Vrijdag 04/12/2020

AnalysePeilingen

Na de les van vier jaar geleden: waarom zaten de opiniepeilers er alweer naast?

Journalisten van persbureau AFP aan het werk tijdens verkizingsnacht.Beeld AFP

Ondanks het debacle van vier jaar geleden wisten de meeste opiniepeilers het zeker: uit bijna ieder onderzoek bleek dat Joe Biden deze verkiezingen comfortabel zou gaan winnen, en nee, dit keer vergisten zij zich niet. Vervolgens doet Trump het veel beter dan verwacht, en loopt het toch uit op een nek-aan-nekrace tussen de twee kandidaten. Hoe kan dat?

Het is te vroeg om al conclusies te trekken, benadrukken de experts, want de volledige uitslag is nog niet bekend, en wellicht blijkt achteraf dat de peilers er niet eens zo heel ver naast zaten. Maar inderdaad, verzuchten zij, daar lijkt het nu niet op.

Het idee van een peiling is dat je een representatieve steekproef doet onder een groep Amerikanen – een miniatuurversie van de werkelijkheid dus. Mensen kunnen worden gebeld, of er kunnen vragenlijsten worden gemaild, legt Jelke Bethlehem, hoogleraar survey-methodologie aan de Universiteit Leiden in Nederland, uit. “De respons bij telefonische peilingen is heel laag” zegt hij. “90 procent van de mensen heeft geen zin om mee te doen.” En dat kan effect hebben op de uitkomst.

Bij online peilingen kun je echter geen telefoonboek pakken: je moet al over de e-mailadressen beschikken. “Dan stel je een panel samen uit mensen die het leuk vinden om hun mening te geven. Ook daarbij kun je je afvragen hoe representatief het is.”

‘Trump shy’-effect

Dan, zegt Bethlehem, is er nog het ‘Trump shy’-effect: mensen willen niet worden gezien als domme, racistische Trump-aanhangers en geven de onderzoeker daarom “sociaal-aanvaardbare” antwoorden, maar zetten vervolgens in het stemhokje een kruisje bij de zittende president.

In 2016 voorspelden verreweg de meeste grote opiniepeilers dat Hillary Clinton de verkiezingen gemakkelijk zou winnen, en vervolgens kwam Donald Trump in het Witte Huis terecht. “Daar is van geleerd”, zegt Peter Kanne van het Nederlandse onderzoeksbureau I&O Research. “Eén van de punten bijvoorbeeld, was dat Amerikaanse peilers het opleidingsniveau van hun referenten niet wogen. Maar veel lager opgeleide blanke mannen bleken op Trump te hebben gestemd, dus je kunt geen goede voorspelling maken als die je deze groep verhoudingsgewijs niet voldoende in je onderzoek betrekt. Dat hebben ze nu wel gedaan – en in Nederland is dat overigens allang staande praktijk.”

Zowel Kanne als Bethlehem benadrukken dat een Amerikaanse kandidaat kan verliezen door het systeem, terwijl hij of zij landelijk wel de meeste stemmen heeft gekregen: degene die meer dan 50 procent van de stemmen behaalt in een staat, krijgt alle kiesmannen (en daarmee tellen de miljoenen stemmen van degenen die niet voor deze kandidaat hebben gestemd dus niet meer mee). Dat was vier jaar geleden het geval met Hillary Clinton. “Ook dat maakt het lastiger om de winnaar te voorspellen”, zegt Bethlehem.

Harde conclusies

Hoe de uitslag uiteindelijk ook zal uitpakken, er is één les die de Verenigde Staten volgens Kanne wel kunnen trekken: sommige peilers en media trekken op basis van de peilingen ook harde conclusies over de winstkansen, en dat vindt hij “onvoorstelbaar”. Zo zei Nate Silver van de website FiveThirtyEight deze week dat Joe Biden 90 procent kans had op de overwinning. “De peiling is misschien niet eens zo fout, maar wel de communicatie daarover. En de peilers krijgen straks weer de schuld.”

LEES MEER: 

Trump gaat niet meer weg, zelfs al zou hij verliezen
Bij de verkiezingen werd duidelijk dat bijna de helft van de Amerikaanse stemmers Trump, na alles wat er is gebeurd, nog steeds de beste kandidaat vindt om het land te leiden. Iedereen die dacht dat 2016 een vergissing was, is uit die illusie verlost: Trump, of in elk geval het trumpisme, is here to stay.

Deze rechtszaken hangen president Trump boven het hoofd als hij verliest
Mocht Donald Trump het presidentschap verliezen aan Joe Biden, dan wachten hem een aantal rechtszaken die hem al jaren achtervolgen. Een van de redenen waarom hem er alles aan gelegen is te winnen.

Trump begint aan juridisch gevecht tegen verkiezingsuitslag
Terwijl Joe Biden in de loop van woensdag uitliep op de president, begon Trump aan zijn juridische gevecht tegen de verkiezingsuitslag. Hij eiste bij de rechter dat het tellen van de stemmen gestaakt moest worden in Pennsylvania en Michigan. In Wisconsin, gewonnen door Biden, eist hij een hertelling.

Lees de laatste ontwikkelingen hier in ons liveblog

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234