Woensdag 26/06/2019

Umicore

Mysterieuze crash VN-topman geeft Belgisch bedrijf kopzorgen

► Het vliegtuig stortte neer in het oerwoud, niet ver van de luchthaven van Ndola in Zambia. De ware oorzaak van de crash is nog steeds niet achterhaald. Beeld AP

De Verenigde Naties openen na 55 jaar een onderzoek naar het mysterieuze overlijden van toenmalig secretaris-generaal Dag Hammarskjöld. Hij kwam om bij een vliegtuigongeval enkele uren na opstijgen uit het toenmalige Kinshasa. Nieuwe documenten en getuigenissen wijzen in de richting van een complot tussen Engelse en Amerikaanse inlichtingendiensten, maar ook naar het Belgische bedrijf Umicore.

VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon wil een onderzoek openen naar de hypothese dat Dag Hammarskjöld vermoord zou zijn in opdracht van de CIA, de MI5 en Umicore - toen Union Minière. Het is het gevolg van nieuw opgedoken informatie, onder andere verzameld door de Zweed Göran Björkdahl. Die ging enkele jaren geleden naar de plaats van de crash en sprak er met getuigen, die vreemd genoeg nooit eerder waren verhoord.

"De VN hebben me net via e-mail gevraagd of ik al mijn informatie kan bundelen en aan hen overmaken. Wat ik uiteraard maar al te graag doe." Björkdahl kan zijn enthousiasme niet verbergen. In een gesprek met De Morgen legt hij uit wat er volgens hem die fatale nacht van 18 september 1961 is gebeurd en waarom dat nu pas onderzocht wordt.

Hammarskjöld was toen acht jaar secretaris-generaal en genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Het was ook voor een vredesmissie dat hij op dat moment in Congo was, waar separatisten de rijke provincie Katanga met Belgische steun probeerden af te scheuren net na de onafhankelijkheid.

Het vliegtuig met Hammarskjöld vertrok uit Kinshasa, toen nog Léopoldville, om in het huidige Zambia een staakt-het-vuren te bespreken met Moise Tshombe, de leider van die separatisten. Maar Hammarskjöld zou nooit aankomen. Zijn vliegtuig stortte neer in het oerwoud, niet ver van de luchthaven van Ndola. Drie officiële onderzoeken in de jaren 60 hebben de ware oorzaak van de crash niet kunnen achterhalen.

"Ik heb het altijd vreemd gevonden dat er in de rapporten amper of geen Afrikaanse getuigen voorkomen", vertelt Göran Björkdahl, die dan maar besloot om zelf ter plekke te gaan. "Vlak bij de plek van de crash was een dorpje van steenkoolarbeiders. De oudere inwoners schrokken dat ik het onderwerp opnieuw ter sprake wou brengen. Uiteindelijk vond ik twaalf erg goede getuigen, die me min of meer hetzelfde vertelden. Ze zagen die nacht een groot toestel naderen, dat gevolgd werd door een kleiner. Daarna zagen ze een lichtflits, of vuur."

Cover-upoperatie

De getuigen bevestigen ook dat er 's anderendaags al in de ochtend soldaten en politieagenten het wrak onderzochten. Nochtans is het toestel officieel pas na drie uur in de namiddag onderzocht. Het hele onderzoek is volgens Björkdahl een grote cover-upoperatie.

"Wat deden die militairen en agenten die ochtend rond het wrak? Bewijsmateriaal verwijderen? Er zijn documenten die daar een antwoord op kunnen geven, maar ze zitten vast bij veiligheidsdiensten. Bij de Britten bijvoorbeeld, die de legerarchieven bezitten van Rhodesië, het toenmalige Zambia. Zij hebben de onderzoeken in de jaren 60 geleid. Ik ben in overleg om de documenten te kunnen inkijken, maar dat ziet er niet goed uit. De Amerikaanse NSA heeft dan weer geluidsopnames van gesprekken met de piloot, maar ook die blijven achter slot en grendel."

Onderzoeker Göran Björkdahl. Beeld rv

Terwijl Hammarskjöld voorstander was van een eengemaakt, onafhankelijk Congo, wilden de Engelsen, de Amerikanen, de Britten en Belgen het koper en vooral het uranium van Katanga's mijnen veiligstellen.

"De politieke leiders van Katanga waren twee handen op één buik met de Belgische ontginner Union Minière du Haut Katanga. Die had geen zin om zijn kostbare grondstoffen achter te laten. Het kleine vliegtuigje dat mijn getuigen gezien hebben, zou een Fouga Magister Jet kunnen geweest zijn. Union Minière had er zo een drietal aangekocht voor de Katangese strijdkrachten."

'Dag moet uit de weg'

Naast de getuigenissen van Björkdahl zullen de VN in hun onderzoek ook gebruikmaken van bewijsmateriaal uit Zuid-Afrika. In een onderzoek naar misdaden tijdens de apartheid kwam Operation Celeste aan het licht. Een van de documenten, gemarkeerd met 'top secret', beschrijft een meeting tussen MI5, de CIA en een Zuid-Afrikaanse huurlingengroep. Toenmalig hoofd van de CIA Allen Dulles zou toen gezegd hebben: "Dag zorgt steeds meer voor problemen ... en hij moet uit de weg geruimd worden."

Volgens de documenten moest het toestel van Hammarskjöld gesaboteerd worden met TNT in het wielcompartiment, voor het vertrek uit Léopoldville.

"Die explosieven moesten geplaatst worden door de huurlingen uit Zuid-Afrika en aangeleverd worden door Union Minière. Ze hadden waarschijnlijk bij het vertrek moeten ontploffen, maar dat is niet gebeurd. Het zou kunnen dat ze dan dat vliegtuig erachteraan gestuurd hebben."

55 jaar na het tragisch ongeluk, of de moord, blijven nog heel wat vragen onbeantwoord. Net daarom opent de VN nu opnieuw een onderzoek. Björkdahl gelooft dat de ware toedracht nog altijd aan het licht kan komen. "Het motief is duidelijk, maar wat de VN moeten vinden is technisch bewijs. Ze moeten te weten komen of het toestel ontploft is, neergeschoten of neergestort."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden