Dinsdag 18/02/2020

Mythes en waarheden over ivf

Met de ontwikkeling van de proefbuisbevruchting (ivf) legde Nobelprijswinnaar Robert Edwards niet alleen de kiem van heel wat o zo gewenst gezinsgeluk. De technologie bracht de voorbije decennia ook termen voort als veertigplusmoeders, social freezing en ivf-toerisme. Heeft de komst van ivf een invloed op hoe vrouwen vandaag omgaan met gezinsplanning? Of biedt het net een oplossing voor een kinderwens in een veranderend relatielandschap?

Toen Nobelprijswinnaar Robert Edwards, de ‘medische’ vader van de proefbuisbaby, in 1978 Louise Brown verwekte, creëerde hij hoop in de harten van onvruchtbare koppels met een innige kinderwens. Wereldwijd werden sindsdien vier miljoen proefbuiskinderen geboren. Waaronder ook de Spaanse tweeling Paul en Christian Bousada. Moeder Carmen was 66 toen ze in 2006 van hen beviel. Een jaar geleden overleed ze, en liet daarbij twee peuterweesjes achter. Mensen blijken uiterst creatief om te gaan met nieuwe technologiëen als ivf.

Het is maar één extreem voorbeeld van hoe sommige vrouwen ivf vandaag niet alleen zien als een zware medische procedure, maar ook als hulpmiddel om pas laat aan kinderen te beginnen. Geïnspireerd door het toenemende aantal bekende veertigplusmoeders lijken we vandaag allemaal te denken dat het moederschap boven de veertig een fluitje van een cent is. In een wereld waarin de eeuwige jeugd de gouden graal is, beschouwen velen ivf als het levenselixir, en leeft de illusie dat het een handig hulpmiddel is om bepaalde levenskeuzes, zoals kinderen krijgen, te kunnen uitstellen. De mens is maakbaar, en de wetenschap lost het wel op? Een mythe, zegt Petra De Sutter. Als hoofd van de afdeling reproductieve geneeskunde UZ Gent, zet ze een aantal misvattingen en feiten rond ivf op een rij. “De ivf-technologieën zijn ethisch neutraal. Alles hangt af van wie daar wat mee doet.”

Stelling 1: Negenendertig jaar?

Ik heb nog tijd

Petra De Sutter: “Dat klopt niet. Vruchtbaarheid verloopt in een exponentieel dalende curve. Tot 30 jaar is een vrouw op haar vruchtbaarst, dan heeft ze per cyclus ongeveer twintig procent kans om zwanger te worden. Tussen 30 en 35 jaar zakken de kansen naar vijftien procent. Tussen 35 en 40 kom je niet hoger dan tien procent. Daarna gaat het pijlsnel naar beneden. Een vrouw van 42 heeft nog drie procent kans per cyclus. Wie dan problemen ervaart en ivf probeert, zal haar kansen ongeveer zien verdubbelen. Omwille van de hormonale stimulatie en van de selectie van de beste embryo’s. Jongere vrouwen hebben met ivf dus veertig procent kans op een geslaagde zwangerschap. Bij een veertigjarige haal je zo’n tien procent kans op een geslaagde geboorte.

“De misvatting is dat elk vruchtbaarheidsprobleem onmiddellijk kan worden opgelost met ivf. Veel oudere patiënten komen naar ons met het idee dat ivf hen probleemloos een kind zal geven. Dat klopt niet. Om te beginnen moet je goede ei- en zaadcellen hebben. Bij een vrouw van 44 jaar is de kans op een geslaagde zwangerschap erg klein. Dus we moeten heel wat mensen zwaar ontgoochelen. Niet alles is mogelijk.”

Stelling 2: Als Nicole Kidman het kan op 41, dan ik ook

In Hollywood lijkt er een ware babyepidemie te heersen onder de actrices van vooraan in de veertig. Halle Berry werd moeder op 41, net als Naomi Watts. Veertigers als Nicole Kidman, Jane Seymour en Marcia Cross werden moeder door ivf. Dat vrouwen geïnspireerd geraken door veertigplusmama’s uit Hollywood, speelt zeker mee in de toename van de veertigplussers met een verlate kinderwens.

De Sutter: “Voor velen is dit de realiteit. Dat die beroemdheden misschien niet met eigen maar gedoneerde eicellen zwanger zijn geworden, weet men niet. Maar tenzij je eiceldonatie als iets vanzelfsprekends beschouwt, zal onze technologie ook daar niet alles oplossen.”

