Maandag 25/01/2021

Muzikant wordt fenomeen

Het is goed mogelijk dat het Werchterse publiek nooit eerder een concert als dat van Stromae te zien kreeg. Het was geen muzikant die het festival afrondde, maar een fenomeen, in de categorie van Bowie, Abba of, welja, Madonna. Robin Broos

1. Feest voor jong en oud

"Het beste optreden op Werchter in jaren gezien", schreef Studio Brussel-presentator Bram Vandendriessche zondagavond op Twitter, na afloop van het concert van Stromae. En zo werd de hamvraag die velen zich stelden beantwoord. Was Stromae wel een waardige afsluiter van Rock Werchter?

"Zeer zeker", zegt ook onze muziekrecensent Bart Steenhaut. "Niet alleen omdat hij het samenhorigheidsgevoel op de weide ook na vier dagen op peil hield. Het was een échte topact. Naderhand weet ook iedereen wie Stromae is, hoe hij eruitziet, ook voor wie geen affiniteit heeft met popmuziek. Voor mij was het evident dat zo'n naam het grootste festival mocht afsluiten."

Ook bij de organisatoren van Live Nation was er geen twijfel over. "Deze plek was niet meer dan terecht na het parcours dat hij het afgelopen jaar heeft afgelegd", zegt Nele Bigaré, persverantwoordelijke van Rock Werchter. "Dat was ook de reden dat we uiteindelijk hebben beslist om zijn concert van The Barn te verplaatsen naar het hoofdpodium. We wilden het festival afsluiten met een feestje. En die verwachting heeft Stromae helemaal ingelost."

Belpopkenner Jan Delvaux maakte deze opvallende analyse. "Stromae is ABBA", zei hij op Studio Brussel. "Mijn jonge kinderen vinden dat goed, mijn vader fluit het ook mee. Het is opnieuw echte popmuziek en dat is vrij zeldzaam. Volgens mij is het van Madonna geleden dat je heel veel mensen had die hetzelfde goed vonden."

Die vergelijking met ABBA of Madonna is zo gek nog niet. Net als die voorbeelden weet Stromae ondergrondse trends - die forse electrobeats zijn niet bepaald op gezinsmaat gesneden - op te pikken en er zelf als trendsetter mee aan de slag te gaan. Zijn muziek lijkt geschikt voor jongelui van 4 tot 94 - Papaouitai! - maar de dubbele bodem - opnieuw: Papaouitai - wordt zelden geschuwd. Seksuele controverse evenmin - zie de travestie in 'Tous les mêmes'.

Onze muziekjournalist Gunter Van Assche kon zondagavond de mensenmassa even aanschouwen vanuit de locatiestudio van Studio Brussel. "Ik zag 80.000 mensen van alle leeftijden en slag feesten. Een uniek moment tijdens deze editie van Rock Werchter. Ook bij Major Lazer op vrijdagavond ging iedereen uit zijn dak, maar toen merkte je nog lege gaten op de wei. Voor Stromae leek iedere festivalganger even te verzamelen voor de Main Stage. Om het met een boutade te zeggen: Stromae is de enige Belg die dat voor elkaar krijgt."

Iets wat ook Pukkelpopprogrammator Eppo Janssen straf vindt. "Dat de hele wei op zondagavond nog staat te feesten na vier slopende dagen Werchter, dat zegt eigenlijk alles."

Jong en oud danste, zong en bouwde een groot feest. Nochtans was er vooraf ook veel gemor.

2. Van niche naar mainstream

"Rock Werchter 2014 mislukt."

"Pff, Stromae. Kan die maandag niet optreden terwijl ze het terrein afbreken?"

"Stop met verafgoding Stromae aub! Iedereen kan een liedje maken met Franse vervoegingen."

"Ketnet Werchter!"

"Nu nog De Romeo's."

Toen de komst van Stromae op 13 januari werd aangekondigd, toen nog als afsluiter in The Barn, waren er ook opvallend veel negatieve reacties te lezen. "Op onze Facebookpagina gebeurt dat regelmatig", bevestigt Gunter Van Assche. "Al vind ik dat we weinig aandacht moeten geven aan die zure oprispingen. Zeker na wat hij het afgelopen jaar betekend en verwezenlijkt heeft."

