Woensdag 11/12/2019

Parti Socialiste

Moureaux: "Onze oppositie zal hard zijn of zal niet zijn"

Beeld Tim Dirven

Que faire? Moet de PS in de oppositie blaffen of bijten? Bijten, als het kan, meent Philippe Moureaux (75). Of oud-premier Elio Di Rupo daarbij de beste leider is? Moureaux twijfelt, openlijk: "Ik weet niet of het zijn verstandigste beslissing was om weer chef te worden."

De federale regering beleeft lastige maanden, maar haar grootste opposant, de PS, heeft het evenmin makkelijk. Te hard, heet de oppositiestijl van Kamerfractieleider Laurette Onkelinx. Te laat, klinkt het dan weer over het mea culpa dat partijvoorzitter Elio Di Rupo deze week uitsprak over de inperking van de inschakelingsuitkering die nog onder zijn regering beslist werd.

Wat zal het dus zijn? De Franstalige socialisten lijken door twijfelzucht bevangen. "De PS wou vermijden dat de nieuwe regering kon beginnen in een staat van genade", zegt Pascal Delwit, politicoloog en kenner van het PS-huis. "Daarom hebben ze er alles aan gedaan om het zogenaamde verraad van de MR te benadrukken. Maar ze zijn daar wel wat te ver in gegaan. Als oud-minister zo uithalen, dat wringt.

"Deze week heeft Di Rupo afstand moeten nemen van de hervorming van de wachtuitkering, die hij nota bene zelf heeft ingevoerd. Dat is hem op enorm veel kritiek komen te staan, veel meer dan hij zelf had verwacht. Ik denk dat hij er goed aan heeft gedaan. Nu kan hij tenminste nog zijn gezicht laten zien in bepaalde milieus. In Vlaanderen piept niemand erover, maar deze maatregel is bijzonder hard aangekomen in Franstalig België."

De wachtuitkering ligt ook vooraan op de tong bij Philippe Moureaux, oud-minister en oud-burgemeester van Molenbeek. En de smaak is bitter, bijzonder bitter. "Het is lastig om kritiek te geven op het rechtse beleid van de regering-Michel, en tegelijk te moeten uitleggen dat onder je eigen regering beslist is dat duizenden jongeren het zonder uitkering moeten rooien. Je mobiliseert terecht tegen een onrechtvaardig beleid, maar de meest tastbare onrechtvaardige maatregel is een erfenis van een regering die je zelf geleid hebt. Beetje vervelend, hè?"

Beeld Tim Dirven

Het mea culpa van Elio Di Rupo heeft u dus niet verbaasd?
Philippe Moureaux zucht, aarzelt, spreekt dan toch, met woorden als kogels. "Wat zal ik daarover zeggen? Dat het moedig is? Dat het dom is? Dat het belachelijk is? Het kan alledrie. Ik vermoed dat dat deel uitmaakt van de perceptiepolitiek van vandaag. In de oppositie is het zaak om zo snel mogelijk weer maagd te worden. (glimlacht) Dat is soms pijnlijk, maar daar bestaan medische oplossingen voor. We zullen zien of het wat opbrengt. Ik ben niet overtuigd dat iedereen dit even geloofwaardig vindt."

Omdat Di Rupo gewoon partijvoorzitter blijft.
"Di Rupo heeft natuurlijk gelijk als hij zegt dat dit niet zijn idee is, maar dit soort maatregelen blijven voor socialisten een bittere pil.

"Het verbaast me een beetje dat de partij nu zegt dat ze te laat heeft ingeschat wat de gevolgen zouden zijn. Toen we erover debatteerden in het parlement, heb ik in de fractie aan de alarmbel getrokken. Maar ja... 'Men' was toen nog eerste minister, 'men' moest zijn verantwoordelijkheid opnemen en 'men' moest het compromis uitdragen. In de hoop dat 'men' eerste minister kon blijven. Bon, voilà, hier staan we nu."

Was het verstandig om Elio Di Rupo weer voorzitter te maken?
"Ik weet niet of dat de verstandigste beslissing was die deze briljante man ooit gemaakt heeft."

Ideaal was de nieuwe partijvoorzitter een vrouw tussen de 35 en 45 jaar, zegt politicoloog Pascal Delwit. "Eentje die het bovendien goed kan uitleggen en uiterst intelligent is. Die was jammer genoeg niet voorhanden. Di Rupo is een echte man van het volk. Hij is immens populair, ook bij de laagste klasse. Hij kan de mensen als geen ander aanspreken. Ze hebben niemand anders die dat op die manier kan."

Moureaux: "Het is zijn eigen keuze geweest. Het is een illusie om te denken dat partijvoorzitters door de basis vrij worden verkozen. De keuze is nog nooit zo onvrij geweest sinds men op het idee gekomen is om de leden zelf te laten kiezen. In een gedisciplineerde partij als de onze wordt een leider die herverkozen wil worden ook gewoon herverkozen. De chef is nu eenmaal de chef. Je moet al je moeder en je vader vermoord hebben om zo'n stembeurt te verliezen."

Bittere woorden, die om een weerwoord vragen. "Gelukkig bestaan er in een democratische partij verschillende meningen", reageert de partijwoordvoerder namens zijn baas. "Iedereen was vrij om zijn of haar kandidatuur in te dienen voor de voorzittersverkiezingen. Elio Di Rupo is door de militanten herkozen met meer dan 93 procent van de stemmen en beschikt dus over een ruim mandaat om de partij de volgende jaren te leiden. Hij heeft er ook de ervaring en het enthousiasme voor."

Moureaux heeft nochtans recht van spreken. Hij heeft de vorige (centrum)rechtse regeerperiode meegemaakt, in de eerste helft van de jaren tachtig. Is het anders vandaag? "Het grote verschil is dat deze regering niet alleen geen meerderheid heeft in Franstalig België, maar zelfs maar een kleine minderheid van 25 procent kiezers vertegenwoordigt", meent hij. "Daar komt nog bij dat de dominante kracht in deze regering een nationalistische partij is die zelfs nog niet bestond in de jaren tachtig."

Beeld Tim Dirven

Zelf hebt u ook geregeerd met de VU, maar dat was anders?
"De N-VA is niet de erfgenaam van de VU van Hugo Schiltz. Ze is eerder een kruising tussen de oude CVP en het Vlaams Belang. Het genie van Bart De Wever is dat hij die twee stromen heeft kunnen bundelen. De Wever heeft ingespeeld op de aversie bij een deel van de Vlaamse bevolking voor Wallonië door het klassieke taalflamingantisme van de oude CVP uit te buiten en door de vruchten te plukken van de beelden die het VB destijds in de markt gezet heeft van de gezinswagen die elk gezin jaarlijks naar Wallonië zou transfereren. Dat foute, maar krachtige beeld van Walen als luie, ondankbare subsidiejunkies is bijzonder attractief gebleken."

De N-VA gaat ervan uit dat de PS na deze regeerperiode zelf om een staatshervorming zal smeken.
"En ik begrijp die redenering. Kijk, als deze regering haar rit van vijf jaar uitdoet, dan zal het feitelijke eindresultaat zijn dat het Belgische 'huis' verzwakt is. Als je De Munt en de federale musea verplicht om zwaar te besparen, dan tast je de uitstraling van België aan, en je doet dat onder het mom dat iedereen moet besparen.

"De PS waarvan ik de woordvoerder en voorvechter ben geweest, was een federalistische partij. Ik heb mee op de barricaden gestaan voor een Wallonië dat meer zeggenschap wou over zijn eigen lot. En toen kwam Di Rupo. Hij heeft de PS-tanker kundig op een unitaire koers gezet. (schamper) Ik heb jarenlang op meetings gesproken met een Waalse haan in mijn rug, en plots hing daar een Belgische vlag. Je zou kunnen zeggen: die operatie is een succes geweest, want het heeft de partij uiteindelijk het premierschap opgeleverd. Maar tot mijn schrik zijn we zo ook een Belgicistische, monarchistische, emotioneel aan België verknochte partij moeten worden. En die partij is de PS nog altijd. Is die positie houdbaar in de nieuwe context? Het kan, maar het zal moeilijk worden."

Zal de PS dan de sociale zekerheid helpen splitsen?
"Zolang er uitzicht is op een behoud of verbetering van de sociale zekerheid zoals we die nu kennen, is het valabel om België te blijven verdedigen. Het confederale België, zonder nationale solidariteit, waar Bart De Wever en Siegfried Bracke van dromen, heeft voor de Franstaligen geen enkele meerwaarde.

"Als de solidariteit wegvalt, is het niet ondenkbaar dat sommigen de optie bekijken van de onafhankelijkheid. Voor een uitgekleed leger en wat buitenlandse restbevoegdheden gaan we België niet in stand houden. Als de regerende Vlaamse partijen bij de volgende verkiezingen in groep een splitsing van de sociale zekerheid eisen, kan dat een riskante dynamiek in gang zetten. Dat zal dan mede de verantwoordelijkheid zijn van de roekeloze MR die dit avontuur is aangegaan."

Met België als het kan, zonder als het moet?
"Ik ben een federalist, en blijf op mijn positie staan. Zolang we uitzicht hebben op het behoud van een solidariteitssysteem die naam waardig, moeten we ons niet tot avonturen laten verleiden. Maar ik heb ook weinig met het mythisch-romantische gedweep met een Belgische staat. België is voor mij een middel, geen doel. Zonder solidariteit heeft het voor mij geen waarde. Wat schiet er dan nog over: een koninklijk paleis en een handvol diplomaten. Daar gaat mijn linkse hart niet van sneller slaan."

Het wordt voor professor Delwit dé uitdaging voor de Franstalige socialisten: vooruitgaan zonder ook de N-VA een duw in de rug te geven. Delwit: "Het gevaar bestaat dat hun kritiek, ook als die over socio-economische thema's gaat, communautair geframed zal worden. Als zowel de N-VA als de PS bij de volgende verkiezingen naar de 40 procent zouden stijgen, komt de droom van de Vlaams-radicalen uit."

"Dan wordt het onmogelijk een regering te vormen. C'est le bloccage total. Dat is ook het grootste verschil met de jaren tachtig. Toen heeft de PS een enorme sprong vooruit gemaakt door volop te spelen op de Voerenkwestie. Die optie is er nu niet meer, of de institutionele atoombom gaat echt af..."

Vandaar dat de PS naar de juiste toon in de oppositie blijft zoeken, tussen bijten en blaffen. Voor Philippe Moureaux moet de PS "geen schrik hebben van de eigen schaduw. Onze oppositie zal hard zijn of niet zijn. Als wij ons al niet meer verzetten tegen deze regering, dan zal de PVDA of erger het wel in onze plaats doen."

Brussels burgemeester Yvan Mayeur ging al meermaals in de clinch met de nieuwe regering. Is dat de rol van een burgemeester?
"Yvan Mayeur wordt gezocht. (glimlacht) Ik weet hoe dat voelt. Ik hoop dat hij standhoudt. Hij is een burgemeester met een visie en hij heeft de gewoonte om die nogal scherp te verwoorden. Zijn voorganger Freddy Thielemans was een goede beheerder, maar bij hem moest je niet zijn voor de grote visie op de stad. Dat een burgemeester zo'n visie uitdraagt, zijn ze niet gewoon in Brussel, en dus stoort hij blijkbaar sommigen.

"Mayeur heeft machtige vijanden, bij de N-VA maar ook bij Joëlle Milquet (cdH) die hem nooit vergeven heeft dat hij haar uit het Brusselse stadsbestuur heeft gehouden. Daardoor heeft hij ook mijn einde als burgemeester in Molenbeek mee bewerkstelligd. Ik heb hem dat wel vergeven."

Uw partij leidt de Waalse en Brusselse gewestregering. Is die spagaat vol te houden?
"Dat is een probleem. Het is moeilijk om je duivels te ontbinden tegen de besparingspolitiek van rechts als je in Wallonië verplicht bent om zelf te saneren.

