Zondag 15/09/2019

Schandaaljournalistiek?

Na berichtgeving over zoon van Amsterdams burgemeester Halsema: heeft een politicus nog een privéleven?

Burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema. Beeld BELGAIMAGE

Heeft een politicus nog een privéleven? Een inbraak door de minderjarige zoon van de progressieve Amsterdamse burgemeester Femke Halsema toont hoe in Nederland de lijn tussen politiek en privé steeds verder opschuift. ‘Mocht dit gebeuren met de zoon van Wouter Van Besien, zouden onze media er veel omzichtiger mee omspringen.’

Waar ligt de grens tussen het recht op privacy en het recht op informatie? Die vraag beheerst Nederland nadat de populaire krant De Telegraaf woensdagochtend meldde dat de 15-jarige zoon van de Amsterdamse burgemeester Halsema halfweg juni werd opgepakt. Hij had, terwijl hij met een nepwapen rondliep, met enkele vrienden brandblussers leeggespoten die ze op een woonboot hadden gestolen.

Voor Halsema was de berichtgeving een klap. Zij staat al bijna twee decennia aan de top van de Nederlandse politiek. Tussen 2002 en 2010 was ze politiek leider van GroenLinks. Onder haar leiderschap transformeerde de partij van onbeduidend clubje naar een invloedrijke politieke beweging. Ze deed dat met een stevige dosis realpolitik, en hamerde flink op groene thema’s. Na enkele jaren waarin ze zich uit de landelijke politiek terugtrok, werd ze vorig jaar burgemeester van de hoofdstad. Maar Halsema roept ook veel aversie op. In rechtse middens is zij de verpersoonlijking van de links-progressieve elite en de rijke Amsterdamse grachtengordel. Daar werkt ze bijna als een rode lap op een stier.  

Als burgemeester heeft Halsema van de strijd tegen straatgeweld een prioriteit gemaakt. De aanhouding van haar zoon komt met andere woorden ongelegen, en maakt haar kwetsbaar voor kritiek. Maar hoe relevant zijn de daden van een puber voor het politiek project van zijn moeder? En is omgekeerd het beroep van een ouder voldoende reden om een minderjarige publiek aan de schandpaal te nagelen? 

Amerikaanse traditie

De publicatie in De Telegraaf is exemplarisch voor het Nederlandse medialandschap, meent Peter Van Aelst (UAntwerpen), gespecialiseerd in politieke communicatie. “De krant wordt vaak vergeleken met Het Laatste Nieuws, maar gaat echt wel een stap verder in de aanval op politici. Ik heb al langer het gevoel dat de grens tussen privé en publiek in Nederland veel verder opgeschoven is naar de Amerikaanse traditie dan bij ons. Mocht dit gebeuren met de zoon van Wouter Van Besien, zouden onze media er veel omzichtiger mee omspringen.”

Ook in ons land duikt het privéleven van politici wel eens op in de pers, maar met een grotere terughoudendheid. In juni verscheen in verscheidene media het bericht dat een burgemeester en een Vlaams Parlementslid afgeperst werden met videobeelden bij een escorte. Op meerdere redacties was geweten dat het onder meer om Kris Van Dijck (N-VA) ging, maar zijn naam werd pas aan het verhaal gelinkt toen P-Magazine er op de Vlaamse Feestdag mee naar buiten kwam.

“Maar tot nu toe is nergens geschreven wie de burgemeester uit het verhaal was”, zegt Van Aelst. “In Nederland had een blad als Privé dat al lang gedaan. Een tijd terug stond Twitter bijvoorbeeld nog vol met insinuaties over de vermeende maîtresse van een vooraanstaand Vlaams politicus. Ook dat hebben de serieuze Vlaamse media nooit gebracht.”

De Telegraaf lijkt van zo’n schroom minder last te hebben. Het verhaal over zoon-Halsema werd woensdag over de eerste drie bladzijden van de papieren krant gespreid. Op de voorpagina stonden de smeuïgste elementen dik aangezet. “Halsema pijnlijk getroffen. Zoon van burgemeester gearresteerd na gewapende inbraak. Onvrede binnen politie en justitie over ‘doofpot’.”

Adjunct-hoofdredacteur Joost de Haas verdedigde de publicatie: “Als zoon van de burgemeester woon je ook in een glazen huis. Deal with it. Dat hoort er allemaal bij.” Het privéleven van een politicus wordt zo tot een minimum teruggedrongen, en de publieke aandacht voor het burgemeestersambt uitgebreid tot de voltallige kroost. “De Telegraaf maakt het persoonlijke steeds politieker”, schreef Sjoerd de Jong, de ombudsman van NRC, in een column. 

