Dinsdag 21/01/2020

Portret

Moslima's eren rolmodel en vrouwenrechtenicoon Fatima Mernissi

Fatima Mernissi was een van de invloedrijkste vrouwen in de Arabische wereld. Beeld © HOLLANDSE HOOGTE

Met de dood van de wereldvermaarde feministe Fatima Mernissi verloren ook veel vrijgevochten Belgische vrouwen van Marokkaanse origine hun intellectuele moeder. 'Als je als vijftienjarig moslimmeisje je weg moet zoeken tussen twee culturen heb je een soulmate nodig.'

Het invloedrijke magazine Arabian Business omschreef Mernissi onlangs nog als een van de invloedrijkste vrouwen van de Arabische wereld. Veertig jaar lang publiceerde de feministe en sociologe heldere bestsellers die in de islamwereld allerlei muren en glazen plafonds op springen zetten. Haar bekendste werkAchter de sluier, de islam en de strijd tussen de seksenmaakte voor moslimvrouwen twee zaken duidelijk: er hoeft geen tegenstelling te zijn tussen de islam en vrouwenrechten en ook de contradictie tussen islamitische waarden en de liberale democratie is een bedenksel van radicalen die de bruggen willen opblazen. Deze week overleed Mernissi op 75-jarige leeftijd in Rabat. Ook in België wordt om haar gerouwd.

"Mernissi heeft ook een grote invloed gehad op Belgische vrouwen van Marokkaanse origine", zegt Saïda Sakali, projectverantwoordelijke bij de Koning Boudewijnstichting en bestuurder bij cultuurhuis deBuren en deSingel. "Haar boeken openden voor ons een nieuwe wereld. Aan de ene kant stelde ze ons gerust: ze schreef dat onze Marokkaanse origine en onze Europese toekomst elkaar niet uitsloten. Tegelijk riep ze ons op om niet bij de pakken te blijven zitten: 'Ofwel zwijg je en word je vernederd, ofwel sta je op en dwing je je positie af. Niet dat ik binnen ons gezin een tweederangsrol had, maar in de buitenwereld was het als vrouw van Marokkaanse afkomst niet altijd even gemakkelijk. En dan zorgde Mernissi voor houvast."

"Wat ik ook zo geweldig vond aan haar is dat ze een vrijgevochten feministe was maar tegelijk heel vrouwelijk: bijzonder gastvrij, steeds koket gekleed met veel gevoel voor de schoonheid van de Arabische en Marokkaanse cultuur."

"Dat was iets dat ook mij enorm aantrok", zegt Vlaams volksvertegenwoordiger Yamila Idrissi (sp.a). "Op sommige foto's ziet ze eruit als een Parisienne, op andere foto's is ze een über-Marokkaanse met kleurrijk kleed en zilveren sierraden. Zo maakte ze duidelijk dat wij niet hoefden te kiezen tussen die twee werelden. In haar boeken las ik dat wij het volste recht hadden om het beste van beide werelden te kiezen. Voor Mernissi was dat een verrijking, geen verscheurende keuze. Ik kan u vertellen: toen ik als vijftienjarig moslimmeisje op een nonnenschool zat en met allerlei vooroordelen geconfronteerd werd, kwam Mernissi op het goede moment. Ik was mijn identiteit aan het zoeken tussen twee werelden en dat was vaak behoorlijk eenzaam. Maar met Mernissi had ik plotseling een soulmate. Soms voerde ik denkbeeldige gesprekken met haar. 'Wat zou jij doen in deze situatie Fatima', vroeg ik mij dan af."

Beeld Basso Cannarsa / Belga

Saïda Sakali: "Wat ook heel bijzonder is aan Mernissi is dat zij heeft gevochten tegen elke vorm van fundamentalistisch discours en zich daarbij vooral tot de jonge generaties richtte. Ze deed emancipatiewerk op het Marokkaanse platteland maar vormde ook journalistes van Al Jazeera. Ook voor Europa is haar gematigde discours meer dan ooit belangrijk. In tijden waarin de actualiteit beheerst wordt door terreur, hebben we meer dan ooit nood aan mensen die met hun ideeën bruggen bouwen in plaats van bruggen vernietigen. Heel Europa is nu gefocust op IS en de extreme stromingen van de islam. Terwijl de ideeën van Mernissi nu net bewijzen dat er bijzonder veel aan het bewegen is binnen de islam. Zij heeft een sterk verhaal opgebouwd waarbij voortdurend relaties worden gelegd tussen universele waarden en islamitische culturele waarden. Het is belangrijk dat Europa oog heeft voor dit soort evoluties."

Zelfs tijdens haar begrafenis wist Mernissi op een zachte, grappige manier te provoceren. Yamila Idrissi: "Ze werd begraven volgens de regels van de islam, met dit verschil dat haar lichaam ten grave werd gedragen door vrouwen en niet door mannen. Vaak is het zo dat de vrouwen pas drie dagen na de begrafenis een groet mogen brengen aan het graf. Dat zag Fatima even anders."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234