Dinsdag 07/07/2020

'N-VA voelt de Vlaamse grondstroom aan'

In 1963 gaf Jef Turf zijn baan als kernfysicus op om vrijgestelde van de Kommunistische Partij te worden. Het latere boegbeeld van het eurocommunisme heeft nu zijn verrassende memoires te boek gesteld. 'Ik reageer tegen discriminatie van ons volk.'

"Ik heb lang getwijfeld toen partijvoorzitter Ernest Burnelle het me in 1960 vroeg", zegt Jef Turf. "Verder gaan in de kernfysica die me zo passioneert, of me in Gent in de strijd gooien? De omstandigheden deden de balans overhellen naar de politiek. Ik mocht de resultaten van mijn metingen van de radioactieve fall-out in Dourbes niet meer openbaar maken en ik was betrokken bij de staking tegen de Eenheidswet van Gaston Eyskens. Het boterde ook niet met mijn collega's in het Centrum voor Geofysica van het KMI in Dourbes. Ze vonden het onaanvaardbaar dat een wetenschapper zich direct met de klassenstrijd inliet."

Tijdens de acties tegen de Eenheidswet bracht een BOB-complot u begin 1961 in de cel. Hoe bent u daarachter gekomen?

"Via de man die de sabotage uitvoerde, een zekere Champagne. Hij had de pijlers van de elektriciteit doorgezaagd in de barrietmijn van Vierves, waardoor de pompen niet werkten en de mijn onder water liep. Champagne beweerde dat ik gedreigd had geen stakingsgeld te betalen als hij niet deed wat ik vroeg. Telkens als we in de gevangenis van Dinant werden gelucht, zocht ik hem op. Ik bezwoer hem dat hij wat zou meemaken als hij me niet vertelde wie zijn opdrachtgever was. Zo kwam ik alles te weten, zelfs de naam van de BOB'er die hem benaderd had. Ik vroeg een onderhoud met de onderzoeksrechter en kwam meteen vrij.

"Ik heb daarna het proces bijgewoond tegen Champagne, die er met een lichte straf van afkwam. Het jaar nadien bouwde hij een mooie villa. (lacht) Ik kreeg nooit verontschuldigingen. Volgens mij zat de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, Arthur Gilson, achter het complot. Door een sabotage die mensenlevens in gevaar bracht in mijn schoenen te schuiven, wilde hij de KP brandmerken."

Bij de huiszoeking schrokken de rijkswachters even toen ze een uitnodiging van koningin Elisabeth vonden. Wat was uw band met de koningin-moeder?

"Er was geen band. Ik had een onderhoud gevraagd omdat ik zij een brief had ontvangen van Einstein, waarvan ik de inhoud wilde kennen. Einstein stond afwijzend tegenover kernenergie. Als hij daarover in die brief had geschreven, was dat interessant voor de vredesbeweging. Het antwoord van de koningin was voor de rijkswachters een mysterie: een communist die relaties heeft met het paleis! Ik zie me nog arriveren in mijn Fiatje. Een livreiknecht hield mijn portier open. Het was een lang onderhoud over de vredesproblematiek en de gevaren van kernenergie. De koningin was verdomd goed geïnformeerd. Maar de brief kreeg ik niet te zien, wellicht was de inhoud privé."

Tijdens uw opleiding stond de kernfysica in haar kinderschoenen, maar de verwachtingen waren hooggespannen. Dat had met de atoombom op Hiroshima te maken...

"Dat de Société Générale Congolees uranium aan de Amerikanen heeft geleverd, is bekend. Als dank hielpen de Amerikanen België na de oorlog met de ontwikkeling van een kernenergieprogramma. Mol is daar een van de resultaten van. Maar de Amerikanen stelden in volle Koude Oorlog voorwaarden, zoals een strenge selectie van wetenschappers. Dat is wellicht de reden waarom ik plots niet meer naar Grenoble kon voor de postuniversitaire opleiding theoretische kernfysica. Het was een hele eer dat professor Verhaeghe mij daarvoor had geselecteerd, maar net voor mijn vertrek blies hij het af, zonder uitleg. Vermoedelijk waren mijn communistische activiteiten daar niet vreemd aan."

