Zaterdag 03/12/2022

‘Muziek is mijn enige wet’

Hij is vierentwintig jaar en heeft al een koor, verschillende ensembles voor oude, romantische en hedendaagse muziek en een orkest opgericht. Daarenboven zingt hij contratenor voor de bekendste dirigenten uit de oudemuziekwereld. En hij is nog een mooie jongen ook. De looks, de brains, het talent: Raphaël Pichon is een fenomeen.

Raphaël Pichon is deze week met zijn ensemble Pygmalion te gast bij Bozar en speelt er Bach. Voor een jonge Fransman niet vanzelfsprekend op zo’n beladen terrein. Pichon: “Ja, dat heeft een bijzondere betekenis, hier op de grond staan waar alle pioniers van de oudemuziekbeweging uit Nederland en België hun sporen hebben verdiend. Daarenboven is het voor een Fransman niet vanzelfsprekend om in België Bach te komen spelen. Zeker in het geestelijke koorrepertoire hebben Franse ensembles een zekere schroom om Bach aan te snijden. Ik heb er geen schrik voor, maar ik voel wel een zeker respect.”

Wat kan een jong ensemble nog aan nieuws brengen in Bach?

“Wij zijn groot geworden met onze ‘voorouders’ in het oor. Die voorouders moesten alles nog zelf uitzoeken, zij waren als het ware verplicht specialisten te worden. Wij konden daar de vruchten van plukken en kunnen ons dus heel andere vragen stellen. Wij konden ook mee beleven hoe al die mensen, ondanks hun zoektocht naar authenticiteit, toch zelf evolueerden. Er zat dus ook een subjectieve kant aan. Daarenboven hebben wij de gelegenheid om veel meer repertoires te beoefenen. Voor een andere muziek nemen wij gewoon een ander instrument en stappen wij in een andere logica. Voor ons jongeren is dat niet zo moeilijk. Het geeft een gevoel van vrijheid.”

Welke nieuwe vragen stelt u zich dan?

“Dezelfde als u. Wat kunnen we nog nieuw doen? Hoe verhouden we ons tot de wereld van vandaag? En hoe tot de hedendaagse muziek? Volgend jaar beginnen we met een project rond hedendaagse creatie voor oude instrumenten. Misschien zijn er wel componisten die zich voor die klankkleuren interesseren. We hebben afspraken met drie componisten die in nauwe samenwerking met onze musici elk een stuk gaan schrijven, een geestelijke cantate, die we dan telkens in concert confronteren met twee cantates van Bach rond hetzelfde thema.”

Dat vereist een grote flexibiliteit van de musici.

“Ja, en paradoxaal genoeg stap ik daarom af van de notie ‘flexibel ensemble’. Ik geloof heel sterk in vaste ensembles. Het interessante aan grote orkesten is dat ze heel de week samenwerken en die bijgevolg kunnen schaven aan hun klank en een eigen identiteit kunnen ontwikkelen. In de oude muziek is dat anders; in Frankrijk vind je in de grote barokensembles altijd dezelfde mensen terug, die van het ene ensemble naar het andere reizen.”

Heeft het spelen van hedendaagse muziek een invloed op de manier waarop u oude muziek speelt?

“Ongetwijfeld. Ik weet dat elke muziek die ik speel, of ze nu klassiek, romantisch of hedendaags is, mijn idee over wat Bach deed verrijkt. Zeker als het gaat om componisten die een directe band met Bach hebben, zoals Mendelssohn of Brahms. Zien hoe die zich Bach eigen hebben gemaakt, geeft je een nieuw begrip over de constructie van de muziek, over haar klank... Daarenboven geraak je iets wat je in je oren hebt, nooit meer kwijt. Als je een motet van Brahms of de klank van de Berliner Philharmoniker kent, heeft dat noodzakelijkerwijs een invloed op de manier waarop je naar Bach luistert.”

Moet je dan vandaag nog gelovig zijn om goed Bach te spelen?

“Nee, je moet in zijn muziek geloven. Maar Bach doet je wel geloven. Je kunt geen passie van Bach spelen zonder te merken dat er iets is dat de materialiteit van die muziek overstijgt. Er is een spirituele dimensie waar je niet zomaar bij kunt. Maar wat dat is, daar moet iedereen zelf mee klaarkomen. Anderzijds heeft men al te veel gezegd dat Bach streng was, een wetenschappelijk genie enzovoorts. Dat mag niet betekenen dat je hem onder een glazen stolp moet zetten. Je moet hem je eigen maken en je mag je de vrijheid nemen om hem persoonlijk te benaderen.”

Vandaag is er een nieuw dogma in de Bachinterpretatie: één uitvoerder per stem.

“Fundamentalisme is altijd fout. De enige wet is die van de muziek. Uiteraard zijn er cantates van Bach die duidelijk solistisch geschreven zijn, vooral uit zijn jonge tijd in Mühlhausen. Voor het overige is dat een kwestie van hoe jij je tot het werk verhoudt en wat jij erover te vertellen hebt. Mij interesseert het creëren van een klank uit een koor en uit meervoudig bezette instrumentale partijen. Dus ga ik stukken van Bach kiezen waar dat bij past. Eigenlijk is dat debat naast de kwestie. Wat Bach wilde, zullen we nooit weten, al heeft hij zich heel zijn leven beklaagd over de kwaliteit en de omvang van zijn mogelijkheden. En wat Bach in de praktijk deed, is niet doorslaggevend. Ik vind het moeilijk denkbaar dat hij enkel moeilijke muziek schreef om ze elke zondag te horen vermoorden door middelmatige zangers.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234