Woensdag 08/12/2021

Mozart keert terug als polderbizon

De verkiezing voor de Provinciale Staten in Nederland was van een zelden geziene saaiheid. Nochtans hadden die het zo prille kabinet-Balkenende IV al in de problemen kunnen brengen. Maar dat gebeurde niet. De partij die in alle peilingen in de lift zit, Geert Wilders' Partij voor Vrijheid, deed namelijk gewoon niet mee. 'Ik stem blanco en leg ook uit waarom. Ik vind dat we de Haagse politieke elite een lesje moeten leren.'

Door Walter Pauli

Wie voor het eerst een foto van Geert Wilders ziet, denkt dat hij naar een poldervariant van Mozart kijkt. Zozeer lijkt zijn karakteristieke opgestoken haardos op de geparfumeerde pruik die Wolfgang Amadeus Mozart die placht te dragen. Het moet zijn dat Wilders heimwee heeft naar vervlogen tijden, want een van zijn bekendere pamfletten heet Naar een nieuwe Gouden Eeuw.

Bovendien spant Geert Wilders (° 1963) zich ook aardig in om het enfant terrible van de Nederlandse politiek te zijn en te blijven. En dat loont, want hij is sinds de passage van Pim Fortuyn de eerste extreem rechtse politicus die in de volksgunst staat.

Vorige week ging er zelfs een kleine schokgolf door Nederland. Uit de peilingen die Maurice De Hond doet in opdracht van de NOS bleek dat Geert Wilders 11 procent van de stemmen zou halen als zijn partij aan de Provinciale Statenverkiezingen zou meedoen. Vertaald naar de Tweede Kamer: een stijging van 9 naar 16 zetels. En zeggen dat die 9 zetels al als een opmerkelijke verrassing golden bij de verkiezingen van vorig jaar.

Dan zou het kabinet-Balkenende IV er al liggen nog voor het er goed en wel was. Want in het Nederlandse kiessysteem worden de 75 leden van de Eerste Kamer (de Nederlandse 'senaat') aangewezen door de Provinciale Staten (de 'provincieraden'). Een regering zonder meerderheid in de Eerste Kamer zou voortdurend moeten onderhandelen met de oppositie. Maar dat gebeurde niet, want Wilders deed een opmerkelijke zet: zijn kleine partij is organisatorisch nog niet klaar voor deze snelle opeenvolging van verkiezingen, en deed dus niet mee. Hij is toch al 'winnaar', zonder officieel zo uitgeroepen te worden.

De groei in de peilingen kwam er bovendien na een paar weken waarin Wilders zich van zijn wildste kant had getoond. Eerst door in de Tweede Kamer een frontale aanval te lanceren tegen twee nieuwe allochtone regeringsleden, beiden van de socialistische PvdA: Nebahat Albayrak (Justitie) en Ahmed Aboutaleb (Sociale Zaken). Ze hebben namelijk beiden een dubbele nationaliteit: Albayrak is Nederlandse en Turkse, Aboutaleb Nederlander en Marokkaan. Wilders ziet daarin een loyauteitsprobleem. Dat de dubbele nationaliteit een regeling is die zo oud is als het begrip 'nationaliteit' zelf, dat in binnen- en buitenland verscheidene toonaangevende politici meer nationaliteiten hebben, maar daar nooit op werden aangesproken (in België was dat bijvoorbeeld het geval met wijlen Jean Gol, Belg en Brit, want in 1942 geboren in Groot-Brittannië), het zette geen zoden aan de dijk. Wilders wilde van geen tegenargumenten weten. Je bent 100 procent Nederlander, of je bent het niet.

Ook deze week, na de provinciale verkiezingen, ging het nationaliteitendebat in de Tweede Kamer door, met Wilders in de provocatieve hoofdrol. Onderwerp van debat is een Marokkaans-Nederlands Kamerlid van de PvdA, dat advieswerk verricht in Marokko. Een spion van Mohamed VI, concludeerde Wilders fijntjes. Na anderhalf uur persoonlijke beledigingen snauwde de moegetergde GroenLinkse fractieleidster Femke Halsema hem toe: "Ik lust u rauw." Maar zo heeft Geert Wilders zijn tegenstanders het liefst: kwetsbaar en op zijn terrein. "Als de toon u niet bevalt, is dat uw probleem. Morgen doe ik dit weer. Ik laat niets onder het tapijt schuiven."