U beweert dat Armand Pien na het ongeval in Tsjernobyl zijn bericht over de windrichting wijzigde, op aandringen van Miet Smet. Wat weet u daarvan?

"Collega's wezen me erop dat de wind in België op de windkaart van West-Europa een afwijkende richting volgde. Miet Smet zal haar tussenkomst natuurlijk ontkennen en beweren dat ze alleen gevraagd heeft naar het verloop van de radioactieve neerslag. Door de windrichting te draaien kon men zeggen dat er in België geen neerslag was. Dat is misdadig, want radioactieve neerslag veroorzaakt kanker, dat is een statistische zekerheid. De proporties waren niet enorm in België, maar een effect was er zeker."

Uw tante nonnetjes noemen u 'de christelijkste van ons allemaal'. Is het communisme een geloof met aanhangers die hun ogen sluiten voor wat niet in hun kraam past?

"(lacht) De eerste uitspraak is van mijn tante nonnetjes, niet van mij. Het tweede gaat in zekere zin wel op. Maar het is een fenomeen waaraan geen enkele partij ontsnapt. Overal vind je militanten die door fanatisme verblind zijn. Ze zijn niet meer vatbaar voor argumenten en houden op te denken. Dat is erg."

Het zijn niet de minste feiten waarvoor de communisten de ogen sloten: de misdaden van Stalin, interventies in Hongarije en Tsjecho-Slowakije. Hoe kijkt u daarop terug?

"Het is moeilijk om dat in een paar zinnen te zeggen. Het zijn totaal verschillende situaties. Praag was een democratische opwelling van het Tsjechische volk voor een communisme met een menselijk gelaat. Boedapest was een putsch met de medewerking van het Westen. Er was in 1956 ongenoegen bij de Hongaren over de tekortkomingen van het regime, ongetwijfeld. Maar men is daar overgegaan tot lynchpartijen van alles wat communist was."

Waarom voelde u zich na de Praagse Lente gebruikt door de partij?

"Dat was tijdens de zogenaamde normalisatie: wat gebeurd was, moest met de mantel der liefde bedekt worden. Het politiek bureau stuurde een delegatie naar Praag om te discussiëren met de Tsjechische kameraden. Ik heb er onomwonden mijn verontwaardiging verwoord, wat niet in goede aarde viel. Maar mijn kritiek deed er blijkbaar niet toe. Het enige wat bleef hangen, was: Jef Turf, de eurocommunist, is er geweest en dus zal het daar wel weer snor zitten. Ik heb dat toen niet doorzien."

U bracht vele vakanties in Oostbloklanden door. Het vaakst was u in de DDR.

"Oost-Duitsland is totaal verwoest uit de oorlog gekomen. Het was een mirakel dat het leven er in volle Koude Oorlog zo snel weer op de rails stond. Ik heb rond 1960 enkele weken in Potsdam gewoond. Er was weinig keuze en geen luxe, maar het openbare leven functioneerde en de mensen waren tevreden. Met Berlijn als centrum van de spionage heeft de DDR mettertijd een trauma opgelopen. De Stasi begon iedereen ervan te verdenken een westerse agent te zijn. Eind jaren tachtig sloeg ook de sfeer om door de zogenaamde Volvo-bureaucraten. Dat het is misgelopen, is mede de schuld van de Russen, die hun model opdrongen in plaats van de Duitsers te laten vertrekken vanuit eigen tradities. Een economie kan ook onmogelijk volledig centraal geleid worden."

Alle communistische regimes, ook Cuba, hebben gemeen dat ze de vrije meningsuiting bestrijden. Zou u daar kunnen leven?

