Zondag 16/06/2019

Neofascisme

Mussolini maakt comeback in Italië: “Als het hier oorlog moet worden, dan moet dat maar”

Benito Mussolini maakte van Italië een fascistische staat. Zijn geboorteplaats is een bedevaartsoord voor neofascisten. Beeld AFP

De verheerlijking van fascisme en Benito Mussolini maken een comeback in Italië. De geboorteplaats van de dictator is een bedevaartsoord voor neofascisten.

Het gebeurt razendsnel. Bezoekers gooien voor het graf van Benito Mussolini hun rechterarm gestrekt omhoog, om die daarna weer snel in hun jaszak op te bergen. De bloemen voor het graf zijn vers. Op een lint staat ‘voor altijd in ons hart’. Het zijn koppels, vriendengroepen en tienerduo’s die ondanks de snijdende kou een ‘dagje Predappio’ komen doen. Drie dagen per jaar ziet het op deze begraafplaats zwart van de mensen: op Mussolini’s geboortedag in juli, op zijn sterfdag in april en op de jaarlijkse herdenking van de historische mars naar Rome van 28 oktober 1922.

Een kilometer verder laat de 42-jarige Angela di Marcello in haar boekenwinkel aan de Via Roma - “de enige fascistische boekenwinkel van de wereld” - trots door Mussolini gesigneerde boeken zien. Voorzichtig draait ze het slot van de vitrine open en wijst ze met haar zwartgelakte nagels de titels aan. Toespraken van Il Duce, Essays over het fascisme, Mijn leven.

Mussolini's geboortedorp Predappio is al jaren een bedevaartsoord voor fascisten. Di Marcello ziet de afgelopen jaren steeds meer jonge Italianen het dorp bezoeken. Ze noemt de hernieuwde interesse in Il Duce logisch. “Mussolini gaf hoop voor de toekomst. Hij gaf de Italianen het gevoel trots op dit land te zijn. Jongeren zien de malaise nu, zitten zonder werk en voelen zich vergeten door de politici. Ik snap wel dat ze naar Mussolini kijken; een sterke leider waar je trots op kon zijn, die voor de Italianen opkwam. En alléén voor de Italianen, snap je.” Met opgetrokken wenkbrauwen kijkt ze of haar boodschap wel is overgekomen.

Taboe

Het taboe op fascisme is in Italië veel kleiner dan in Duitsland. Veel Italianen denken dat Benito Mussolini het land veel goeds heeft gebracht en dat het pas misging nadat hij een pact met Hitler had gesloten. De laatste jaren is er een toenemende nostalgie met betrekking tot Mussolini. Veel Italianen noemen hem “de laatste sterke man van Italië die het leven van de Italianen heeft verbeterd”. “Onder Mussolini reden de treinen wél op tijd”, is een wijdverbreide overtuiging. Het zijn overblijfselen van Mussolini’s propaganda.

Hoewel het fascisme in Italië nooit helemaal is uitgebannen, groeit de Mussolini-cultus door de opkomst van neofascisten. In voetbalstadions vereren ultra’s (de harde supporterskernen in de Italiaanse competitie) openlijk Il Duce met spandoeken en fascistische liederen. Ook in de politiek zijn neofascisten actief. Partijen als Casapound gebruiken teksten en afbeeldingen van Il Duce, net als zijn Romeinse groet met gestrekte rechterarm. Neofascisten hebben in het hele land clubhuizen waar ze nachtelijke ‘veiligheidswandelingen’ organiseren door probleemwijken. Ze willen de straten ‘schoonvegen’ en ‘van indringers ontdoen’.

De tombe van Mussolini in Predappio. Beeld cc - lovio

Migranten

Het is een boodschap die het steeds beter doet bij de Italianen die moeite hebben met de komst van honderdduizenden migranten de afgelopen jaren. Vooral op lokaal niveau boeken neofascistische partijen succes. In sommige steden kregen ze bij verkiezingen liefst 8 procent van de stemmen.