Dat vindt ook Bart Steenhaut. "Als er een Belg is die het verdiende om af te sluiten, was het Stromae. Maar wanneer de muziek elektronisch is of wat house-invloeden kent, komt er altijd kritiek. Volgens mij was dat geen issue mocht hij geen Belg zijn. Van Faithless zouden het evident vinden dat ze afsluiten, terwijl de muziek toch in het verlengde ligt. Maar een kleine Belg die in het Frans zingt, dat ligt gevoeliger. Nochtans vind ik hem een wereldster."

"Zeggen dat Stromae daar niet op zijn plek stond, is onzin", vindt ook Studio Brussel-nethoofd Jan Van Biesen. "Al zul je altijd kniezers hebben. Stromae is StuBru par excellence. In de aanloop naar het Club 69-concert hebben we eens te meer gemerkt dat hij ook bij ons publiek erg geliefd is. Volgens mij slaagt hij er net door zijn muzikaliteit en authenticiteit in om verschillende mensen te binden. Iets wat mensen van 15 tot 75 jaar ook weet te boeien. Muziek waar velen zich om verschillende redenen in herkennen. Van de gewone muziekliefhebber tot fans die zijn poëtische teksten tot in de diepte analyseren. Een onwaarschijnlijke prestatie."

Verbondenheid is wat Stromae uniek maakt. De muziek wordt gesmaakt door liefhebbers van alle genres. Door mensen van alle leeftijden en slag. En van velerlei afkomst.

"Stromae symboliseert een afwijking die de norm wordt", zegt Eric Corijn, cultuurfilosoof aan de VUB. "Net zoals een groot deel van de Rode Duivels heeft hij gemengde roots. Vroeger was dit haast ondenkbaar in België, tegenwoordig vinden we dit meer en meer normaal. Zijn attitude: 'Ik ben een bastaard en ik ben er fier op!' Hij straalt zelfvertrouwen uit en weet die tot kunst te verheffen. Net dat vinden we erg aantrekkelijk."

"Tegelijkertijd is het erg ironisch, want het is en blijft een act. Natuurlijk gaat Stromae niet elke dag zo gekleed en natuurlijk is hij geen oplossing voor de communautaire problemen in België. Toch staat hij symbool voor bevrijding en emancipatie. Drukt hij de mogelijkheid uit tot samenhang in de maatschappij met een boodschap van eenheid. De mensen worden op die manier weggetrokken uit het dominante hokjesdenken van het gesegmenteerde België."

Ook dat gaf Van Haver zelf letterlijk te kennen. Openen deed hij met de woorden: "Landgenoten, ik ben zo blij om thuis te zijn. Spreken jullie Vlaams? Spreken jullie Frans?" Om dan zijn publiek het inmiddels beruchte V-teken te geven. Iets wat hij op 18 december 2013 al deed in de Brusselse AB met de woorden: "Serait-ce un signe de paix. Ou bien le V de violence?" In Brussel stond de V voor victorie. In Werchter evenzeer.

3. Product van hybriditeit

De parallellen met Abba of Madonna gaan verder dan het louter muzikale. Stromae is niet alleen muziek, het is een lifestyle, zoals dat ook bij David Bowie het geval is/was. En dat totaalbeeld wordt tot in het maniakale uitgevoerd. Wie de chauvinistische maar daarom juist beperkte bril afzet, ziet in Stromae niet alleen een Belg die het ver aan het schoppen is, maar een internationaal cultuurfenomeen in de dop.

Je kunt enkel vermoeden dat Andy Warhol, de uitvinder van het artistieke mechanisme dat van pop kunst maakte, maar wat graag met die intrigerende figuur van een Stromae aan de slag zou zijn gegaan. Stromae is een popmuzikant die een popfenomeen aan het worden is, en die toevallig uit ons land komt. Die vervelling kreeg op de weide van Werchter zijn ultieme beslag.

Voor Paul Van Haver is beeld even belangrijk dan muziek. Elk detail moet kloppen, alles is uitgekiend. In die zin houdt de vergelijking van Jan Delvaux met Abba of Madonna wel steek.

"Stromae is een product van hybriditeit", zegt cultuurfilosoof Corijn. "Hij baseert zich op verscheidene inspiratiebronnen en brengt een mengvorm van verschillende esthetische en culturele elementen. Kijk naar zijn kostuums: zijn dat maatpakken of is dat frivole hiphopkledij? Of zijn muziek: daarin verbindt hij dansbare beats met donkere teksten. Dat 'dubbele' is een kenmerk van grote artiesten: het decentreert Stromae en maakt hem los van de massa, maar toch slaagt hij erin om diezelfde massa aan te spreken."