"De bittere realiteit is dat een linkse partij die een deelregering leidt, niet de autonomie heeft om te ontsnappen aan de besparingsdwang. Dat is het drama van de sociaal-democratie in heel Europa. We hebben ons laten inpakken door de illusie van een kapitalisme met de glimlach. En nu vallen de maskers af, is er geen glimlach meer te zien en hebben we geen verweer. Dat de nieuwe Franse minister van Economie onder president Hollande (Emmanuel Macron, red.) een zakenbankier is, dat is toch een godvergeten schande voor links?"

President Hollande heeft een links beleid ingezet, maar het heeft niet gewerkt.
(boos) "Hollande heeft juist níéts ingezet. Hij heeft iets gepreveld en zich vervolgens meteen laten afblaffen door Duitsland. Op geen enkel moment heeft hij nog maar geprobeerd om een alternatief voor de austerityte realiseren. En nu neemt hij zijn toevlucht tot een soort links-liberalisme. Ik denk niet dat daar onze toekomst ligt."

Waar dan wel?
"Wat doen wij met de PS vandaag? De belangen verdedigen van de mensen die dat het meeste nodig hebben. Dag na dag worden er gaten geslagen in de dijken van de solidariteit, en partijen zoals de PS slepen de zandzakjes aan. Dat is een eerbare opdracht, maar wel een louter defensieve. Aan de utopie komen we niet meer toe. Zo'n 'andere toekomst' met de belofte van meer gelijkheid is nochtans lange tijd de aantrekkingskracht geweest van de sociaal-democratie.

"De grote maatschappelijke vooruitgang is geboekt doordat het kapitalisme compromissen wou sluiten met sociaal-democraten, tegen de achtergrond van het schrikbeeld van het communisme. Toen het schrikbeeld wegviel, is ook de drijfveer verdwenen bij het kapitalisme om zichzelf te matigen. En het socialisme vond amper verweer tegen die agressie. Het gevolg is dat in vele landen de ongelijkheid weer toeneemt en we weer zijn teruggekeerd naar de situatie van voor de grote sociale compromissen."

De verontwaardiging daarover moet naar een 'nieuw' socialisme leiden?
"Er is een magnifieke leidraad. Thomas Piketty. Zijn werk moet de fundamenten geven aan een nieuw links. Piketty heeft als empirische wetenschapper met ontelbare historische data bewezen dat de ongelijke verdeling van vermogens weer aan het toenemen is.

"En weet je wat, de OESO, toch geen linkse denktank, zegt het nu ook! En nog altijd mis ik op links de urgentie om daar de conclusies uit te trekken."

Piketty is overal. Zelfs Bill Gates vindt hem interessant.
"Ja, interessant vinden ze hem allemaal. Maar welke politicus durft nog te zeggen: genoeg nu! Er is een grote maatschappelijke omwenteling bezig waarin ongelijkheid weer de norm wordt. Dat moet het vertrekpunt zijn voor de nieuwe sociaal-democratie.

"We hoeven daarvoor heus niet terug te keren naar de recepten van de vorige eeuw, maar ik stel vast dat sociaal-democratische partijen vandaag niet meer capabel zijn om die basisvraag te beantwoorden. Los van het noodzakelijke werk dat ze leveren als verdediger van sociale rechten. Ik minacht dat niet. Ik zeg alleen: het is niet genoeg."

Dan zal de PS ook het taboe over die verworven rechten uit de vorige eeuw moeten durven lossen.
"Ik zal u verbazen en u ten dele gelijk geven. Neem het pensioendebat. Links en rechts zitten vast in symbolen. Rechts denkt dat je de jeugdwerkloosheid oplost door de werkloosheidsuitkering in te perken en het brugpensioen af te schaffen. Links blijft blind voor het objectieve feit dat we allen langer en gezonder leven. Mijn idee zou zijn om te pleiten voor arbeidstijdverkorting in ruil voor langer werken: met z'n allen minder hard, maar wel langer werken.

"Links moet zichzelf vanaf de bodem weer heruitvinden. Het socialisme moet helemaal uit elkaar gevezen worden en vervolgens weer als een meccano in elkaar gedraaid. Verder dan wat symboolpolitiek kom je in België niet meer. Nu de Franse PS uitverkocht is aan het liberalisme, is onze partij zowat de meest linkse sociaal-democratische partij in de hele EU. We hebben amper nog bondgenoten, tenzij we ons met de Syriza's en Podemos' van deze wereld willen associëren. Nochtans is Europa het enige niveau waar we de groeiende ongelijkheid nog kunnen stoppen."

