Donderdag 28/10/2021

Vluchtmisdrijven

Na de vluchtmisdrijven: waarom de ene vlucht en de andere niet

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Zit vluchtmisdrijf in onze aard? Of is het vooral een rationele afweging die mensen aanzet om weg te rijden? “De perceptie van de pakkans moet omhoog”, zegt verkeerspsycholoog Ludo Kluppels.

Julie (22) fietste zondagnacht naar huis na een fuif toen ze in de buurt van Gent van de baan werd gemaaid. De 39-jarige chauffeur stopte, stapte uit, maar reed daarna door. Amper 24 uur eerder kwam de 18-jarige Gilles op een gelijkaardige manier om het leven. De jonge fietser werd na een fuif in Vosselaar aangereden door een 25-jarige bestuurder.

Twee jonge fietsers, twee verkeersdoden. Twee daders die onder invloed van drank en drugs hun slachtoffer achterlieten. Niet alleen de samenloop van de ongevallen veroorzaakt verontwaardiging, maar ook de gelijkenissen tussen hen. Het opent het debat over de aanpak van dronkenschap achter het stuur. En vooral: de aanpak van bestuurders die al dan niet onder invloed op de vlucht gaan.

Zo eist de vereniging van de Ouders van Verongelukte Kinderen dat daders meteen enkele dagen in voorlopige hechtenis worden genomen. Antwerps gouverneur Cathy Berx (CD&V) pleit dan weer voor een alcoholslot en een snelheidsbegrenzer in elke auto. Hun voorstellen typeren de toenemende onvrede in de publieke opinie. Hoe roeien we dit fenomeen uit?

Vechten of vluchten

Eerst de nuance: vluchten maakt deel uit van de menselijke aard. Die kan geen enkele wet of straf volledig uitschakelen. “Ieder van ons kan vluchtmisdrijf plegen”, zegt verkeerspsycholoog Ludo Kluppels van het Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid. Hij geeft al twintig jaar les aan daders van vluchtmisdrijf die door een rechter worden doorverwezen. “De meeste daders beseffen meteen dat er iets ernstig aan de hand is. Dan volgt de emotie. In een fractie van een seconde overvalt hen een primaire paniekreactie.”

Vechten of vluchten, dat is de fundamentele keuze. De meeste mensen kiezen voor de eerste optie. Zij bellen een ziekenwagen of proberen hun slachtoffer te helpen. Anderen doen dat niet, zoals de aanrijders van Julie en Gilles. Zij vluchten weg. “Bij hen speelt bijna altijd het besef mee dat ze serieus in de fout zijn gegaan”, weet Kluppels. “Ze hebben bijvoorbeeld geen rijbewijs, reden te snel of hebben alcohol gedronken.”

Wat ook meespeelt, is dat daders onder invloed van alcohol niet meer logisch kunnen nadenken. Uit getuigenissen die het BIVV verzamelde, blijkt dat zij de gevolgen van hun aanrijding onderschatten. Tegelijk overschatten ze de kans dat ze ongestraft wegkomen met hun vluchtmisdrijf. Vaak is het donker en hebben aanrijders de indruk dat er geen getuigen zijn. Alcohol en drugs versterken die overtuiging.

Vooral in België

“Mensen denken geen vijf minuten na voordat ze wegrijden. Ze nemen hun beslissing in enkele seconden”, vertelt Kluppels. “Een minuut later is het heel moeilijk om daar nog op terug te komen. Daders proberen hun beslissing dus te rechtvaardigen.” Wie zich achteraf toch aanmeldt, doet dat meestal nadat hij (86 procent van de daders is een man, ADB) een familielid of vriend in vertrouwen heeft genomen.

Hoewel vluchten deel uitmaakt van de menselijke aard, zijn er wel grote verschillen tussen landen. In Finland is in amper 2 procent van de letselongevallen sprake van vluchtmisdrijf. In België is dat fenomeen veel groter: 10 procent. Op Europees niveau hinkt ons land achterop. Zijn de Belgen dan gewoon slechter van aard? Die kans is klein.

Het voorstel om mensen in voorlopige hechtenis te nemen krijgt weinig bijval in juridische kringen. “Voorlopige hechtenis is wettelijk gezien enkel mogelijk als iemand een risico op recidive vertoont. Bovendien kan de voorlopige hechtenis nooit een straf op zich zijn”, legt Christophe Mincke uit van het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC). Justitieminister Koen Geens (CD&V) heeft geen plannen in die richting.

24 uur in de cel

Vanuit psychologisch oogpunt valt de voorlopige hechtenis wel te verdedigen, zegt Kluppels. “24 uur lijkt me goed, zoals in Estland. Zo krijg je het signaal dat je iets onaanvaardbaar hebt gedaan." Een samenleving mag wel begrip opbrengen voor de gevoelens van mensen die vluchtmisdrijf plegen, maar niet voor hun daden. "We moeten daar harder op doorduwen. Daders mogen niet worden gepamperd."

Nog belangrijker is echter de verhoging van de pakkans. Of liever: de perceptie daarvan. Bij ongevallen met blikschade komen daders vaak weg zonder straf omdat de kosten van het onderzoek niet opwegen tegen de baten. Maar als er slachtoffers vallen, dan worden de daders vaak wel gevat. "Het is belangrijk dat de overheid die boodschap uitdraagt", zegt Kluppels.

Intussen werkt minister Geens aan een wetsontwerp waarin de maximale straffen voor vluchtmisdrijf worden verhoogd tot vier jaar en een geldboete tot 5.000 euro. Het wetsontwerp zou ten laatste eind dit jaar worden gestemd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234