Maandag 18/10/2021

'My Bonnie' is over the ocean

Bonnies kaars is uit. De hoogzwangere orkaan beroerde even de Bahama's, beviel van een tornadootje - Bonnie-junior - op de kust van Noord-Carolina en viel toen stil. Bewoners zijn opgelucht maar hurricanejagers rouwen. 'Haar oog was niet interessant. Bonnie was uitgeblust.'

Het bericht gisteren was afkomstig van de zenders van het beroemde Hurricane center in Miami (Florida). Meteorologen hadden net de vlucht achter de rug over het epicentrum van de orkaan met de ER-2, een Nasa-straaljager met enorme vleugels.

De foto die ze eerder vorige week boven de Atlantische Oceaan in Bonnie maakten, had hen niet bedrogen. De echografie genomen op 35.000 voet was juist: Bonnie was zwanger van Bonnie junior. En dat zou de orkaan, bij landfall, energie kosten maar de Amerikanen miljarden dollars stormschade besparen.

Kempenaar Carl Van Dooren (40) is blij dat hij niet inscheepte op de DC8, het andere vliegende meetstation dat het oog van orkanen doorkruist op 35.000 voet. Amerikaanse televisiestations schepen geregeld in opdat ze de burgers zouden kunnen waarschuwen. Bij hoge uitzondering mogen particulieren mee.

Van Dooren vestigde zijn hoop op Bonnie. Achteraf is de Belg blij dat hij zich niet op de wachtlijst inschreef. Maar het had anders kunnen uitpakken. Het oog van een orkaan is de droom van elke orkaanjager of hurricane hunter.

De enkeling die hem zag uitkomen, is lyrisch, spreekt van de hemel, ontzettend fel licht, de droom, de bijna-doodervaring. Boeiender is dat in het oog complete windstilte invalt. De Morgen deed een simulatie met de DC8 op de Internet-site van Hurricane Hunters en ontdekte fragmentarisch wat eyetourists beleven.

Van Dooren: "Misreken je niet: zo'n oog heeft gigantische dimensies. Het kan een tijdlang windstil blijven binnenin. Sommige orkanen hebben een diameter van honderd kilometer."

Eens de DC 8, de eyewall, het ooglid bereikt, moet het toestel door de orkaanwand. "Een gordijn. Een paar schokken, turbulentie. Dan ben je er. The dream is over", zegt de reisleider op Internet, waarna hij aan de reiziger een medaille uitreikt die hij op zijn scherm mag bewaren.

Is de kinderdroom van Van Dooren nog niet uitgekomen - oog in oog met de orkaan - dan blijft de Kempenaar meer gefascineerd door tornado's. "Tornadojagers vinden orkanen te voorspelbaar. Kijk: Bonnie en Bonnie-junior zijn amper uitgeblazen, nu al ligt Danielle op de loer. Ze is onderweg, halverwege de Atlantische oceaan. Iedereen weet het. No surprise."

Het orkaanseizoen start in augustus. De eerst aangekomene krijgt een naam die begint met de letter a, dan volgt de rest van het alfabet. Van Dooren: "Het ene jaar zijn het vrouwennamen, dan die van mannen. Remember Die richtte in Florida voor miljarden dollars schade aan."

Orkanen zijn puur Amerikaanse, of liever Oost-Amerikaanse materie. Nooit treft een hurricane de Amerikaanse westkust. Van Dooren. "Elke orkaan ontstaat door een mini-onweertje voor de West-Afrikaanse kust, ter hoogte van Senegal. Die koker wint aan potentie naarmate hij vanonder opwarmt en van oost naar west verschuift. Vergelijk het met een motor. Langs onder komt de warme, vochtige lucht binnen, de uitlaat boven blaast in fikse stoten koude lucht uit. Zo blijft hij in beweging. Pikant detail: een orkaan draait tegen het uurwerk in op het noordelijk halfrond. Onder de evenaar draait hij met de klok mee."

Bonnie spaarde de Bahama's, beroerde Mexico en New-Mexico en baarde Bonnie-junior boven Noord-Carolina, toen werd het stil. "Eens aan land gekomen, verliest een orkaan al zijn kracht. Landfall. Logisch: de voeding - natte oceaanlucht - valt onderaan weg. De motor sputtert."