In de Europese Commissie tekenen sociaal-democraten vandaag mee de door u vervloekte besparingspolitiek uit.
"Dat is de ware tragedie. Op het moment dat de sociaal-democratische partijen op vele plaatsen in Europa op het toppunt van hun kunnen stonden, in het begin van deze eeuw, hebben ze er niets mee gedaan. Blair, Schröder, Kok... rien. Ze hebben de armen in de lucht gestoken en zich overgegeven aan het kapitalisme. Dat frustreert."

De sp.a blijft in eigen land dichter bij het centrum dan de PS. Stoort u dat?
"On verra. Ik ben niet wanhopig. John Crombez is een erg verstandig politicus. Ik weet niet of hij het gaat halen bij de voorzittersverkiezingen, maar mijn sympathie heeft hij. Zijn palmares op fraudebestrijding wordt enorm onderschat - behalve door zijn doelwitten.

"Met drie Vlaamse partijen in een rechtse regering, biedt deze regering juist voor de sp.a een uitstekende kans zich scherp te profileren als alternatief. Het potentieel is er. Het verzet tegen de regering-Michel komt niet alleen uit Wallonië."

Ziet u bij de PS ook een John Crombez rondlopen?
(glimlacht) "We hebben pas een nieuwe voorzitter verkozen, er is geen vacature. (stilte) Ik heb altijd gehoopt dat Laurette Onkelinx op een bepaald moment zou overnemen. Zij had er de kracht en de visie voor, maar bon, dat is nu niet aan de orde. Paul Magnette is een briljant politicus, en hij koos als interimvoorzitter voor een scherper ideologisch profiel. Als Waals minister-president is hij nu aan handen en voeten gebonden, want ook hij wordt gedwongen om te besparen. Bovendien is hij een puur product van Elio. Dat schept een band en ik zie hem niet meteen zich daarvan losmaken."

Dauphin Magnette zelf loopt alleszins netjes in de partijlijn. "Een linksere koers? Niet aan de orde", zegt hij. "We hebben een duidelijke ideologie en we moeten daar niet beschaamd over zijn. We kunnen ons ook duidelijk afzetten tegen het project van de federale regering. Na de emotie, is het nu tijd voor inhoud. On fera de l'opposition en faisant des propositions. Ik hoef Philippe Moureaux niet te bellen om advies daarover."

En dus blijft het stilletjes, vijf hoog, in dat eenvoudige appartementje in Molenbeek. Heeft Moureaux zijn gedwongen politiek afscheid al verteerd? Gedecideerd: "Niemand heeft me gedwongen afscheid te nemen. Toen duidelijk werd dat het afgelopen was in Molenbeek, heb ik beslist om alle politieke mandaten stop te zetten. Op mijn leeftijd is dat geen schande. Ik wil daar niet te stoer over doen. Als je 35 jaar hyperactief bezig geweest bent en dat valt ineens allemaal weg, dan doet dat iets. Ik heb mijn moeilijke momenten, maar er blijft geen bitterheid hangen."

U had nog best actief kunnen blijven.
"Als ik stop, is het volledig. Weet u, ik heb meegemaakt hoe mijn vader (liberaal minister Charles Moureaux, red.) aan het einde van zijn leven begon te sukkelen met zijn gezondheid. Hij was toen nog politiek actief en dat is uiteindelijk een pijnlijk afscheid geworden. Toen besefte ik al dat ik dat nooit wou meemaken. Ik prijs me gelukkig dat ik mezelf aan die belofte heb kunnen houden.

"Het is mooi geweest. Ik ga niet meer naar vergaderingen, en bel niemand met mijn bekommernissen. Zij bellen me ook niet, neen, maar dat begrijp ik. (met pretoogjes) Ze zijn een beetje bang van wat ik zou kunnen zeggen, denkt u ook niet?"

Beeld Tim Dirven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234