Sinds vorig jaar is er overigens een merkwaardige trendbreuk in het land dat ooit bekend stond als het tolerantste land ter wereld, waar vrijdenkend gelijk stond met vrijmoedig, en dat een synoniem was geworden van vrijpostig. Sinds vorig jaar worden allochtone politici daar immers persoonlijk geviseerd, en doen politieke tegenstanders pogingen om hen fysiek uit de Nederlands politiek te bannen. Het gaat hier verder dan een politiek cordon sanitaire rondom extreem rechtse partijen. Het gaat om pogingen tot persoonlijke verwijdering.

In België heeft het VB zich nooit gewaagd aan het persoonlijk kaltstellen van Mimount Bousakla, Nahima Lanjri of Fatima Bali. In Nederland is dat sinds juni 2006 wel het geval. Toen verklaarde Rita Verdonk (VVD), de liberale minister van Integratie, dat haar eigen (wereldbekende) partijgenote Ayaan Hirsi Ali feitelijk nooit de Nederlandse nationaliteit had gekregen, en dus eigenlijk nooit parlementslid was geweest. Het leidde tot de roemruchte 'Nacht van Verdonk', toen de minister na een elf durend uur debat door de verzamelde Tweede Kamer werd verplicht een oplossing te zoeken voor de impasse die ze zelf had veroorzaakt. Verdonk deed dat met zoveel tegenzin en koppigheid, dat D66 een crisis uitlokte rond haar persoon en zo het tweede kabinet-Balkenende deed vallen.

Wat is er aan de hand met Nederland? De maatschappelijke omslag lees je zelfs af uit de biografieën van de politieke protagonisten. Rita Verdonk begon haar carrière bij de Pacifistische Socialistische Partij (PSP), een groupuscule die uiteindelijk opging in Groen-Links. Verdonk is inmiddels de radicaal-rechtse vleugel van de VVD, met standpunten die harder klinken dan wat Hugo Coveliers en Jean-Marie Dedecker vertolkten toen de VLD hen uitsloot.

En dat in een land waar extreem rechts vroeger amper voet aan de grond kreeg. In het uitstekende boek Fout na de oorlog beschrijft auteur Jaap van Donselaar hoe er een halve eeuw na de Tweede Wereldoorlog in de Nederlandse samenleving een ruime consensus bestond over 'nie wieder'. Misschien dat anti-Duitse sentimenten (Oranje 1974?) dat gevoel versterkten, maar politici als Janmaat (even Tweede Kamerlid) en zijn Centrumdemocraten, of de rivaliserende Centrumpartij, alle vertolkers van Nederlands extreem rechts in de jaren tachtig, zijn overduidelijk 'fout' en geen lang leven beschoren. Laat staan dat er bij opiniemakers sympathie bestond voor hun ideeën, of zelfs maar begrip. Opiniepeiler Maurice De Hond is een uitzondering. Hij voorspelde al in 1983 dat de Centrumpartij het potentieel had om tot vier kamerzetels te reiken. De Hond achtte een verdere groei niet uitgesloten en heeft het over "een vierde stroming" in het land. Kort daarna heeft hij het zelfs over negen zetels.

Was De Hond visionair, of gewoon voortvarend? Feit is dat de Centrumpartij níét doorbrak. Dat kwam door de zogenaamde 'Frescoaffaire'. Fresco was een gemeenteraadslid uit Almere die brak met de Centrumpartij "omdat het daar vol ex-SS'ers zit". Dát deed die partij de das om: een insider die hen linkt met nazi-Duitsland. De Hond noteert na de Frescoaffaire een terugval tot minder dan 1 procent.

Sprong in de tijd. Hoewel Pim Fortuyn vele facetten had, ook erg libertaire, verdedigde hij over islam en moslims natuurlijk stellingen die gemeenzaam als radicaal rechts te omschrijven zijn.

