Maandag 21/10/2019

Mythe Martin Margiela

Op 9 april viert Martin Margiela zijn 60ste verjaardag. Het Antwerpse MoMu feest mee, met een expo die zijn collecties voor luxehuis Hermès in de kijker zet. Exclusief voor De Morgen Magazine laten topontwerpers Jean-Paul Gaultier en John Galliano hun licht schijnen over hun legendarische Belgische collega.

Ik heb nooit ontkend dat ik sterk beïnvloed ben door Martin Margiela en Rei Kawakubo (de ontwerpster achter Comme des Garçons, red.). Iedereen die een beetje bewust in het heden leeft, is door hen beïnvloed." Mooie woorden en ze komen niet van de minste: gewezen Vuitton-ontwerper Marc Jacobs sprak ze bijna tien jaar geleden uit toen hij er door de modepers op gewezen werd dat hij wel heel rijkelijk inspiratie had gezocht in de Margiela-archieven. En hij is lang niet de enige die graag aan het werk van de Limburgse ontwerper refereert. Ook Junya Watanabe behoort tot zijn fans, net als A.F. Vandevorst, wijlen Alexander McQueen, Azzedine Alaïa en zelfs Miuccia Prada. Wat de man er zelf van denkt, is de wereld nooit te weten gekomen, want Margiela heeft zich altijd in stilzwijgen gehuld. Hij gaf nooit interviews - tenzij per fax of mail, maar dan werden de vragen beantwoord door Maison Martin Margiela, zodat je nooit wist of de man zelf aan het woord kwam. Ook foto's waren uit den boze - de legende wil dat hij razend was toen een magazine een oude foto van hem publiceerde.

Het gaf stof tot speculaties. Er was het gerucht dat hij een vrouw zou zijn. Dat hij niet eens zou bestaan. Onzin, uiteraard. Zijn stilte is gewoon zo overweldigend omdat de kleren het verhaal moeten vertellen. Zelf cijferde hij zich liever weg tussen zijn medewerkers - allen gekleed in witte laboratoriumjassen. Bijna een sekte? Er zijn er wel meer die dat gedacht hebben.

Tijdgenoot van de Antwerpse Zes

Eind jaren 70 studeert Martin Margiela af aan de Antwerpse Modeacademie, wat hem tot een tijdgenoot maakt van de befaamde Antwerpse Zes, al zal hij zich nooit formeel aan hen linken - ook toen was hij al een einzelgänger. Het contact met zijn beroemde medestudenten blijkt niet zo geweldig. Meer dan één Belgische ontwerper weigerde dan ook om mee te werken aan dit artikel. "Ik heb Martin al meer dan twintig jaar niet meer gezien, ik heb geen zin om over hem te praten nu hij alle contact met Antwerpen verbroken heeft", liet een lid van de Antwerpse Zes me weten.

Midden jaren 80 begint voor Margiela het grote avontuur wanneer hij stage wil lopen bij Jean Paul Gaultier... en er meteen tot assistent gebombardeerd wordt. "Martin was de beste assistent die ik ooit gehad heb", vertelt Gaultier over die periode. "Ik zat in de jury voor de Antwerpse academie toen de Zes er afstudeerden, Martin was een jaar eerder afgestudeerd. Een gezamenlijke vriend stelde me aan hem voor - hij vertelde me dat hij op zoek was naar een job en graag voor mij zou werken. Ik kende zijn werk, dus vertelde ik dat hij genoeg talent had om meteen op zichzelf te beginnen, maar hij bleef niettemin aandringen."

Margiela zal er uiteindelijk drie jaar blijven. Gaultier: "Toen hij me vertelde dat hij wegging, kon ik alleen maar blij voor hem zijn en hem aanmoedigen. Hij heeft intussen bewezen dat hij niet alleen een van de grootste talenten is van zijn generatie, maar een van de grootste talenten in de mode tout court."

Gaultier heeft een verklaring waarom de ontwerper nooit in de spotlights heeft willen staan. "Het was de tijd waarin mode steeds meer gemediatiseerd werd en ik denk dat Martin, toen hij zag wat ik deed (Gaultier deed indertijd zowat alles om in de belangstelling te staan, red.), heeft besloten om net het tegenovergestelde te doen en in de schaduw te blijven."

Ziet hij zijn eigen invloeden in Margiela's werk? "Zeker, en dat zie ik als een compliment. Het heeft me nooit gestoord - hoewel zijn benadering van mode ergens wel gelijk was aan de mijne, was de manier waarop hij zich uitdrukte toch heel anders."

