Zaterdag 05/12/2020

'Muzikanten zijn altijd een beetje kinds'

Het Klarafestival zoekt dit jaar bewust het onbekende op. Dat blijkt vooral uit het programma van de KVS, die als gastpartner optreedt. Voor de samenstelling van het nevenprogramma heeft artistiek directeur Jan Goossens (KVS) een beroep gedaan op Fabrizio Cassol, jazzsaxofonist, componist en aanvoerder van Aka Moon.

door Didier Wijnants

BRUSSEL l Fabrizio Cassol is er als geen ander mee vertrouwd om diverse muzikale werelden bij elkaar te brengen. Dat doet hij echter niet omwille van het spektakel. 'Ik zou graag muziek maken met dezelfde intensiteit als de films van de gebroeders Dardenne.'

We ontmoeten Fabrizio Cassol in zijn Brusselse woning enkele dagen na Jazz Middelheim, het festival waarvan hij de memorabele slotdag meemaakte. Ook hij trilt nog na van dat adembenemende concert van Ornette Coleman, een man die hij zonder schroom als rolmodel wil zien.

"Dat concert was van een absolute schoonheid. Alles viel perfect in de plooi", zegt Cassol. "Ornette Coleman heeft een heel eigen taal, echt uniek. Zelfs als hij Bach speelt, wordt het zuivere Coleman. Hij noemt dat 'Harmolodics'. Zijn parcours is dat van een eenzaat. In zijn houding heeft hij altijd absolute zuiverheid nagestreefd. Ik vind het wel mysterieus hoe dat werkt. Ik heb vaak geprobeerd om zijn muziek en werkwijze te begrijpen. Het eigenaardige is: je hebt echt Ornette zelf nodig om het als Ornette te doen klinken. Met het concept en de composities heb ik geen probleem, maar ik vraag me altijd af hoe het uitgroeit tot die heel specifieke klank."

"De muzikanten zijn bovendien buitengewoon", vervolgt Cassol. "Ze reageren altijd zonder de minste hapering, zelfs al hebben ze in een improvisatie misschien wel een miljard verschillende mogelijkheden voor hun neus liggen. Altijd raak, feilloos, zonder aarzeling. Het is als lava dat uit een vulkaan stroomt, geen ontkomen aan. Niets doet hen afwijken van het taalidioom van Ornette. Zoveel perfectie en diepgang, zoveel authenticiteit, daar word ik nederig van. En dan die zachtaardigheid, die lyriek, die totale vrede."

Met zijn eigen groep Aka Moon werkt Fabrizio Cassol intussen al vijftien jaar zelf aan een eigen taal. Maar hij noemt het dan wel graag een taal met veel dialecten. Aka Moon is immers allang niet meer louter dat trio met drummer Stéphane Galland en bassist Michel Hatzigeorgiou. Aka Moon is een ontmoetingspunt van veel muzikanten en muzikale werelden. Ze hebben samengewerkt met muzikanten uit Afrika en India, met ensembles als Ictus en met creatieve jazzmuzikanten uit binnen- en buitenland.

"We willen tal van zaken opnemen in onze taal en dat betekent dat we ze eerst moeten trachten te begrijpen", aldus Cassol. "Dat doen we met die ontmoetingen. Het is altijd een beetje riskant. Bijvoorbeeld de eerste keer met de Indiase meester Sivaraman. Hij werd een beetje uit zijn evenwicht gebracht door onze vraag om zaken uit zijn traditie op hun kop te zetten. Dan zei hij: 'Nee, dat kan ik normaal niet doen.' Maar hij voegde er altijd nederig aan toe: 'Maar voor jullie zal ik het nu wel doen.' Uit zulke ontmoetingen en wrijvingen leren we heel veel over hoe een muzikale taal in elkaar zit."

"We zijn altijd op zoek naar het hart van de dingen", gaat de frontman van Aka Moon verder. "Het gaat niet om esthetiek, zoals dat vaak het geval is in wereldmuziek: je levert de juiste klankkleur en je bent vertrokken. Wij proberen binnen te treden in het binnenste van de traditie en te ontsluieren hoe dat werkt. Dat vraagt tijd. Zo heb ik geleerd dat je je niet met Cubaanse muziek kunt bezighouden zonder veel ter plaatse te zijn geweest. Daarna heb ik beseft dat je eigenlijk inzicht moet hebben in de cultuur van Mali om met Cuba te kunnen bezig zijn. Zo botsen we voortdurend op ontbrekende schakels."

