Zondag 05/02/2023

Na 13 jaar hopen nabestaanden op de waarheid: Airbus en Air France staan terecht wegens crash

De Brazilliaanse marine haalt een brokstuk van het Air France-vliegtuig uit het water.  Beeld REUTERS
De Brazilliaanse marine haalt een brokstuk van het Air France-vliegtuig uit het water.Beeld REUTERS

In Parijs begint vandaag een rechtszaak tegen Air France en Airbus. Ze worden medeverantwoordelijk gehouden voor het neerstorten van een vliegtuig in 2009 boven de Atlantische Oceaan. Alle 228 inzittenden kwamen om het leven.

Frank Renout

In de cockpit gaat een alarm af.

“Wat gebeurt er?’’, zegt de ene co-piloot tegen de ander.

“Verdomme!’’, zegt de ander.

Alarm gaat maar door

Het is iets na 2 uur ’s nachts, 1 juni 2009. Een Airbus A330 vliegt op zo’n 10 kilometer hoogte boven de Atlantische Oceaan, onderweg van Rio de Janeiro naar Parijs. Er zitten 216 reizigers in het toestel, de meesten slapen. Maar in de cockpit is er paniek: het alarm gaat maar door en de apparatuur geeft tegenstrijdige signalen af.

De piloot heeft de cockpit verlaten en de twee copiloten zijn in verwarring.

“Dalen! Je moet dalen, dalen, dalen!’’, roept de een.

“Dalen we nu?’’ vraagt de ander.

“Nee! Je stijgt!’’

Uiteindelijk daalt het toestel. Maar wel met ongewone snelheid.

Wrakstukken in de Atlantische Oceaan. Beeld Reuters
Wrakstukken in de Atlantische Oceaan.Beeld Reuters

“Houd je vleugels horizontaal!’’

“Dat probeer ik!’’ is het antwoord.

“Wat is er verdomme aan de hand? Ik snap er niets van’’, zegt de eerste copiloot.

“Shit! Ik heb het vliegtuig niet meer onder controle’’, roept de tweede. ,,Ik ben de controle kwijt!’’

De paniek bereikt een hoogtepunt. “We gaan neerstorten!’’

Kort daarna zijn er geen stemmen meer te horen, blijkt later uit de opnames van de zwarte doos die uitlekken in de Franse pers.

Het toestel stort neer: binnen 3 minuten en 30 seconden raakt de Airbus het water en zinkt daarna met alle 216 reizigers en 12 bemanningsleden naar beneden, om op bijna 4000 meter diepte op de oceaanbodem te eindigen.

“Het alarm ging af, de snelheid daalde, het toestel verloor hoogte, maar niemand van de bemanning begreep wat er aan de hand was”, schreef piloot en onderzoeker Jean-Pierre Otelli later in een boek over de ramp.

Wrakstukken van het vliegtuig worden uit de Atlantische Oceaan gehaald. Beeld Reuters
Wrakstukken van het vliegtuig worden uit de Atlantische Oceaan gehaald.Beeld Reuters

Waar zijn hun geliefden?

Er volgen bijna twee jaar van gruwelijke onzekerheid voor de families van de inzittenden. Want waar zijn hun geliefden, vrienden en gezinsleden? Het toestel is onvindbaar. Zoekacties in de uitgestrekte oceaan leveren niets op. Pas in 2011 vinden drie robot-onderzeeërs op de bodem grote stukken van de romp van de A330 met daarin de lichamen van de slachtoffers. Ze hebben 32 verschillende nationaliteiten.

Onder hen zijn Eduardo en Bianca, een jong Braziliaans stel. Ze waren net getrouwd. Met het vliegtuig gingen ze op huwelijksreis naar Europa. De Duitser Eric Heine zat aan boord, een topman van multinational ThyssenKrupp. Hij liet een echtgenote en drie kleine dochters achter. “ThyssenKrupp heeft een psychiater geregeld voor de kinderen”, vertelde zijn vrouw destijds. “Maar ze snappen al dat hun vader nooit meer thuiskomt.”

De Brit Arthur Coakley kwam om het leven. Hij zou één vlucht eerder naar Parijs nemen. Die was vol en hij werd overgeboekt naar AF447. Zijn dochter besloot daarna om een zeiltocht over de wereld te maken als eerbetoon aan haar vader, vertelde ze in de Britse pers. “Hij was voor een boot aan het sparen. Mijn vader zou zo trots zijn geweest op mijn zeiltocht, het is alsof hij op mijn schouder meevaart.”

Kinderen waren in een klap wees

De meeste slachtoffers zijn Frans. “Eén van hen was Pascal, mijn broer’’, vertelt Philippe Linguet. “Hij was 48 jaar en had twee kinderen.’’ Voor Pascal was de reis naar Brazilië een feestje geweest, een zakelijk feestje.

“Hij werkte bij het bedrijf CGE Distribution. Die hadden een wedstrijd uitgeschreven. Degenen die dat jaar de beste verkoopcijfers boekten, kregen een vakantie in Rio de Janeiro cadeau. Negen verkopers gingen mee, ze mochten allemaal hun partner meenemen en mijn broer leidde de groep. Met z’n negentienen zaten ze in het vliegtuig en niemand heeft het overleefd. Het was een drama. Echt een drama. Veel van die stellen hadden kinderen, die waren allemaal thuis in Frankrijk gebleven, en die waren in één klap allemaal wees.’’

De zwarte dozen van het vliegtuig. Beeld AFP
De zwarte dozen van het vliegtuig.Beeld AFP

Tien jaar touwtrekken

Vandaag begint de rechtszaak over rampvlucht AF447. Het proces gaat twee maanden duren. Air France en Airbus zitten in de beklaagdenbank. De bedrijven wordt doodslag ten laste gelegd. Daarmee komt een einde aan meer dan tien jaar juridisch getouwtrek over de oorzaak en de schuldigen van de crash.

In eerste instantie werd verwezen naar de zogeheten Pitot-sondes, die de snelheid van een vliegtuig meten. Die werkten niet goed. Daarna zeiden onderzoekers dat de piloten laakbaar hadden gehandeld. Twee onderzoeksrechters hadden het over “een samenloop van omstandigheden die zich nooit eerder heeft voorgedaan”.

Er verschenen rapporten, onderzoeken en contraexpertises. En allemaal spraken ze elkaar tegen. “Het ging van hoogtepunt naar dieptepunt en weer terug”, beschrijft Philippe Linguet de emotionele achtbaan van de laatste jaren. “Je wordt heen en weer geschud tussen hoop, angst en teleurstellingen.”

‘Personeel onvoldoende opgeleid’

In 2019 besloot justitie dat er géén rechtszaak zou komen omdat er geen duidelijk aanwijsbare schuldigen zouden zijn. In 2021 besloot het Hof van Beroep in Parijs dat er wél een rechtszaak moest komen.

Airbus wordt er nu van verdacht de ernst van de problemen met de sondes te hebben onderschat. Air France “heeft zijn personeel onvoldoende opgeleid om om te gaan met de sonde-problemen en de gevolgen daarvan”, oordeelde het hof. De twee bedrijven kunnen in het uiterste geval een boete krijgen van 225.000 euro.

Philippe Linguet, die ook in het bestuur zit van de vereniging van nabestaanden: “Voor ons is het belangrijk dat we de mensen recht doen die zijn omgekomen. Tijdens het proces hebben we ook spreekrecht. We mogen vertellen over de levens van de mensen die verdwenen, over onze levens als nabestaanden. Maar het belangrijkste is dat eindelijk de waarheid aan het licht moet komen tijdens dit proces. De échte waarheid en niet wat we de afgelopen 13 jaar allemaal gehoord hebben. Wat is er die 1ste juni in 2009 in de cockpit gebeurd? Dat willen we weten.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234