Zoals Warhol zijn factory had, zo heeft Stromae Mosaert. Via zijn label behouden Paul Van Haver en zijn team controle over wat de band uitstraalt. De kleurrijke rasterpatronen op de cd-hoezen, kledij en decors van Stromae zijn strak afgeleid en doorgetrokken. Zelfs wanneer Stromae een eigen kledingcollectie uitbrengt, denkt ook de frontman zelf mee na over de kleinste detail. Geen danspasje laat hij aan het toeval over.

"Je voelt dat hij mee aan het stuur staat in alles wat hij doet", zegt Jan Van Biesen. "Wat hij doet is erg consequent. De beleving klopt en hij slaagt erin die te blijven doen kloppen. Het is dan wel uitgekiend, maar komt niet over als plastiek of een product. Stromae straalt een enorme warmte uit, zijn teksten komen recht uit het hart. Dat maakt hem een totaalkunstenaar."

En net als Warhol doet Stromae het met het nodige cynisme voor de industrie. Zoals het bedanken van Live Nation aan het einde van zijn set.

4. Concert als performance

Stromae is muzikaal, maar vooral fenomenaal. Hij brengt iets wat de popmuziek overstijgt. In zijn recensie was ook Bart Steenhaut op demorgen.be erg laaiend over de prestatie van Stromae op Rock Werchter. "Het was een optreden - een performance, eigenlijk - waarbij elke beweging, elke visual tot op de seconde strak geregisseerd was. Voordeel: het zag er allemaal ronduit fantastisch uit. Minpuntje: de show bleef vrij afstandelijk en het had dus allemaal wat warmer, wat menselijker gemogen."

"Het was zo doordacht dat het wat afstandelijk werd", zegt hij een dag later. "Als je hem dit weekend op Les Ardentes ziet, zal hij bijna exact dezelfde show brengen, met hoogstens wat andere bindteksten. Vergelijk dat met een band als Pearl Jam, die spelen elke dag een compleet andere set. Bij hen heb je het gevoel dat je iets uniek hebt meegemaakt, dat had ik hier wat minder. Daarom heb ik de set maar vier en geen vijf sterren geven. Omdat ik vind dat er groeimarge is.

"Ten tijde van 'Alors on danse' werd Stromae nog bekeken als een onehitwonder. Op Werchter heeft hij bewezen dat hij er vijf jaar later wel degelijk staat, zeker in zijn video's en op plaat. Laat hem over enkele jaren nog eens afsluiten, met nog meer kilometers op de teller en een volgende plaat onder de arm. Dan wordt het nog een ander verhaal. Daar mag je me over vijf jaar op afrekenen."

Sasha Van der Speeten van De Standaard gaf de strak voorbereide set van Stromae wel vijf sterren. "Dit was geen concert maar een happening", schreef hij. "Een rave en een eucharistieviering tegelijk. Een welgemikte aanslag op het cynisme ook. Er kan er maar eentje de absolute maestro zijn."

Een cynische maestro. Want ja, Stromae is ook een vat vol tegenstrijdigheden. Zijn muziek klinkt opgewekt, zijn teksten zijn dat allerminst. De ene keer is hij man, dan is hij vrouw. "Net die spanning tussen vorm en inhoud maakt het erg bijzonder", vindt Bart Steenhaut. "Stromae maakt geen vrolijke nummers. En toch lijkt dat in schil contrast te staan met de dansbare hits die de meesten kennen."

Ook Pukkelpop-programmator Eppo Janssen vindt die dubbelzinnigheid erg straf. Janssen: "Het is knap hoe hij zijn songs en teksten in volledige melancholie drenkt en aan het geheel toch een volledig positieve invulling geeft en dat met de nodig humor afwerkt. Een lach en een traan, als het ware de perfecte clown met ijzersterke nummers. Franstalige muziek die aan Vlaamse kant blijft hangen, ook dat is een grote verdienste.

"Mijn enige voorbehoud draait om de muziek. Ik vraag me af of elke song ook overeind zouden blijven als je hem door een Amerikaanse hiphopper zou laten vertolken. Maar bij Stromae draait het om de som der delen. Zijn stem, zijn teksten, het visuele, daardoor pakt de mayonaise."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234