristische organisatie Al-Shabaab. In die periode verschenen voor de eerste keer Britse Al-Shabaab-commandanten op het strijdtoneel.”

Vandaag legt u een verband tussen jihadisme en het Britse onderwijssysteem.

“Min of meer. De jonge mannen die ik heb ontmoet, werden uitgesloten van de reguliere Britse samenleving. Ze werden uit de samenleving geduwd en leden een soort van bestaan in de donkere hoekjes van Londen, zonder ooit in aanraking te komen met het reguliere onderwijs. Sommigen hadden een uiterst lage scholingsgraad, maar waren intelligent. Je zou dit probleem kunnen aanpakken door het onderwijs toegankelijk te maken en zo een meer gelijkwaardige samenleving te creëren. In mijn ogen is ons onderwijssysteem de grootste hindernis voor het creëren van een open samenleving. 

“Rijke mensen die het zich kunnen veroorloven om beter onderwijs te betalen, kunnen hun kinderen naar dure privéscholen sturen die buiten de reguliere samenleving vallen. Helemaal aan de andere kant van het spectrum heb je jongeren die geen eerlijke kans op een normaal leven hebben. Er zijn vier miljoen kinderen in dit land die in relatieve armoede leven. Hun talenten worden volledig verspild. Ze zullen later geen kansen krijgen omdat ze concurreren met mensen die naar privéscholen gaan, waarvan de inschrijvingskosten minstens 25.000 pond (circa 30.000 euro, MA) bedragen.”

Hoe hangt dit samen met de brexit?

“Alle brexiteers werden op een of andere manier allemaal opgeleid in privéscholen. James Goldsmith, de man die in de jaren 1990 The Referendum Party oprichtte, ging naar Eton. Jacob Rees-Mogg, een zeer invloedrijke voorstander van de brexit, ging naar dezelfde school. Ook Nigel Farage ging naar een zeer chique privéschool. Hij doet zich voor als een man van het volk, maar dat is hij niet. Het probleem is dat die privéscholen nog steeds het Britse imperium voor ogen hebben. Ze zijn niet geëvolueerd. Er staat een romantische opvatting over een dode geschiedenis centraal, maar dat idee is niet dood, omdat het nog steeds in onze scholen wordt gepredikt. 

“In privéscholen opgeleide politici nemen juist daarom Europa in het vizier. Als je vandaag in de voetsporen van Churchill wil treden, ga je niet in oorlog met Duitsland, je valt Zwitserland niet binnen... je gaat politiek in oorlog met Europa. De Tory-partij vecht met zichzelf over deze kwestie: de helft van de partij wil Europa verlaten, de andere helft wil in Europa blijven.”

Lijdt het Verenigd Koninkrijk in uw ogen aan een identiteitscrisis?

“Ja, absoluut. Aan een gespleten persoonlijkheid zelfs. Na de kredietcrisis legde de Conservatieve regering bezuinigingsmaatregelen in het hele land op. Maar daarover wilden ze niet praten. Ze wilden het niet hebben over de impact hiervan op de gewone burger en op de afbrokkeling van gemeenschappen of over het feit dat meer en meer mensen in de armoede belandden. Ze wilden liever praten over de Europese Unie en hun strijd met Europa.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234