De Telegraaf maakt daarnaast geen geheim van haar politieke oriëntatie. André Krouwel, politicoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, ziet in de berichtgeving een geslaagde aanval van een rechtse krant op de linkse burgemeester van Amsterdam. Halsema is alles wat De Telegraaf niet is: feministisch, bezorgd over het klimaat, progressief. Het dagblad noemt zichzelf ‘de krant van wakker Nederland’. “Een prachtige woordspeling”, zegt Krouwel. “De Telegraaf is een ochtendkrant, maar wakker heeft ook de betekenis oplettend. Ze profileert zich dus ook als de krant die zich niet in slaap laat dommelen door de linkse, politiek correcte consensus.”

Schandpaal

Kort na het verschijnen van het artikel verantwoordde Halsema zich in een brief aan de Amsterdamse bevolking. Ze ontkende dat er pogingen waren om de zaak toe te dekken, en betreurde dat haar minderjarige zoon aan de schandpaal werd genageld louter omdat hij het kind is van de burgemeester. Die kritiek kwam ook boven in heel wat Nederlandse media, die vraagtekens plaatsten bij de berichtgeving van De Telegraaf.

De krant haalde anonieme bronnen binnen politie en justitie aan die vreesden dat de zaak “onder de pet” gehouden werd en “van hogerhand opdracht hadden gekregen om te zwijgen over het incident”. Een van de schijnbare aanwijzingen voor een voorkeursbehandeling was dat de persoonlijke gegevens van de jongen afgeschermd werden in de politiesystemen. Maar volgens de Amsterdamse politie is dat omwille van privacy-overwegingen een standaardpraktijk bij minderjarigen en familie van bekende personen. “In sommige zaken willen we niet dat alle collega’s van een eenheid meelezen in het dossier”, zegt een woordvoerder van de Amsterdamse politie. “Dan worden bepaalde gegevens afgeschermd, maar je kan ze als politieagent wel opvragen.”

Bij het Openbaar Ministerie en de politie klinkt eenzelfde geluid: dit is geen zaak die in de openbaarheid gebracht hoefde te worden, te meer omdat het om een minderjarige gaat. “In dat geval zijn we heel erg terughoudend met informatie”, zegt een woordvoerder van het OM Noord-Holland. “We vinden dat we met deze zaak moeten omgaan zoals vergelijkbare zaken, dus eigenlijk communiceren we in zo’n dossier niet.”

Is een gewapende inbraak dan geen relevant nieuwsfeit in een stad geteisterd door criminaliteit? De getroffen woonboot lag al geruime tijd bezaaid met puin en was “in staat van ontbinding”, zoals een buurtbewoner het omschrijft in de Nederlandse pers. Niemand woonde er, de deur stond gewoon open. De zoon van Halsema had wel een nepwapen bij zich, naar verluidt om stoere selfies mee te maken. Gaat het dan om een gewapende inbraak of om een domme kwajongensstreek door een groepje pubers?

Alles opgeklopt

“De Telegraaf heeft lekker haar ding gedaan en alles een beetje opgeklopt”, zegt Krouwel. “Dat is nu eenmaal wat die krant doet. Vergeet niet dat ze al eerder een heel persoonlijke hetze tegen Halsema hebben aangevuurd, toen ze voorgedragen werd als burgemeester. Ze hebben champagne opengetrokken op de redactie, dat weet ik heel zeker. De zaak heeft alles voor een lekker Telegraaf-verhaal. Een linkse politica wier zoon zelf deel uitmaakt van de straatcriminaliteit. Een mooi rechts thema: law and order. En als kers op de taart een onderhuidse boodschap over een vrouw die slecht kan leiden. Zo kan je iemand kapotmaken. De media hebben bijzonder veel macht.”

De zaak toont ook de valkuilen van het journalistieke vak. “Ik heb heel veel journalisten aan de lijn gehad die het toch zo sneu vinden voor die jongen”, zegt een woordvoerder van het OM. “Maar nu in het in de openbaarheid is, moeten ze er wel iets mee. Jullie doen er uiteindelijk allemaal aan mee.” Het krantenoverzicht toont inderdaad: alle media die zich druk maken over de journalistieke werkwijze van De Telegraaf, brachten het verhaal intussen zelf ook. Het was immers een publiek feit geworden, en daardoor relevant. 

De Telegraaf is een rabiaat rechtse krant die er alles aan doet om links kapot te maken”, zegt Krouwel. “Ik zou zeggen: mission accomplished.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234