Op nationaal niveau haalde geen enkele neofascistische partij bij de verkiezingen vorig jaar de kiesdrempel. Toch is de invloed van de neofascisten voelbaar. Andere rechtse partijen nemen minder nadrukkelijk afstand van neofascistisch gedachtegoed. En het groeiende antimigratiesentiment zorgde bij de verkiezingen voor een fikse winst van de partij Lega, onder leiding van Matteo Salvini.

Matteo Salvini, leider van de extreemrechtse partij Lega, kondigde aan dat voor de migranten “het feestje voorbij is”. Beeld EPA

Souvenirs

Tijdens zijn campagne kondigde Salvini aan dat voor de migranten “het feestje voorbij was”. Eenmaal geïnstalleerd als minister van Binnenlandse Zaken sloot hij de Italiaanse havens voor migranten en versoberde hij de asielopvang. Gekleed in politie-uniformen spreekt Salvini de Italianen regelmatig via sociale media toe in duidelijke, harde taal. Een enkele keer flirt hij openlijk met het neofascisme door slogans van Mussolini te gebruiken. Salvini’s motto ‘Prima gli Italiani’ (‘Eerst de Italianen’) is een van de teksten die in de souvenirwinkels in Predappio alle denkbare artikelen siert, van aanstekers en vlaggen tot slabbetjes met gebalde peutervuistjes die de Romeinse groet brengen. Kerstballen met het gezicht van Mussolini liggen in de mand met afgeprijsde artikelen.

Een winkel in Duitsland die openlijk Hitlersouvenirs zou verkopen, is ondenkbaar. In Predappio zijn vier winkels tot aan het plafond gevuld met fascistische artikelen. De vorige (centrumlinkse) regering heeft geprobeerd een wet door het parlement te loodsen die de verkoop van artikelen met de beeltenis van Mussolini zou verbieden. De regering viel voortijdig. Het gesneuvelde wetsvoorstel lijkt in de winkel met Mussolini-honkbalknuppels, Mussolini-espressokopjes en gitzwarte rompertjes met fascistische leuzen erg ver weg.

Honkbalknuppels

Een jong koppel staat te discussiëren bij een stapel zwarte truien. Virginia (22) draagt zware, zwarte oogmake-up en een zwart bomberjack. “Amore, hoe vind je dit plaatje? Deze is wel stoer toch?” Virginia houdt een trui omhoog met de afbeelding van twee honkbalknuppels en de tekst ‘vuistslagen en trappen’. Haar vriend Mauro knikt verveeld. Het duo wil best uitleggen waarom ze hier zijn, maar wil niet op de foto. “Mijn ouders zijn links, dus die snappen het niet.” Ze zijn vandaag dik twee uur komen rijden uit Mestre, vlakbij Venetië, om het graf van Mussolini te zien. Toen ze de winkel zagen, konden ze de verleiding niet weerstaan om ook wat souvenirs te kopen.

Mauro: “Maar op het internet kun je ook alles vinden.” Virginia kijkt met een verlegen glimlach naar de grond. “Ik wil heus geen oorlog, maar ik vind wel dat het niet goed gaat, nu in Italië. Alleen de migranten hebben rechten, wij niet. Links heeft het land kapotgemaakt.” Ze kijkt snel opzij naar Mauro. Die vult haar aan: “Er moet hard opgetreden worden. Dat laffe gedoe van de Italiaanse politici. Dus als het hier oorlog moet worden, dan moet dat maar. Schrijf dat maar op.”

Vreemdelingenhaat

Het lijkt erop dat extreemrechts zich gesterkt voelt door de harde opstelling en taal van Matteo Salvini. Antifascistische organisaties wijzen naar hem als schuldige voor de groeiende vreemdelingenhaat in Italië, die regelmatig tot geweld leidt. Zo openden in de steden Macerata, Napels, Forli en Caserta extreemrechtse Italianen het afgelopen jaar het vuur op migranten. In totaal waren er in 2018 ruim tweehonderd gewelddadige incidenten met een racistisch karakter. Dat was voor de Verenigde Naties voldoende reden om diepe zorgen te uiten over de toegenomen agressie tegenover migranten en asielzoekers in Italië. Ook van de Italiaanse president Sergio Mattarella klonk in zijn nieuwjaarstoespraak een waarschuwing voor het toegenomen racisme in de Italiaanse samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden