Dinsdag 24/11/2020

ReportageOost-Oekraïne

Na de oorlog kwamen de branden in Loehansk

Een uitgebrande auto staat in het dorpje Metolkyne, in het oosten van Oekraïne.Beeld Pierre Crom

Al zes jaar is het oorlog in de Oost-Oekraïense regio Loehansk. Nu wordt het gebied ook nog getroffen door hevige branden. Elf mensen kwamen om, veel huizen zijn verwoest.

Er is een wapenstilstand van kracht, maar Syrotyne lijkt wel net gebombardeerd. Van sommige straten resteert alleen een reeks smeulende skeletten; een scherpe schroeilucht doet je hoesten. “Dit is alles wat ik nog heb”, zegt de 72-jarige Petro Ivanovitsj, een man met een grijze baard en een zwart katoenen petje. Hij gebaart met zijn handen langs zijn kleding: onder zijn geruite blouse is zijn blote buik zichtbaar. Zijn voormalige woonkamer is een hoop zwarte stenen waar het zo heet is dat je schoenzolen smelten.

De afgelopen dagen werd het oosten van Oekraïne getroffen door bos- en veldbranden, die vanwege de droogte snel om zich heen grepen. Het vuur was het hevigst in het noorden van de regio Loehansk, op de plek waar al zes jaar een loopgravenoorlog plaatsvindt tussen het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde milities.

Een gebied van ruim 15.000 hectare ging in vlammen op, waarbij 22 dorpen werden getroffen. In Syrotyne, een plek op 15 kilometer van de frontlinie, zijn 120 huizen verwoest. Brandweerlui rollen een slang uit naast de puinhoop die over is van het huis van Ivanovitsj. Als het water neerkomt op de stenen geven die sissend stoom af.

Beeld grafiek DM

De dertigjarige neef van Ivanovitsj, Aleksei Lozovoj, toont foto’s van de vuurzee die hij vanuit zijn flatje in het nabijgelegen stadje Sjevjerodonetsk kon zien: de vlammen laaien tientallen meters boven de sparren uit. Zijn oom en tante waren op dat moment al geëvacueerd, bleek later, dankzij de buurman die hard op de deur had gebonsd toen de muur van rook het dorp naderde. “Dit is erger dan oorlog”, zegt Ivanovitsj stellig. “We horen weleens schieten, maar dit is enger”, beaamt neef Lozovoj. “Dit is zo snel en verwoestend. Het is een kwestie van seconden. Je kunt alleen maar rennen.”

In shock

De dorpelingen lijken in shocktoestand te verkeren. Sommigen drinken thee op bankjes naast de puinhoop. Anderen hebben familie en vrienden weten op te trommelen. In een op het eerste gezicht montere bui verzamelen ze bruikbare spullen of geven ze bakstenen door. “In een paar maanden bouwen we het huis weer op”, zegt Ivanovitsj, maar hoe hij dat gaat betalen weet hij niet. Zijn vrouw maant haar bezoek te eten van het brood met groentepaté dat ze onder een geïmproviseerd afdakje klaarmaakt. Alleen bij neef Lozovoj lijkt de realiteit door te dringen. “Dit huis was ons familienest. Ik bracht hier een deel van mijn jeugd door. Nu is alles weg.”

Veel mensen in het gebied zijn dubbel getroffen: eerst door de oorlog, nu door de brand. Zoals Natalia Stanislava, een vrouw van achter in de dertig in Kapitanove, een dorpje pal naast de frontlinie. Van haar huis is niets over, behalve een tuinhek dat scheef in een sponning hangt. “Mijn man wil het herbouwen”, zegt ze, wijzend op haar man die stilletjes op een bankje sigaretten rookt. “Ik geloof niet dat dat kan.” 

De dorpelingen geven bruikbare spullen en bakstenen door.Beeld Pierre Crom

Eigendomspapieren heeft ze niet, omdat ze vluchtelingen zijn: in 2014 werd hun huis in Kirovsk, dat aan de andere kant van het front ligt, kapot gebombardeerd. Nu moesten ze opnieuw verkassen, dit keer naar het huis van haar moeder aan de overkant van de straat dat wonderwel gespaard bleef. Wat ze het hardst nodig heeft? Een bed. Ze heeft al drie dagen niet kunnen slapen op de harde grond.

Nu de as neerdwarrelt, rijst de vraag hoe het vuur ontstond. De brandweer meldt 146 brandhaarden die vrijwel allemaal ontvlamden aan de Oekraïense kant van het front. Het Oekraïense leger geeft de schuld aan de door Rusland gesteunde milities. “De vijand stak op verschillende plekken droog gras in brand”, zo luidt een verklaring op de website. De autoriteiten in Kiev onderzoeken oorzaken als brandstichting, beschietingen of spontane brand wegens de extreme weersomstandigheden. In het oosten van Oekraïne heeft het al maanden amper geregend.

Vrijwillige brandweer

“Zoveel vuur dat vanaf één kant komt en op zoveel verschillende plekken begint? Dit kan geen ongeluk zijn”, denkt Aleksei Lozovoj. Natalia Stanislava is het daarmee eens: “Het kan van alles zijn. Soldaten, of een conflict bij de houtmaffia.” 

De mannen van de vrijwillige brandweer in het dorp Muratove, naast Kapitanove, willen niet speculeren. Vuur als gevolg van beschietingen sluiten ze uit, want er wordt al een maand niet geschoten in de omgeving. “De heftigheid van het vuur is vooral gevolg van de extreem sterke wind”, meent Grigori Sabelnikov, die zegt vier nachten zonder slaap aan het werk te zijn. Zelf bluste hij een brand die het gevolg was van een kapotte elektriciteitskabel.

Premier Denys Shmyhal zegt dat de overheid geld beschikbaar zal stellen uit het reservefonds van het staatsbudget om de slachtoffers te helpen. Ziekenhuizen berichten over tientallen opnames van mensen met brandwonden en rookvergiftiging. Elf mensen kwamen om het leven. 

Aleksei Lozovoj en zijn oom bezoeken de begrafenis van een 62-jarige dorpsbewoner die niet op tijd wakker werd en stikte in de rook. Op de begraafplaats, waar zelfs de grafstenen zwartgeblakerd zijn, wordt de stilte alleen onderbroken door gesnik van de aanwezigen en een vliegtuig van de brandweer. “Als de oorlog eerst maar stopt”, wenst Lozovoj. “Dan kunnen we weer ademen en aan de toekomst denken.”

Ook de zerken zijn zwartgeblakerd.Beeld Pierre Crom
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234