Woensdag 18/05/2022

Mummies voor de koffietafel

Oogverblindende catalogus voor het Egyptisch Museum in Caïro

door Anne Brumagne

Francesco Tiradritti en Araldo de Luca

Uit het Italiaans vertaald en bewerkt door Marleen Reynders Davidsfonds, Leuven, 415 p., 2.980 frank.

Kunstschatten uit Egypte van auteur Francesco Tiradritti en fotograaf Araldo de Luca is overduidelijk een boek dat wil imponeren. Het formaat is nog flink wat groter dan het doorsnee kunstboek dat in de boekhandel wordt aangeboden. Met één hand valt deze kanjer nauwelijks te tillen. Dat maakt hem enigszins onhandig om in een luie stoel in de woonkamer te worden gelezen of gewoon doorbladerd. Het papier glimt nog harder dan gebruikelijk bij dit soort van luxe-uitgaven. En ook de afgedrukte oudheden schitteren en blinken dat het een lieve lust is. De juwelen van koninginnen of de schatten uit het graf van Toetanchamon fonkelen alsof ze pas het atelier van een ambachtsman hadden verlaten. Paginagroot weergegeven koppen van beelden nodigen haast uit om ze te betasten. Je voelt bijna het koude, gladde oppervlak van de granietsteen, het brokkeliger karakter van de voor andere beelden gebruikte kalksteen, de barsten in houten voorwerpen of de resten van kleurstof die op sommige reliëffragmenten nog gedeeltelijk bewaard zijn gebleven. De Italiaanse fotograaf Araldo de Luca is een specialist inzake de fotografie van beeldhouwkunst en sieraden. Om de beelden uit dit boek te fotograferen - soms kiest hij gewoon voor een vooraanzicht, soms voor een detail of een wat onverwacht perspectief - trok hij liefst zes maanden uit.

Een half jaar dus liep hij rond in het Egyptisch Museum in Caïro, want dat is, nadat ze duizenden jaren in tempels of grafkamers stonden, sinds vorige of deze eeuw de nieuwe thuishaven van deze kunstschatten geworden. Het boek vormt eigenlijk een catalogus van de keur van 's werelds grootste collectie Egyptische oudheden. Ik was zelf nog nooit in het Egyptisch Museum, en kan dus niet oordelen over de manier waarop de kunstobjecten er zijn uitgestald. Hoewel in de inleiding van het boek gewag wordt gemaakt van een recente modernisering van de tentoongestelde collectie, met een betere belichting, kan ik me moeilijk voorstellen dat alle stukken er even goed tot hun recht komen als in dit boek. Hoe vaak gebeurt het trouwens niet dat, hoe nieuwsgierig je ook bent en hoeveel duizenden kilometers je misschien ook hebt afgelegd om in zo'n gereputeerd museum te geraken, je schoenen na een uur van flaneren gaan knellen? Zodat je dekselse voeten meer aandacht beginnen op te eisen dan de tentoongestelde stukken van duizenden jaren oud? Een boek als dit geeft je in zekere zin meer tijd om met de oudheden kennis te maken.

Maar toegegeven, de sfeer en de couleur locale van zo'n al wat ouder archeologisch museum kun je in een boek niet nabootsen. Van de architectuur van het complex, ingehuldigd in 1889, vang je in het boek slechts een glimp op, in een reeks historische foto's. Nochtans moet die architectuur indertijd opmerkelijk zijn geweest: het was het eerste museum ter wereld dat niet een voor de museumfunctie aangepast, bestaand bouwwerk was, maar dat speciaal als museum werd ontworpen. De Franse architect Marcel Dourgnon koos voor een open ruimte zonder strikte onderverdelingen, zodat de bezoeker er ongehinderd in rond kon kuieren.

Over die geschiedenis van het Egyptisch Museum gaat het in Kunstschatten uit Egypte. Over het belang van Napoleons expeditie naar het land der farao's, niet vanwege enig militair succes (het werd een fiasco), maar vanwege de massale belangstelling die er sinds dat moment in Europa ontstond bij wetenschappers en collectioneurs voor de Egyptische oudheid. Over de enorme hebzucht van deze verzamelaars, die het land aan de Nijl in snel tempo dreigden leeg te kopen of te roven, en de verbeten pogingen van sommige Egyptenaren en Europeanen om dat te voorkomen en om in het land van herkomst zelf een museum op te richten dat door iedereen zou kunnen worden bezocht. En over hoe dat uiteindelijk op het einde van vorige eeuw lukte.

Maar behalve een geschiedenis van het museum geeft het boek vooral een min of meer chronologisch overzicht van de Egyptische kunst, beginnend bij het zogenaamde predynasticum (4300-3700 voor Christus) en zijn nog vrij naïeve en simpele afbeeldingen, tot Romeins Egypte (rond het jaar 0) met de typische mummieportretten geschilderd op hout uit die periode. Elk hoofdstuk uit het boek bevat een inleidend artikel met daarna een uitgebreide beschrijving en situering van de belangrijke stukken uit de bewuste periode. Voor de inleidende teksten tekenden enkele grote namen uit de egyptologische wereld. Christiane Ziegler bijvoorbeeld is conservator van een andere vermaarde (en enkele jaren geleden helemaal vernieuwde) Egypte-collectie, namelijk die van het Louvre. Zahi Hawass is een naam die steevast opduikt als er vondsten worden gedaan of restauraties uitgevoerd bij de piramidecomplexen van Giza en Saqqara, want hij is daar de directeur. Twee Belgen zijn bij de uitgave betrokken: Herman De Meulenaere, professor-emeritus egyptologie aan de universiteit van Gent, die een vrij boeiend verhaal schreef over de weinig bekende, maar vanuit wetenschappelijk oogpunt spectaculaire ontdekking van de geheime bergplaats van Karnak door Georges Legrain in 1903-'05. Marleen Reynders, voorzitster van Egyptologica Vlaanderen, verzorgde voor het Davidsfonds de vertaling en bewerking.

Helaas staan gereputeerde wetenschappers niet altijd garant voor vlotte teksten. Bij sommige inleidende teksten is het voor de geïnteresseerde maar niet gespecialiseerde lezer echt wel wat doorbijten. Omdat hij heel wat informatie die hem uiteindelijk niet zo vertrouwd is, in één keer te verwerken krijgt. Of omdat de auteur in kwestie zich te veel beperkt tot een opsomming van belangwekkende voorwerpen, zonder dat hij voor de bewuste periode een helder kader aanbiedt in een goed gestructureerde tekst. Het valt te vrezen dat in dit ambitieuze boek daardoor slechts mondjesmaat zal worden gelezen, en dat het in de eerste plaats een kijkboek blijft. Maar dan wel een dat goed aantoont dat Egyptische kunst heel wat levendiger en gevarieerder is dan de typische stijve faraobeelden, die wat onwezenlijk voor zich uitstaren, suggereren.

Toch dit: zorg voor een stevige salontafel wanneer je overweegt dit boek te kopen.

Je voelt bijna het koude, gladde oppervlak van het graniet, het brokkeliger karakter van de kalksteen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234