Dinsdag 21/03/2023

AchtergrondStatiegeld

Na 20 jaar oeverloos getwist: Vlaamse regering wil vrijdag beslissen over statiegeld op plastic flessen en blikjes

Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA). Beeld BELGA
Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA).Beeld BELGA

De Vlaamse regering buigt zich vrijdag over de invoering van statiegeld op plastic flessen en blikjes. De kans is groot dat het licht eindelijk op groen gaat. Al volgt dan meteen de tricky vraag: voor welk inzamelsysteem gaat Vlaanderen?

Jeroen Van Horenbeek

Na een jarenlang debat over de zin en onzin van statiegeld op plastic flessen en blikjes is het zover. De Vlaamse regering lijkt klaar om haar akkoord te geven voor de invoering richting 2025. Statiegeld moet de hoeveelheid zwerfvuil in Vlaanderen naar omlaag brengen. Vorig jaar is in totaal 18.000 ton zwerfvuil en nog eens 28.000 ton sluikstort geruimd.

Wellicht krijgt Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) vrijdag, tijdens de laatste ministerraad van het jaar, een mandaat om de invoering van statiegeld te onderhandelen met haar Brusselse en Waalse collega’s. De deelstaten zijn het eens dat ze hun beslissing best afstemmen.

Demir vindt al langer dat de invoering van statiegeld op plastic flessen en blikjes “onafwendbaar” is. Vele jaren van sensibilisering hebben volgens haar te weinig resultaat opgeleverd. In 2018 heeft Vlaanderen de ambitie uitgesproken om de hoeveelheid zwerfvuil tegen 2023 met 20 procent te verlagen in vergelijking met 2015. Dat is niet gelukt: we blijven hangen rond 11 procent.

“Statiegeld bewijst al decennia in Duitsland en Scandinavië dat het de blikjes en plastic flessen uit de natuur houdt. Potentieel gaat het om min 70 tot 90 procent minder blikjes en plastic flesjes”, zegt Tom Zoete, woordvoerder van belangengroep Statiegeldalliantie. “Minister Demir zegt heel terecht dat statiegeld onvermijdelijk is om onze berg zwerfafval aan te pakken.”

Schauvliege

Statiegeld op plastic flessen en blikjes heeft een buitengewoon lange voorgeschiedenis in Vlaanderen. Over de maatregel wordt al decennia gedebatteerd. Het oorspronkelijke voorstel van voormalig Vlaams minister van Leefmilieu Vera Dua (Groen) is meer dan twintig jaar oud.

De laatste poging om statiegeld in te voeren dateert van midden 2018. Toenmalig minister Joke Schauvliege (cd&v) slaagde er niet in om politiek een doorbraak te forceren. Haar coalitiepartners N-VA en Open Vld waren tegen. Ze verzetten zich tegen “de symboliek van het statiegeld”.

Onder impuls van Demir lijkt N-VA intussen van gedacht veranderd. “De maatregel is in september unaniem en met applaus goedgekeurd door de partijraad”, klinkt het in haar omgeving. Ook binnen Open Vld lijken de voorstanders van statiegeld vandaag in overtal. Mechelen, de stad waar vice-MP Bart Somers burgemeester is, maakt al langer deel uit van de Statiegeldalliantie.

De bedoeling is dat Demir tegen de zomervakantie een finaal akkoord onderhandelt met Brussel en Wallonië. Beide regio’s zijn principieel voor statiegeld. Voor deze onderhandelingen starten moet de Vlaamse regering wel eerst nog zelf bepalen hoe ze de concrete uitwerking ziet.

Zwerfvuil in Brussel Beeld BELGA
Zwerfvuil in BrusselBeeld BELGA

Hoeveel statiegeld wil men aanrekenen per verpakking? Afgaand op het buitenland tussen 0,15 en 0,25 cent. Wil Vlaanderen statiegeld op grote flessen? Wellicht niet: vooral flesjes belanden in de natuur. En moeten alle winkels inzamelpunten voorzien of niet? Waarschijnlijk worden alleen grote supermarkten verplicht. Zo gaat het nu voor de inzameling van herbruikbare glazen flessen.

Digitaal

Al kan het ook dat de Vlaamse regering alles op z’n kop zet.

De kans bestaat dat er wordt afgeweken van het ‘klassieke’ systeem waarbij flessen en blikjes moeten worden teruggebracht naar een winkel. Onder meer recyclagebedrijf Fost Plus en handelsfederatie Comeos stellen een digitaal inzamelsysteem voor. In dit systeem zouden verpakkingen een QR-code krijgen die gescand moet worden. Daarna mogen ze thuis in de blauwe zak.

Demir bracht maandag een werkbezoek aan Nederland. Daar is statiegeld sinds 2021 ingevoerd voor plastic flesjes. In een persbericht benadrukt ze dat de toestand boven de Moerdijk niet te vergelijken is met die bij ons. “Het goed werkende systeem van de blauwe zak kennen ze niet in heel Nederland, wij moeten daar dus ook veel meer rekening mee houden”, schrijft Demir.

Een opening naar het digitale systeem? Bij de Statiegeldalliantie hopen ze van niet. “Fost Plus’ ideetje van een systeem waarbij je thuis blikjes en blauwe zakken moet scannen is gewoon een lastminute-vertragingsmanoeuvre”, oordeelt Zoete. “Er zijn grote vragen over de nodige digitale vaardigheden, fraudegevoeligheid en privacy. Maar vooral: zo’n systeem bestaat nergens ter wereld. Fost Plus heeft dus geen enkel bewijs dat het überhaupt mogelijk zou zijn.”

Fost Plus en Comeos verzetten zich al jaren tegen de komst van statiegeld.

Zeker niet iedereen is overtuigd van de nieuwigheid. “Het klassieke systeem heeft zich bewezen”, zegt cd&v-parlementslid Tinne Rombouts. “Als partij zijn we zeker niet tegen innovatie, maar dan moet wel aangetoond worden dat een digitaal systeem performant kan zijn. Demir zegt dat ze daar al veel studiewerk naar gedaan heeft. We zouden nu graag weten wat dit heeft opgeleverd.”

Fost Plus en Comeos hebben consultancybureau PwC een haalbaarheidsstudie laten uitvoeren. Volgens de powerpoint-presentatie die de voorbije weken is verdeeld binnen de regering, zou het digitale systeem “over het geheel genomen meer gemak en comfort voor de consument creëren tegen lagere kosten, terwijl dezelfde prestaties (als klassiek statiegeld, JVH) worden geleverd.” Het digitale inzamelsysteem zou volgens de studie jaarlijks 31 miljoen euro minder kosten.

Demir wil voorlopig geen commentaar kwijt over het dossier. Eerst moet er beslist worden.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234