Donderdag 01/10/2020

Wetenschap

Mysterie van gezonken onderzeeër na ruim 150 jaar opgehelderd

Een schilderij toont de H.L. Hunley.Beeld Conrad Wise Chapman

De opvarenden van een van de eerste gevechtsonderzeeërs hebben zichzelf wellicht gedood met hun eigen wapen, zo blijkt uit een nieuwe studie. De H.L. Hunley bracht op 17 februari 1864 een vijandelijk schip tot zinken tijdens de Amerikaanse burgeroorlog, maar keerde nooit terug naar de haven.

De H.L. Hunley, gebouwd door de Confederates tijdens de Amerikaanse burgeroorlog, was de eerste gevechtsonderzeeër die een vijandelijk schip tot zinken kon brengen. De eerste en meteen ook laatste gevechtsmissie van de onderzeeër vond plaats in de nacht van 17 februari 1864, toen het een oorlogsschip van de Unionisten moest kelderen. De USS Housatonic blokkeerde de ingang tot de haven van Charleston in de Amerikaanse staat South Carolina. 

De Hunley, een sigaarvormig vaartuig van 12 meter lang en amper 1,2 meter breed, had acht bemanningsleden en een krachtige torpedo aan boord. De torpedo boorde zich onder de waterlijn in het achtersteven van de USS Housatonic. De oorlogsbodem was binnen de vijf minuten gezonken. Vijf bemanningsleden kwamen om, de rest kon ontsnappen via de reddingsboten of werden uit het water gevist door hun kameraden. 

Na de succesvolle aanval op de USS Housatonic verdween de H.L. Hunley echter spoorloos. 

Een tekening van de binnenkant van de Hunley uit 1863.Beeld rv

Intact

In 1995 werd het wrak van de onderzeeër ontdekt, op zo'n 300 meter van de plaats waar de USS Housatonic naar de zeebodem zonk. De Hunley werd in 2000 geborgen. 

Onderzoek van de Hunley maakte het mysterie van zijn verdwijning echter alleen maar groter. De onderzeeër was immers opvallend intact, op een gat in een commandotoren en een gebarsten ruit na. Bovendien zaten de restanten van de acht bemanningsleden gewoon in hun stoel, zonder zichtbare verwondingen. De pompen van de onderzeeër waren niet aangezet en ook het luchtluik zat nog potdicht, wat er op wijst dat de crew op geen enkele manier heeft gereageerd op binnenstromend water of het verlies van zuurstof. 

Het wrak van de Hunley in het Clemson University's Warren Lasch Conservation Center in North Charleston, South Carolina, waar het wordt onderzocht.Beeld REUTERS

'Warme chocolade-effect'

Onderzoekers hebben nu een mogelijke verklaring gevonden voor de mysterieuze dood van de bemanning. Na het afvuren van de torpedo zou de crew getroffen zijn door een dodelijke  schokgolf. "Die verwondingen komen overeen met de restanten die in de boot zijn aangetroffen, aangezien schokgolven geen sporen nalaten op de skeletten en de bemanning geen kans op ontsnappen zouden geven", stelt hoofdonderzoekster en biomedisch ingenieur Rachel Lance van de Duke University in Durham, North Carolina, aan Live Science. "Schokgolven kunnen dodelijke verwondingen toebrengen aan iemand zonder hem fysiek te verplaatsen."

De onderzoekers bootsten het afvuren van de torpedo gedurende drie jaar zo realistisch mogelijk na. Ze concludeerden dat de crew van de Hunley onmiddellijk werd gedood toen de schokgolf van de afgevuurde torpedo door het zachte weefsel van hun lichaam ging, waar die immense schade aanrichtte aan de longen en de hersenen. Dat heeft te maken met een fenomeen dat Lance omschrijft als het "warme chocolade-effect", waarbij schokgolven zich met een verschillende snelheid verplaatsen in het water en in de lucht. "Wanneer je die verschillende snelheden combineert in een schuimende substantie zoals menselijke longen, of warme chocolade, vertraagt de energie", legt Lance uit. 

Een foto van de binnenkant van de Hunley. Beeld REUTERS

Worstcasescenario

In de lucht zou de schokgolf van de torpedo minder dan 10 milliseconden geduurd hebben, maar binnenin de Hunley kregen de longen van de bemanningsleden 60 milliseconden of meer te verwerken. "Dat leidt tot een worstcasescenario voor de longen." De delicate structuur van de longen werd met andere woorden uiteengereten, waarna ze zich vulden met bloed. Wellicht gebeurde ongeveer hetzelfde met de hersenen, met de onmiddellijke dood tot gevolg.

Het was overigens niet de eerste keer dat de Hunley zonk. Tijdens de ontwikkeling van de onderzeeër ging de Hunley al twee keer ten onder, met dertien doden tot gevolg. Onder hen ook Horace L. Hunley, de ingenieur naar wie het vaartuig was vernoemd.

De Hunley was 12 meter lang en amper 1,2 meter breed.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234