En ineens veranderde alles. Op 6 mei 2002 werd Pim Fortuyn vermoord. In november 2004 werd Theo Van Gogh vermoord - hij kreeg kogels in zijn lijf, plus een mes met daarop een open brief aan Hirsi Ali en de VVD. Een paar dagen later weigerde de Syrische imam Ahmed Salam uit Tilburg minister Rita Verdonk een hand te schudden: "Dat mag niet van de islam." Verdonk: "Dan hebben we gelijk iets om over te praten." Even later kreeg Ayaan Hirsi Ali doodsbedreigingen van imam Fawaz Jneid van de As Soenahmoskee in Den Haag.

Hirsi Ali kreeg een onderduikadres, maar de Nederlandse politie nam ook Geert Wilders in bescherming. Juist in die woelige periode had hij zich afgescheurd van de volgens hem 'te lauwe' VVD - ondanks de aanwezigheid van Verdonk - om te gaan voor een echt harde anti-islamkoers. Vanaf september 2004 regent het bedreigingen aan zijn adres.

Men rekent Wilders tot de zogenaamde 'fortuynisten', allerlei partijen en stromingen die knokken om de erfenis van hun geestelijke voorman. Uiteindelijk gingen ze met drie de verkiezingen in: Marco Pastors (ex-Leefbaar Rotterdam), Hilbrand Nawijn (ex-Lijst Fortuyn, de voormalige directeur van de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND), en Geert Wilders.

Maar Wilders valt op. Hoe baarlijk rechts hij ook is, in de Nederlandse media is er een consensus om níét tot een cordon sanitaire over te gaan, zoals in België gebeurt met het VB.

Dat leverde Wilders massa's publiciteit op, want hij had nu eenmaal de opvallendste standpunten. Tellingen leerden dat hij in 2005 van alle parlementsleden het vaakst in de dagbladen kwam, voor Wouter Bos (PVDA) en Jozias van Aartsen (VVD).

Het VB had jarenlang moeite om geschoolde kandidaten op de lijsten te krijgen. Bij Wilders is dat allerminst het geval. Toen hij op 28 augustus 2006 zijn partij voorstelde, had hij schoon volk rond zich. Geert Tomlow, bijvoorbeeld, tv-regisseur bij de VAR. Of oud-generaal Peter Paul Sonnenschein ("fatsoen en discipline") en Raymond de Roon, advocaat-generaal van het Amsterdamse gerechtshof.

En hij blijft zich roeren. Soms niet eens onterecht, bijvoorbeeld toen een schooljongen uit IJsselstijn van zijn directie geen Nederlandse vlag op zijn boekentas mocht binden, "omdat dat de Marokkaanse medeleerlingen zou storen". Soms is het geweldig over the top, zoals zijn voorstel om moslims te verplichten de helft uit de Koran te scheuren. Wilders, geboren katholiek, heeft zich in zijn jonge jaren laten 'ontdopen', maar was er als de kippen bij om Benedictus XVI gelijk te geven na zijn beruchte toespraak over de islam. Wilders weet van geen ophouden: Nederland zit vol, eventueel moet het leger ingezet worden, er moeten no go area's komen, en dit en dat.

Elke uitspraak lijkt nieuws heet van de naald, en zo stijgt zijn populariteit. Waarom? Het tv-programma Zembla had cijfers om over na te denken: "Van alle Nederlandse tieners tussen 14 en 16 jaar oud denkt 54 procent negatief over moslims. Van diezelfde groep stemde bij de scholierenverkiezing in november tien 10 op de PvV. De meesten van hen wonen op het platteland en kennen de moslims vooral van televisie. En die scholieren vinden zichzelf geen extreem rechtse xenofoben." Wilders zelf ook niet. Hij weigert bijvoorbeeld zich met de foute lieden van het Vlaams Belang te associëren. Hij vindt 'eigen volk eerst' een foute slogan. Hij heeft alleen maar last met moslims in het kabinet, en zegt dat ook, en wil ongeveer alle ontwikkelingshulp afschaffen. Voor nieuwe vluchtelingen is er gewoon geen plaats meer. En hij argumenteert het nog ook.

Of zoals Bert Wagendorp in de Volkskrant opmerkte: "Gevreesd moet worden, dat Geert Wilders zichzelf buitengewoon gematigd acht."

Wat extreem rechts in Nederland doet, gaat veel verder dan een cordon sanitaire rondom een politieke partij. Het gaat om pogingen tot persoonlijke liquidatie van allochtone individuen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234