Donderdag 04/06/2020

Mythische vaders

Waarom Gepetto de ultieme vader is

De mythologische vader der goden van de Olympus die zijn kinderen stuk voor stuk verslond om te voorkomen dat de voorspelling dat een van zijn zonen hem zou vermoorden, zou uitkomen. Uiteindelijk gebeurde dat toch, doordat moeder de vrouw, Rhea, haar laatste zoon, Zeus, uit de tanden van zijn vader wist te redden. Het tragische aan Chronos is dat zijn eigen vader, Uranus, ook al geen modelvader was. Die had al zijn zonen naar de aarde verbannen uit vrees dat ze hem zouden vermoorden, maar ook zij werden gered door hun moeder, Gaia.

Op een dag kreeg de zeer vrome bijbelse man een voorstel dat hij niet kon weigeren. God vroeg hem zijn enige en dus favoriete zoon te offeren om zijn liefde voor hem te bewijzen. Met enige tegenzin nam Abraham Isaac mee naar een berg om hem als een schaap ten offer te brengen. Vlak voor het mes viel, trok God zijn woorden echter terug. Abraham is geslaagd voor de test en krijgt als beloning zijn zoon terug. De joodse traditie geeft een heel andere versie van de feiten. Volgens de thora is er van een test geen sprake. Vader en zoon zijn gewoon samen op stap, maar worden met zo veel problemen geconfronteerd dat Abraham zich geen andere keus ziet zijn zoon te offeren opdat Isaac van alle gevaren gevrijwaard blijft.

In vadersnaam

Vaders slaan, bedriegen en moorden. Dat is tenminste het beeld dat de media en menswetenschappen ophangen, maar dat is niet het beeld dat jeugdcriminologe Marleen Heylen heeft van vaders. In haar boek In de naam van de vader schetst ze een portret van de vader zoals we dat zelden te zien krijgen, hoewel het alomtegenwoordig is.

Door Tina De Gendt

Als vaders in het nieuws komen, is dat zelden in positieve zin. Dan heeft er weer eentje een huis in brand gestoken, zelfmoord gepleegd of de kinderen vermoord. Twee weken geleden schreef Marleen Heylen, auteur van het boek In de naam van de vader, De Morgen aan met een reactie op de schreeuwende headlines over agressieve vaders. "Het nieuws is het nieuws, maar als er geen tegenkanting komt, zouden we op de duur nog gaan geloven dat alle vaders agressievelingen zijn."

Vanuit een zekere frustratie ging ze op zoek naar dingen die dat beeld konden bijschaven. De wetenschap bleek echter geen antwoord te bieden. "In de wetenschappelijke praktijk zijn vrouwen misschien ondervertegenwoordigd, maar het onderzoek zelf lijkt alleen maar over hen te gaan. Misschien is het overaanbod mannelijke wetenschappers wel juist de verklaring voor dat feit." Ook moeders die hun kinderen geweld aandoen halen de headlines, maar daarnaast krijg je onderzoeken te lezen over moederschap en de moederliefde.

De wetenschap bood geen antwoord, dus ging Heylen inspiratie opdoen in de literatuur en vond daar inderdaad wat ze zocht. Columns van onder anderen Bernard Dewulf in De Morgen, verschillende essays en kortverhalen, maar ook boeken over en door zonen, leverden een heel ander beeld op van vaders dan dat uit het nieuws. Een belangrijke bron bleek al snel De avonturen van Pinokkio, het Italiaanse marionettenpopje dat tot leven gewekt wordt door een goede fee (zie kader).

"Het verhaal toont perfect hoe uniek de band tussen vader en zoon is. Het is niet de innige, lijfelijke liefde tussen moeder en dochter, maar daardoor zeker niet minder waard. Vader en zoon worden eerder aan elkaar gebonden door loyaliteit. Ze gaan samen door het leven en de rol van de vader bestaat er vooral in de zoon te beschermen tegen de gevaren, hem loyaal te blijven door goede en slechte tijden." Opvallend is ook dat de moeder, die verschijnt als de fee, de enige is die straft. Zij is het die Pinokkio een lange neus doet krijgen telkens hij liegt. Gepetto zelf kijkt toe.

Niemand zal ontkennen dat er voor de verwekking van een kind een man aan te pas moet komen, maar als het over opvoeding gaat, is dat plots veel minder vanzelfsprekend. 'Moederschap is zekerheid, vaderschap geloof' is de gangbare filosofie. Het onderzoek naar ouderschap en opvoeding is veelal gestoeld op de 'hechtingstheorie', die ervan uitgaat dat moeders een natuurlijke, biologische band met het kind hebben en dus belangrijker zijn dan de vader. "Er is geen speld tussen te krijgen dat moeders een sterkere biologische band met het kind hebben, maar door daar steeds de klemtoon op te leggen, blijft de vader in het ongewisse betreffende zijn rol. In mijn optiek is de vader minstens even belangrijk als de moeder en hoeft het biologische het sociale niet uit te sluiten."

"Het wetenschappelijk onderzoek naar samenlevingsvormen vertrekt bijna altijd vanuit 'de tijd dat wij nog vruchten plukten', maar ondertussen is er wel een en ander veranderd. Die ontwikkelingen worden veel te veel over het hoofd gezien. De man van nu is niet meer te vergelijken met die van honderd of zelfs vijftig jaar geleden."

De nieuwe man heeft het volgens Heylen niet getroffen met zijn tijdperk. "Heel ons systeem is ingesteld op de bescherming van de vrouw tegen de man, omgekeerd is het maar heel pover." In haar praktijk als jeugdcriminologe kreeg Heylen vaak vaders over de vloer die hun kinderen niet meer te zien kregen of zonen die niet meer mochten omgaan met hun vader. Het was een van de redenen waarom ze aan dit boek is begonnen. "Velen vertelden me hoe erg ze het vonden, maar konden geen kant op omdat iedereen in functie van de moeder lijkt te denken."

Bovendien bleek het aantal mannen dat psychisch geweld beantwoordde met een agressieve reactie veel kleiner dan aangenomen. "Mannen bijten veel te weinig van zich af. Ze laten over zich heen lopen door de 'moedermaffia' en zijn daar zelf het eerste slachtoffer van. Als de media dan nog eens gaan vertellen dat mannen moordenaars en geweldplegers zijn, is dat genoeg om een inzinking te krijgen."

Maar mannen gaan niet in tegen hun vrouwen of moeders. Ze hebben te veel respect of liefde en ook al schreeuwen de koppen om reactie, slechts een kleine minderheid onderneemt er iets tegen. "Mannen durven zelf minder in te gaan tegen vrouwen dan vrouwen. Maar als zij het niet doen, doe ik het wel in hun plaats."

Marleen Heylen, In de naam van de vader! Over de relatie tussen vaders en zonen, Uitgeverij Acco, 224 pagina's, 22,20 euro

De auteur stelt vanavond haar boek voor om 19u in de KHL-Departement Sociale School Heverlee

'Het is zo dat moeders een sterkere biologische band met het kind hebben, maar door daar steeds de klemtoon op te leggen, blijft de vader onzeker over zijn rol'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234