Zondag 03/07/2022

AchtergrondSchietpartij VS

Na de shooting in Texas: verheerlijkt Hollywood wapengeweld? ‘Jongeren kunnen zich spiegelen aan lonesome cowboys’

Bruce Willis in de actieklassieker 'Die Hard'. Beeld rv
Bruce Willis in de actieklassieker 'Die Hard'.Beeld rv

Na de schoolmoord in Texas pleiten tal van Hollywoodcelebrities voor strengere wapenwetten. Maar gaat de filmwereld, die aan de wapenindustrie een trouwe partner heeft, zelf vrijuit?

Jorn Lelong en Pieter Gordts

“F*CKING ENOUGH”, tweette ‘Captain America’ Chris Evans na het bericht over de zoveelste massamoord in de Verenigde Staten. Net als veel liberale Hollywoodacteurs pleitte hij al voor hervormingen van de Amerikaanse wapenwetten. Maar hoe kritisch kun je je uitspreken tegen het gebruik van vuurwapens, als je in de nieuwe actiethriller The Gray Man zelf de hele film door Ryan Gosling aan flarden probeert te schieten?

Je kunt er gerust geld op inzetten: bij elke gruwelijke schoolmoord volgt in de Verenigde Staten komt ook de geweldverheerlijking in Hollywood weer ter discussie te staan. Dat was bij de Heath High School shooting in 1997 al het geval. Toen onderzoekers aan Michael Carneal, die een wapen had meegenomen naar school en drie studenten vermoordde, vroegen of hij zelf al getuige was geweest van zo’n misdaad, antwoordde die: “Ja, in de film Basketball Diaries”, een film waarin de jonge Leonardo DiCaprio in een droom een leerkracht en verschilllende medestudenten neerknalt. De ouders van de slachtoffers spanden daarop een proces aan tegen Basketball Diaries, net als tegen enkele pornosites en producenten van computergames, omdat ze Carneal mede ertoe hebben aangezet om tot de gruwelijke moord over te gaan. Na de choquerende schietpartij in de Columbine High School, die in april 1999 aan vijftien jonge mensen het leven kostte, zaten de hoge bazen van Hollywood op vraag van president Bill Clinton samen met geweldsdeskundigen om te zien welke rol ze konden spelen in het terugdringen van geweld.

Toch zijn films de laatste tijd net gewelddadiger geworden. Een veel geciteerde studie uit het wetenschappelijke blad Pediatrics uit 2017 toont dat het het wapengeweld in films voor 13-plussers tussen 1985 en 2015 bijna verdriedubbeld is. Films voor 13-plussers bleken zelfs meer gewelddadige scènes te bevatten dan films voor volwassenen. Hetzelfde zien we bij populaire televisiedrama’s, waar het aantal fragmenten met wapengeweld tussen 2000 en 2018 verdubbelde.

‘Hollywoods Guns’

Een artikel uit The Hollywood Reporter laat bovendien zien hoe Hollywood een trouwe klant heeft aan de wapenindustrie, alleen al door de grote sommen geld die wapenbedrijven producenten betalen om bepaalde wapens in de kijker te zetten. Of denk aan de tentoonstellingen zoals ‘Hollywood Guns’ van de NRA, de Amerikaanse wapenlobby, waarbij je tal van vuurwapens kunt bewonderen die populair werden door films als Die Hard, The Bourne Identity of Pulp Fiction.

Films kunnen, met andere woorden, ervoor zorgen dat wapens - net als alcohol of sigaretten - een cool imago krijgen. Want wie is James Bond zonder zijn Walther PPK, of Rambo zonder zijn machinegeweer en indrukwekkende kogelriemen? Blootstelling aan wapens in films kan er ook voor zorgen dat jongeren zich anders gaan gedragen. Zo zijn er studies die aantonen dat kinderen die films bekijken waarin vuurwapens voorkomen, daarna agressiever spelen of zelfs proberen te schieten met een (onschadelijk gemaakt) vuurwapen. Een aantal van de kinderen richtte het pistool zelfs op hun partner, of naar mensen buiten op de straat.

Video nasties

Toch is blijft het erg lastig te beantwoorden in welke mate geweld in films echt bijdraagt tot copycatgedrag in het echte leven. “Het is een discussie die even oud is als de filmindustrie zelf”, zegt regisseur Jan Verheyen. Hij verwijst onder meer naar de maatschappelijke ophef over de zogenaamde video nasties, Britse gewelddadige films die in de jaren 80 op videocassettes te verkrijgen waren. Zo werd bij de spraakmakende moord van twee Britse tieners op de peuter James Bulger in 1993 naar de kwalijke inspiratie van video nasties verwezen, zeker toen de horrorfilm Child’s Play 3 bij de tieners thuis ontdekt werd. “Diezelfde discussie kreeg je bij de groeiende populariteit van gewelddadige games als Grand Theft Auto.”

Films reflecteren in de eerste plaats trends in de maatschappij, al kunnen ze die natuurlijk wel versterken. “Als in films wapens afgebeeld worden als iets waarmee een gekwetst individu, zoals een lonesome cowboy, het heft in eigen handen kan nemen en zijn eigen belangen verdedigen, dan kunnen jongeren zich daar zeker aan spiegelen”, zegt cultuursocioloog Walter Weyns (U Antwerpen). “In die zin kunnen films zeker bijdragen tot de verheerlijking van geweld met vuurwapens.” Na de Sandy Hook-schietpartij in 2012, de tot dusver dodelijkste schoolmoord op Amerikaanse bodem waarbij 20 kinderen en zes volwassenen het leven lieten, ging Obama’s vicepresident Joe Biden langs bij de hoofden van filmstudio’s en gameontwikkelaars om te bespreken hoe ze geweldverheerlijking konden vermijden.

Al zijn het uiteraard niet alleen Amerikanen die met enig wapengeweld in films geconfronteerd worden. Grote Hollywoodblockbusters bereiken heel de wereld, en toch kampen de meeste landen niet met de epidemische moordcijfers van de Verenigde Staten. Wellicht zijn er dus andere factoren die een veel grotere rol spelen in de opeenvolging aan massamoorden, zoals (kansen)ongelijkheid, mentale gezondheidsproblemen en een vlotte toegang tot wapens. “Een gewelddadige cultuur verander je niet door films te verbieden”, zegt Weyns. “Daar zijn vast directere manieren voor, zoals de wapenwetten aanpassen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234