Cassol werkt intussen ook samen met choreograaf Alain Platel aan een nieuwe voorstelling die in september 2008 gecreëerd wordt. Hij wil nog niet verklappen wat de vertrekpunten van dat project zijn, maar wil wel kwijt dat hij in Platel een grote zielsverwant gevonden heeft. "Voor Alain is de menselijke emotie van cruciaal belang. Hij is bezig met de mentale, innerlijke en emotionele wereld, en hoe die wereld omgezet kan worden in beweging. We nemen daarom graag oude muziek als basis, zoals we in het project VSPRS gedaan hebben met de muziek van Monteverdi. Dat wekt diepe emoties op en steunt op een stuk collectief geheugen. We hebben ook veel met Rosas samengewerkt, maar dat is helemaal anders. Anne Teresa De Keersmaeker werkt met structuren: twee dansers die deze kant opgaan, vijf andere die tegelijk iets anders doen. Dingen die op een complexe manier door elkaar lopen, enzovoort. Met Alain kun je dat niet. Het interesseert hem niet. Hij is vooral bezig met het vormgeven van emoties.

"Anne Teresa wil ook alles begrijpen", aldus Cassol. "Met haar hebben we tal van analysesessies gehouden. Stéphane Galland moest de drumstijl van Elvin Jones uitleggen. Kris Defoort ging McCoy Tyner uitleggen. Michel Hatzi had het over Jimmy Garrison. Voor Alain Platel is zoiets niet belangrijk. We passen de structuur aan om de emotie te versterken. De improvisatoren snappen perfect waar ze zich bevinden en waarom een bepaalde noot precies op die bepaalde plaats neergezet moet worden. Bijvoorbeeld omdat er dan een streepje licht langs een bepaalde kant binnenkomt. Dat is Alain, prachtig."

De aanvoerder van Aka Moon straalt als hij erover praat. Zelden heeft hij met muzikanten op zo'n manier over emoties en menselijke smarten kunnen praten. "Met muzikanten kun je spreken over vernieuwing of traditie, maar moeilijk over menselijke emoties, althans over emoties die dieper gaan dan een simpele blues vol tranen", aldus Cassol. "Onlangs heb ik de film Rosetta van de gebroeders Dardenne gezien. Toen dacht ik: 'Als mijn muziek de innerlijke smart van mensen zo zou kunnen uitdrukken, dan zou dat een triomf zijn.' Die smart, dat gaat veel verder dan de typische uitingen van pijn en verdriet in de Afro-Amerikaanse cultuur.

"Het is erg moeilijk om hierover te communiceren met muzikanten. Dat zijn altijd een beetje kleine kinderen. Als ze elkaar zien en ze kunnen spelen, dan stralen ze al. Het is zoals met Afrikanen die elkaar tegenkomen. Die hoor je al vanop 3 kilometer afstand. Dat is een uitbarsting van vreugde. Daarom was ik zo onder de indruk van Me'Shell Ndegeocello in ons project African Voices. Zij verstopte zich soms, ging bijna huilen in een hoekje. Dat was geen uitbarsting, maar een heel andere en intensere manier van omgaan met het gegeven van een Afrikaanse diaspora."

"Met Alain zijn we daar voortdurend over bezig", vertelt Cassol. "Wat er in de wereld gebeurt, de mensheid, het menselijke verdriet. Met een Philippe Boesmans kun je dat ook. Het is veel belangrijker om de medemens te begrijpen dan om zichzelf voortdurend te veruitwendigen."

Voor het Klarafestival heeft de jazzsaxofonist een programma bedacht met vijf grote projecten en een reeks latenightconcerten. Hij wil onder meer voortbouwen op het beleid van de KVS en Jan Goossens. Concreet wil hij de uitwisseling met Kinshasa en Palestina verder in de verf zetten met muzikale ontmoetingen. De laatavondconcerten draaien dan weer om De Kaai. Niet zozeer om een historische evocatie te brengen van wat er in de jaren negentig in die beroemde club gebeurde, maar wel om de filosofie van die club en dat tijdperk te vieren. Of hoe men ideeën kan uitwisselen over generaties en culturen heen.

Het Klarafestival loopt van vandaag tot 14 september in Bozar en de KVS. Info: www.klarafestival.be.

Fabrizio Cassol:

We zijn altijd op zoek naar het hart van de dingen. Wij proberen binnen te treden in het binnenste van de traditie. Dat vraagt tijd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234