Als de Amerikaanse westkust gespaard blijft van orkanen, genereert zij dan de orkanen aan de andere kant, in de Stille Oceaan? "Nee. De orkanen daar heten tyfoons", verheldert Van Dooren. "Die kom je tegen in Japan, in Bangladesh. Het ding heeft een andere naam maar beweegt volgens hetzelfde principe. De tyfoon verplaatst zich van oost naar west. De rampen in Bangladesh illustreren wat er gebeurt. Boven de Golf van Bengalen komt koude, droge lucht van het Himalaya-gebergte in confrontatie warme vochtige zeelucht. Met hevige regenval, tornado's, orkanen en overstromingen tot gevolg."

Cineast Van Dooren blijft een tornadofreak. In mei doorkruiste hij de Verenigde Staten om de vluchtige draaikolken boven the great plains, de grote graanschuur, te filmen. "Fantastisch. Ongemeen spannend. Tornado's halen aan land een snelheid van 450 per uur. Wij spreken van F's, genoemd naar het metrieke stelsel dat een zekere Japanner (Fusjita) bedacht aan de hand van zijn visuele waarneming. Het gaat van F1 tot F5. De enige echte tornado die België trof eind jaren zestig was er een van het F3-type."

Bonnie beviel van een tornado, staat op het Internet. "Een tornado is veel meer", zegt de specialist. "Het uitgangspunt is hetzelfde: hij bestaat uit een cumulo nimbus, een zogenaamde aambeeldwolk, waarin vochtige, warme lucht en koude, droge lucht met elkaar een confrontatie aangaan. De droge koude lucht van de Rocky Mountains botst midden op de plains met de vochtige warme lucht uit de Golf van Mexico. Als de twee fronten elkaar ontmoeten, heb je prijs: er onstaat onweer. Maar het typische aan Amerika is dat zogenaamde rolwinden over die gigantische graanschuur jagen. Als dat die cylindervormige horizontale windkolommen in contact komen met het onweer, krijgt je een verticale zuil. Zoiets heet een tornado, waarvan de snelheid kan oplopen tot 500 kilometer per uur. Nog een reden waarom een orkaan minder uitdagend is: de windsnelheid loopt niet hoger op dan 250 per uur."

Jaarlijks treffen zo'n achthonderd tornado's de Verenigde Staten, het aantal orkanen loopt in de tientallen. Toegegeven, West-Europees België ligt uit de wind, maar af en toe moet er toch een tornadootje de kop opsteken. Van Dooren (laconiek): "Twee, drie seconden en dan is de kous af. Het gebeurt al eens dat iemands dak wegvliegt, maar er is geen vergelijking mogelijk met Amerika. Hier draait af en toe een wervelwindje. In de Verenigde Staten kosten alleen de tornado's jaarlijks aan twintig mensen het leven. In juni nog vielen in Spencer (Noord-Dakota) bij een tornado tientallen doden."

Van Dooren voelt zich niet de vazal van de orkaanjager, integendeel. "De hobby, tornado-watchen, maakte furore na de film Twister, twee jaar geleden. Van Dooren en zijn collega-cineast Roland Robert blijven gebeten. "Tja", zegt Van Dooren. "Wij zijn erdoor gebeten." Ook als mensen omkomen onder het puin. "Wij chasen op de plains, in de grote Graanschuur, die van Texas, over Oklahoma en Noord-Dakota tot aan de Canadese grens reikt. De Amerikaanse ruggegraat, de prairie, is grotendeels onbewoond. (lacht) Wij jagen over het terrein van de cowboys. Alleen op wind, natuurlijk."

Van Dooren maant aan tot voorzichtigheid. "Wie gaat chasen, stapt eerst een weerstation binnen. Waar zitten de cyclonen en anticyclonen, de hoge- en de lagedrukgebieden? Dat is de hamvraag waarop alleen een weerkundige het antwoord kan geven. Bij voorkeur neem je een meteoroloog mee. Niet de tornado, maar de bliksem is razendgevaarlijk. Jaarlijks sterven er meer mensen na een blikseminslag dan als gevolg van een tornado. Wij hoorden in de States dat een bliksem gekoppeld aan een tornado tweehonderd kilometer verder was ingeslagen. Met andere woorden, als een tornado Luxemburg treft, is het goed mogelijk dat je op je Brusselse terrasstoel geëlektrocuteerd wordt. Bliksemwatchers bestaan. No fun, hoewel onvoorspelbaar."

En Bonnie? Van Dooren: "Wij hadden haar graag gehad. Correctie: haar oog. De confrontatie zal voor volgend jaar zijn. Niet met haar, maar met hem dan."

Anne de Graaf

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234