Tot slot wil Gaultier nog benadrukken dat ze altijd vrienden zijn gebleven. "We zien elkaar nog altijd. Zelfs toen hij besloot om te stoppen, deed hij dat op zijn eigen manier. Ik kan alleen maar bewondering voor hem hebben."

En die bewondering blijkt haast universeel te zijn. De modewereld komt dan ook superlatieven tekort wanneer de jonge Limburger in 1989 zijn eerste collectie presenteert. De typische look - het lijkt alsof de kleren uit elkaar waren gehaald en weer aan elkaar gestikt - gecombineerd met gerecycleerde materialen en de quasi onafgewerkte esthetiek breekt met zowat alle codes die tot dan toe in de mode en vogue zijn. Zomen worden zichtbaar, loshangende draadjes worden niet afgeknipt maar als stijlelement geïntegreerd en panty's zitten bij voorkeur vol ladders.

In een zeldzaam interview met het magazine Sphere uit 1983 vertelt hij wat hem had aangezet om mode te gaan studeren. "Ik keek naar het televisiejournaal en er was een item over Paco Rabanne en André Courrèges. Zodra ik hun ontwerpen zag, dacht ik: hoe fantastisch is dit. Die mensen doen de dingen die ik ook wil doen."

In de jaren die volgen op zijn debuut, schopt hij menig heilig huisje deskundig omver. De powerdressing die de jaren 80 domineerde, wordt vervangen door poëtische collecties die het concept mode in vraag stellen. Zo presenteert hij een collectie waarbij de rollen stof nog aan de kledij vastzitten, maakt hij stuks die op een paspop lijken of creëert hij oversized silhouetten zodat de modellen poppetjes lijken. Ook mooi: de collectie waarbij alle kledingstukken een plat vlak zijn en door assistenten worden getoond aan de verbaasde aanwezigen. Of het defilé waarop de modellen gewoon plaatsnemen tussen het publiek. De pers is laaiend enthousiast, Maison Martin Margiela wordt een van dé referenties op de catwalk.

Transformables

Geen wonder dat hij in 1997 wordt aangesteld als creatief directeur voor de vrouwencollecties van Hermès, ook al ligt zijn universum mijlenver van dat van het Franse luxehuis.

"Toen Jean-Louis Dumas (de grote baas van Hermès, red.) me voor het eerst ontmoette, vroeg hij een beetje angstig of ik misschien de Kelly (een van de befaamde Hermès-tassen, red.) in twee zou snijden", vertelde hij in een interview met Grazia. Hij zal er uiteindelijk zes jaar blijven en er de notie luxe herdefiniëren. Hermès wordt een merk van minimalistische ontwerpen in de meest exquise materialen. Zijn horloge met het dubbel gekruiste leren armbandje wordt een klassieker.

"Zijn fase bij Hermès is belangrijk geweest. Hij heeft er goede herinneringen aan en is er best trots op", zegt Kaat Debo, directrice van het Antwerpse ModeMuseum. "Het heeft hem vooruitgeholpen in zijn eigen werk. Hij leerde er de finesses van leer kennen, en ook de tailoring heeft hij er geperfectioneerd. Hij werkte er binnen een andere budgettaire context en met de beste vakmensen en ateliers. Die ervaring heeft hij weer meegenomen naar het Maison."

Dat hij bij Hermès wordt aangesteld, is te danken aan de dochter van de grote baas. "Sandrine Dumas had een aantal keer model gelopen voor Margiela en ze droeg ook zijn kleding", vertelt Debo. "Toen er een nieuwe ontwerper moest worden gekozen, heeft zij hem gesuggereerd aan haar vader. Er was een ongelooflijke klik tussen die twee. Hij had het gevoel dat Martin een vakman was die het huis beter kende dan hijzelf en die het huis zou kunnen doen evolueren. Hij heeft er dan ook heel veel vrijheid gekregen: hij heeft het label voor de vrouwencollectie veranderd, en hij verving de felle kleuren van Hermès door 'tonaliteiten': een discreet kleurenpalet van tinten wit, beige, bruin, grijs en zwart. Hij weigerde ook om carrés (vierkante foulards, red.) te ontwerpen, terwijl Hermès net daarvoor bekendstond.

"Heel belangrijk voor die periode zijn de zogenaamde transformables, kledingstukken die je naar believen kunt aanpassen. Een trenchcoat die je zonder mouwen kunt dragen, zodat het een jurk wordt, of waarvan je de mouwen apart als cape kunt dragen. Of hij maakte een trench waarvan de onderdelen konden worden afgenomen, zodat die transformeerde in een meer moderne variant." De pers blijkt niet altijd onder de indruk. "Op een defilé kwamen de subtiliteiten niet altijd tot uiting, dus werden de shows gegeven in de flagshipstore waarbij iedereen op de eerste rij zat. Maar het geniale van de collecties raakte toch wat ondergesneeuwd."