"Al strijdend wel, ik zou me ook daar nooit laten censureren. Het verschil is dat er ginder directe censuur bestaat en hier indirecte en autocensuur. In de jaren zeventig maakte tv-kok John Bultinck met mijn vrouw een uitzending voor zijn kookprogramma. Maar de uitzending met de vrouw van communist Turf is nooit op de buis gekomen. En bij de Huisarts dreigden de farmaceutische bedrijven niet meer te adverteren als ik nog voor dat blad schreef. Ik publiceerde dan maar onder de schuilnaam Vanderveene. Veen komt immers na turf. (lacht)"

U schrijft met veel empathie over de bedrijfsbezettingen van Fabelta en ACEC en de dokwerkersstaking. Maar het proletariaat is niet het breekijzer om tot een andere maatschappij te komen?

"Ik stel vast dat we door al onze energie in de directe actie te stoppen niet tot structuurhervormingen zijn gekomen. Integendeel, van de bedrijfsbezetting van Fabelta is 'Boer' De Clerck rijker geworden. Bovendien is het industrieproletariaat heel sterk geslonken. Dus moeten we de strijd voor een democratischer maatschappij anders voeren. Een aanzet is te vinden in het boek van Stéphane Hessel, dat de indignados inspireert. Verontwaardiging alleen volstaat niet, men moet het ongenoegen op alle vlakken laten samenkomen en organiseren, mét de politiek. Stilaan is het voor iedereen zichtbaar dat de breuklijn loopt tussen het grootkapitaal en de rest van de bevolking. Dat inzicht moet tot actie leiden. Die 800.000 ACW-spaarders die hun centen kwijt zijn, slikken dat toch niet zomaar? Overal heerst ongenoegen over de ongebreidelde macht van het grootkapitaal. Er is veel werk aan de winkel, maar op de ruïnes van het kapitalisme kunnen we een maatschappij bouwen, van ieder naar zijn vermogen, voor ieder naar zijn behoefte. Inderdaad, dat is Marx."

Een andere weg die u bepleit, is het nationalisme. Hoor ik in uw discours de roep 'Eigen volk eerst'?

"Niet 'Eigen volk eerst', ik reageer tegen discriminatie van ons volk! In arme wijken krijgen Vlamingen minder sociale begeleiding dan vreemdelingen. Asielzoekers die oorlog en vervolging ontvluchten moeten welkom blijven, maar de economische migratie vergt een strenge aanpak. Ons buitenlands beleid moet mensen stimuleren zich in eigen land te verenigen om een sociaal systeem op te bouwen. Het kan niet dat wie niets heeft bijgedragen, profiteert van ons systeem, terwijl onze mensen in de kou blijven staan. Eén anekdote: aan de Gentse Keizersvest laat een oud vrouwtje dagelijks haar hondje uit in het park. Turkse vrouwen wachten haar op en zeggen dat ze er niet meer mag komen. Ze protesteert en de vrouwen halen er hun mannen bij. Het vrouwtje belt de politie, die met de Turken gaat praten en haar daarna komt zeggen dat ze beter zou thuisblijven met haar hondje. Zoiets maakt me razend! Zo kan ik tientallen voorbeelden geven."

Wat er bij mij niet in kan: Jef Turf die voor de N-VA stemt. U beschrijft die partij als neoliberaal, de buikspreekpop van Voka...

"Ik ben geen N-VA'er, maar het is de enige partij die de grondstroom in Vlaanderen voor meer zeggenschap aanvoelt. Als Vlaanderen eenmaal zelfstandig is, zal ik het neoliberalisme van de N-VA bestrijden. De Gravensteengroep publiceerde daarover schitterende teksten maar ter linkerzijde dringen ze niet door. De afwezigheid van de linkse partijen in het debat over autonomie geeft rechts de kans het terrein te bezetten."

Jef Turf, Memoires. Van kernfysicus tot Vlaams communist,

Lannoo, 280 p., 24,99 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234