Zondag 09/08/2020

Verenigde Staten

Na 17 jaar weer een federale executie, op aandringen van Trump

Daniel Lewis Lee wordt maandag ter dood veroordeeld, mits de rechter niet ingrijpt.Beeld AP

Tenzij de rechter op het laatste moment ingrijpt, wordt de witte racist Daniel Lewis Lee komende maandag in de Amerikaanse staat Indiana ter dood gebracht voor de moord op een gezin, onder wie een 8-jarig meisje. Het is voor het eerst sinds lange tijd dat er een executie plaatsvindt op gezag van de federale overheid.

17 jaar lang lagen de federale executies stil, maar op aandringen van president Trump heeft minister van Justitie William Barr besloten de terechtstellingen te hervatten.

Trump heeft herhaaldelijk laten weten dat hij “100 procent voor de doodstraf is”. “Ik begrijp mensen die dat niet zijn zelfs niet”, zei hij op een van zijn campagnebijeenkomsten. In een televisie-interview klaagde hij ooit dat ter dood veroordeelden een “klein spuitje krijgen waarmee ze hen laten inslapen”. “Dat soort mensen moet je keihard aanpakken, maar dat gebeurt niet”, mopperde hij.

Veruit de meeste executies worden door de Amerikaanse staten uitgevoerd, maar er zitten ook zestig ter dood veroordeelden vast die onder het gezag van de federale overheid vallen. Die is uiterst spaarzaam met executies: sinds 1963 zijn er slechts drie mensen geëxecuteerd die door de federale rechter waren veroordeeld. De bekendste, Timothy McVeigh, werd in 2001 ter dood gebracht voor het opblazen van een overheidsgebouw in Oklahoma City, waarbij 168 mensen om het leven kwamen.

Naast de executie van Lee staan er dit jaar nog drie federale executies op de rol, stuk voor stuk gevangenen die de meest gruwelijke misdaden hebben gepleegd. Zij klopten nog bij het Hooggerechtshof aan om hun executies tegen te houden, maar het Hof besloot hun beroep niet in behandeling te nemen. Twee liberale rechters, Ruth Bader Ginsburg en Sonia Sotomayor, waren het niet eens met de uitspraak.

Afnemende steun

Trump presenteert zich meer en meer als law and order-president met het oog op de verkiezingen van november. Zijn pleidooien voor de doodstraf doen het goed bij de harde kern van zijn achterban, desondanks lijkt hij ietwat uit de pas te lopen met de tijd. 

Steeds meer staten voeren doodstraffen niet meer uit. De helft van de Amerikaanse staten heeft nog steeds de doodstraf, maar twaalf daarvan hebben de laatste tien jaar geen executies meer uitgevoerd. In vier staten, waaronder Californië, geldt een moratorium op executies. 21 staten hebben de doodstraf afgeschaft.

Die trend weerspiegelt de afnemende steun voor de doodstraf onder de Amerikanen. In 2006 vond 71 procent van de Amerikanen de doodstraf nog moreel aanvaardbaar, nu is dat geslonken tot 54 procent. Maar liefst 60 procent vindt echter dat levenslang zonder kans op vrijlating een betere straf is dan de doodstraf.

De doodstraf heeft bij een deel van de Amerikanen een slechte reputatie gekregen doordat sinds 1972 al 170 gevangenen die op hun executie zaten te wachten, achteraf onschuldig bleken. Vaak hadden ze slechte advocaten toegewezen gekregen of speelde racisme een rol. 

In de praktijk is slechts een handjevol zuidelijke staten goed voor de meeste executies, Texas voorop. Die staat nam een derde van de ruim 1.500 executies die sinds 1976 in de VS zijn uitgevoerd voor zijn rekening. Ruim de helft daarvan vond plaats onder de Republikeinse gouverneur Rick Perry (2001-2014). Sinds zijn vertrek daalt het aantal executies in Texas gestaag.

Ook in andere staten loopt het aantal executies terug, onder meer doordat er een tekort ontstond aan de bestanddelen voor de injecties waarmee de meeste executies worden uitgevoerd. Farmaceutische bedrijven uit Europa weigeren de stoffen te leveren, omdat ze er bewaar tegen hebben dat geneesmiddelen voor executies worden gebruikt. Sommige staten moesten daardoor op zoek naar nieuwe leveranciers, waarvan ze de naam angstvallig geheim houden uit vrees dat die belaagd worden door activisten.

Kosten

Verscheidene executies liepen ook uit op een martelgang. Bij een executie in Oklahoma duurde het drie kwartier voordat de gevangene uiteindelijk bezweek aan de giftige cocktail die hij kreeg toegediend. Organisaties die tegen de doodstraf zijn grepen die moeizame en pijnlijke executies aan als argument voor het afschaffen van de doodstraf: de Amerikaanse grondwet verbiedt ‘wrede en ongebruikelijke’ straffen.

Sindsdien zijn de meeste staten overgestapt op pentobarbital, een middel dat volgens Barr wél goed werkt. De Deense fabrikant van het middel heeft Amerikaanse distributeurs verboden het aan gevangenissen te verkopen, maar kennelijk hebben de Amerikaanse autoriteiten voldoende voorraden.

Tegenstanders betogen ook dat de afschrikkende werking die zou moeten uitgaan van de doodstraf niet aantoonbaar is. Staten zonder doodstraf scoren niet slechter als het gaat om gruwelijke misdaden waarop de doodstraf staat. Ook geld speelt een rol: het is stukken duurder iemand die de doodstraf heeft gekregen te onderhouden dan een gevangene die levenslang heeft. 

Californië spendeerde volgens Paula Mitchell, hoogleraar rechten aan de Loyola Law School, maar liefst 3,5 miljard euro aan de dertien gedetineerden die de staat sinds 1978 heeft geëxecuteerd. Voornaamste kostenpost is de soms tientallen jaren durende reeks van beroepen waarop de ter dood veroordeelden recht hebben, vaak tot aan het Hooggerechtshof aan toe. De kosten daarvan worden door de gemeenschap betaald.

Ook dit keer proberen de advocaten op allerlei manieren afstel of in ieder geval uitstel te krijgen, bijvoorbeeld door een beroep te doen op de coronapandemie. Earlene Peterson, de grootmoeder van het meisje dat door Daniel Lee werd vermoord, heeft president Trump gevraagd zijn doodstraf om te zetten in levenslang. Het ziet er niet naar uit dat dit in dit verkiezingsjaar gebeurt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234