Na twaalf collecties verlaat Margiela luxehuis Hermès, om zich volledig te kunnen focussen op zijn eigen label.

Lijn 10

In 1998, tien jaar na de oprichting van zijn modehuis, presenteert hij voor het eerst een mannenlijn, die bekend wordt als lijn nummer 10 en dezelfde geest uitstraalt als zijn intussen ingeburgerde vrouwencollectie. Ondertussen zijn er ook juwelen (lijn 12), schoenen (lijn 22), brillen (8) en parfums (3).

In 2002 wordt Maison Martin Margiela opgekocht door de Diesel Group van Renzo Rosso, maar veel invloed heeft dat voorlopig niet - Margiela blijft gewoon aan het hoofd staan van zijn eigen label. Vier jaar later nodigt de Parijse Chambre Syndicale hem uit om zijn haute-couturelijn te presenteren, een eer die slechts weinigen is gegund. En dan, amper drie jaar later, raakt bekend dat de ontwerper zich terugtrekt uit zijn eigen modehuis. Een reden wordt nooit gegeven, maar er zijn geruchten dat Martin Margiela onder druk van de Diesel Group meer en meer rekening moet houden met commerciële aspecten, wat totaal tegen zijn overtuiging ingaat. Over een opvolger wordt druk gespeculeerd, tot er simpelweg wordt aangekondigd dat die er niet komt. Het anonieme designteam - waar ook Demna Gvasalia, die nu grote sier maakt bij Balenciaga en Vetements, deel van uitmaakt - zal vanaf dan verantwoordelijk zijn voor alle collecties.

Sinds 2014 wordt het huis geleid door John Galliano - meer dan één wenkbrauw ging spontaan de hoogte in toen dat nieuws werd aangekondigd. De deconstructivistische kledij van Margiela die voortaan zou worden ontworpen door een flamboyante Brit die van de Dior-shows heuse spektakels maakte en de ene keer als piraat, de andere keer als Napoleon het publiek kwam groeten? Maar de stemmen verstommen bij de eerste collectie. Dit is nog altijd Margiela, maar geïnjecteerd met een ferme shot Galliano - het theatrale en exuberante viel wonderwel in de armen van de Margiela-canon.

Hyperfunctioneel

Exclusief voor dit magazine konden we kort spreken met Galliano - de man geeft net als zijn illustere voorganger amper interviews. Wat hij niet wou, vertelt hij, was het recreëren van stukken, concepten, silhouetten en behandelingen direct uit het archief. "Dat had ik al bij Dior gedaan, so what? Ik heb het gevoel dat mensen iets nieuws of anders willen. Ik zeg niet dat het allemaal nieuw nieuw nieuw moet zijn, dat kennen ze al en dat hoeven ze niet meer. Waar het me om gaat, is de vraag of we iets anders kunnen proberen en iets relevants kunnen brengen, iets dat nieuw is en toch de vergelijking aankan met de hartslag van Martin. Het is erg leuk om in de archieven te duiken, echt waar, om het concept te begrijpen. Maar vanaf dan moet je er zo snel mogelijk vandaan rennen."

Al is hij dan al even met pensioen, iedereen is het erover eens dat het belang van Margiela niet kan overschat worden. Kaat Debo: "Zijn ontwerpen zijn hyperfunctioneel en volledig ontworpen voor het comfort van de vrouw. Er is bij hem geen sprake van een ideale vrouw, hij liet zelfs modellen van zestig op de catwalks lopen. Dat is echt uniek."

Wat de man intussen doet, weet niemand. Enkele jaren geleden waren er geruchten dat hij een galerie in Brussel zou beginnen, maar dat bleek loos alarm. Alles wijst erop dat hij genoeg heeft van de modewereld en enkel nog doet waar hij zin in heeft. Gezien zijn immense staat van dienst is het hem van harte gegund. Al hopen we toch dat hij ooit weer eens opduikt in de mode en ons opnieuw verrast. De kans is klein, maar zoals altijd met Margiela: je weet nooit waaraan je je kunt verwachten.

Met dank aan Agnes Goyvaerts. Het ModeMuseum Antwerpen brengt met Margiela, de Hermès-jaren een hommage aan de Belgische ontwerper. De expo opent vrijdag 31 maart de deuren en loopt tot 27 augustus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234