“Ook bij ons zie je een duidelijke tendens van moeders met een late roeping. In België is de groep vrouwen tussen 40 en 42 jaar die zwanger is geworden met behulp van ivf met eigen eicellen de voorbije vijf jaar bijna verdubbeld. In 2004 waren dat er 1.200. In 2008 waren dat er al 2.100. Ook de groep onder de veertig jaar is gestegen, maar iets minder.”

Stelling 3: Kan het hier niet? Dan maar naar het buitenland

De Sutter: “Sinds de wet van 6 juli 2007 over medisch begeleide voortplanting, is de leeftijdsgrens voor ivf in België vastgelegd op 45 jaar. We mogen geen eicelpunctie meer uitvoeren bij een vrouw na haar 45ste verjaardag. Dat is een strafwet. Wie ze overtreedt, riskeert gevangenisstraf of hoge boetes. Andere controversiële dossiers worden voorgelegd aan de ethische commissie van het ziekenhuis. Hun advies wordt meestal gevolgd.

“Maar er bestaat ook zoiets als ivf- of reproductief toerisme. In de medische wereld noemt men het cross border, een behandeling over de grenzen heen, omdat de wetten in dat land anders zijn. Nederlandse patiënten komen bijvoorbeeld naar België omdat men in Nederland maar drie terugbetaalde ivf-pogingen per te verwekken kind krijgt. Bij ons mag je zes terugbetaalde pogingen in totaal doen. Belgische patiënten die ouder zijn dan 45 gaan naar Spanje omdat de leeftijdsgrens daar niet bepaald is. In Europa is Spanje het El Dorado voor eiceldonatie. Daar gebeurt het nog in gecontroleerde omstandigheden. Erger is het in Oekraïne, Wit-Rusland of India, waar er geen controle is op wat er gebeurt en je je ernstige vragen kunt stellen bij de ethische kant van de zaak. Maar dat is nu eenmaal de vrije markt. Er is geen wet die mensen verbiedt om in het buitenland medische hulp te zoeken.”

Stelling 4: Ik plan mijn leven, ik vries mijn eicellen in

De Sutter: “Je kunt niet ontkennen dat er een maatschappelijke evolutie aan de gang is waarbij meer en meer wordt gepland, en er minder wordt overgelaten aan het toeval en de natuur. Social freezing is daar een recente uiting van. Jonge vrouwen laten hun eicellen invriezen, niet om medische redenen, maar als een soort verzekering om later meer kans te maken op gezonde kinderen. Je kunt dat ophemelen of verwerpen, maar ik wil dat toch genuanceerd bekijken. Het voordeel is dat je op die manier een aantal risico’s kunt voorkomen die het gevolg zijn van het uitstellen van kinderen. Het zou zelfs goedkoper kunnen zijn dan een vruchtbaarheidsbehandeling op latere leeftijd, dat zou eens moeten berekend worden. Het nadeel is dat alleen de rijken dit kunnen doen, sociaal is het dus onrechtvaardig. Maar misschien vinden we het over tien jaar wel evident. Al ben ik er niet voor dat dergelijke reproductieve behandelingen worden ingezet als een cosmetische ingreep. In de eerste plaats moeten we er zijn om mensen te helpen met hun onvervulde kinderwens.”

Stelling 5: Je begint er maar beter vroeg aan

De Sutter: “Uiteraard kun je er beter vroeg aan beginnen, als je lichaam nog jong is. Dat zul je geen enkele arts horen betwisten. Maar begin er maar aan als jonge vrouw. Je begint net te werken, of je hebt nog geen partner. Dat vrouwen geen tijd willen maken voor het moederschap en eerst aan hun carrière willen werken, is een klassiek argument. En het klopt dat de overheid meer zou moeten doen om jonge moeders te ondersteunen in de combinatie werk-gezin.

“Maar een van de problemen van deze tijd lijkt me dat vrouwen geen geschikte partner vinden om een gezin mee te stichten. We kunnen moeilijk alle single vrouwen aanmanen om er maar vast alleen aan te beginnen en zich te laten insemineren. Als het langer duurt voordat een vrouw iemand ontmoet, spreekt het voor zich dat ze al een stuk ouder is eer ze aan het moederschap kan beginnen. En komt het dus vaker voor dat ze uiteindelijk op onze afdeling belandt met haar kinderwens. De maatschappelijke evolutie is nu eenmaal wat ze is. Het is aan ons om daar oplossingen voor te zoeken. Of dat nu ivf is, invriezen van eicellen of iets anders, daar moet de maatschappij over nadenken en debatteren. Het zijn zaken die aan de kern van ons bestaan raken, en veel emoties oproepen. Maar een pasklaar antwoord is er in elk geval niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234