Vrijdag 20/05/2022

Morgen in deel 5: vrouwen in turkije (1) 'voor ons was de AKP geen verbetering'

Vervolg van pagina 13

"Na de staatsgreep van 1980 was het leger bovendien zo slim om verschillende machtige organen op te richten. Zo ontstond de beruchte Nationale Veiligheidsraad, een clubje van generaals dat in alle politieke en militaire beslissingen iets te zeggen had. Ook de Raad voor Hoger Onderwijs, die op universiteiten scherp toeziet op het hoofddoekverbod, kwam er dankzij de militairen. Materieel ontbreekt het de militairen aan niets. Ze hebben zich in de loop der jaren steeds meer privileges toegekend. Subsidies van Defensie, huizen op riante militaire domeinen, officiële voertuigen. Hun uitgaven? Niemand die er zicht op heeft. Geheim, klinkt het. Zonder uitleg."

Toch is er verandering in zicht. Bij de hervormingen die de AKP doorvoert, knabbelt de regering ook aan de macht van het leger. De militaire Nationale Veiligheidsraad kreeg een burger als secretaris-generaal. Binnenkort zal het Turkse Rekenhof de defensie-uitgaven kunnen controleren. Hoe reageert het leger?

"Reken maar dat het leger zich daardoor in een hoekje gedrongen voelt! Dat zag je in mei nog, aan hun tussenkomst toen de AKP de religieuze scholen op hetzelfde niveau wilde brengen als het algemeen onderwijs. Er verscheen een lang perscommuniqué over alweer - (zucht) - het secularisme dat in gevaar was. Zo bars hadden de militairen zich allang niet meer getoond! Ze wilden zich doen gelden, omdat ze hun prestigeverlies aanvoelden. Echt intimiderend was het niet. Zijn ze daar weer, haalden de meeste mensen hun schouders op."

Waarborgt het leger het secularisme in Turkije. Anders gesteld: kan Turkije seculier blijven zonder leger?

(overtuigd) "En hoe! Het vertrouwen van de bevolking in de huidige veranderingen is enorm. De AKP krijgt grote steun voor het ontwikkelen van haar islamdemocratie, waarin het secularisme gewaarborgd wordt. Omgekeerd, als je in democratie gelooft, moet je in het volk geloven. De Turken willen dat dit lukt."

Turkije is dankzij de hervormingen van de AKP goed op weg naar een volwaardige democratie, heet het. Een van de heikele punten waren de mensenrechten. Is de situatie verbeterd?

"Ja, maar er is nog veel te doen. (lacht) Ik weet het, die zin is de laatste maanden een dooddoener geworden. Maar wat mensenrechten betreft, vind ik het heel belangrijk dat er minder martelingen zijn. (buigt zich voorover en roert met de selder in zijn bloody mary) We hebben het hier over een volk dat zich jarenlang niet heeft gewassen en sinds twee jaar onder een grote douche staat. Misschien moet je Turkije vergelijken met een ketchupfles: je houdt haar ondersteboven, klopt er zachtjes op, maar er komt niets uit. Dan geef je een stevige dreun en pffffffttttt, alles ineens op je bord." (lacht smakelijk en slaat zijn drank achterover).

In het lokaal van Tesud, de vereniging van gepensioneerde officiers in Istanbul, wordt níét gelachen. "Het Turkse leger heeft een eigenheid die je nergens anders ziet", dreunt brigadegeneraal Mümtaz Ün op. "Dat nemen de AKP noch de EU van ons af." Hij leunt achterover en kruist de armen. "Wat wilt u eigenlijk van ons", klinkt het dan streng. "U wilt zeker dat we iets zeggen zodat het leger weer zwart kan worden gemaakt."

We contacteerden Tesud nadat we tevergeefs 'actieve' officieren om een interview vroegen. Mag niet, klonk het. Geen commentaar. Bel maar naar Defensie. De gepensioneerde militairen willen wel praten. Als we niet te veel vervelende vragen stellen.

Voorzitter Mümtaz Ün van Tesud bevestigt alle clichés die Mehmet Altan opsomde over het leger. Kemalisme hier, Atatürk daar, de Turkse republiek is van ons. Ün ging in 1984 met pensioen en werd tien jaar geleden de voorzitter van Tesud. "Wij verdedigen hier de beginselen van Atatürk", begint hij. "Alles wat wij doen, is naar Atatürks voorbeeld." Sssst, sist plots de secretaris van de vereniging, die bij het interview zit. "Niet te veel Atatürk zeggen, daar houden ze niet van in Europa." Dat was een grapje, knipoogt de man daarna naar ons. Zo klonk het toch niet echt.

Maar Mümtaz Ün gaat alweer verder met zijn dreunende monoloog: "Wat Europa niet begrijpt, is dat het leger de Turkse republiek heeft opgericht. De discipline van ons leger vind je nergens anders. Onze regering wil per se in de EU. Wel, dat vinden we oké. Zolang we maar niet moeten afdwalen van de kemalistische ideologie."

En als dat wel gebeurt? Als Turkije te veel richting, pakweg, islam afdwaalt? Hoe groot is de kans op nog een staatsgreep van het leger? "Niet groot", meent Ün, met een teleurgestelde blik. "Tegen die islamisering zullen in eerste instantie de Turken zelf protesteren. Het leger niet meer. Of toch niet door een staatsgreep. We hebben niet meer de neiging om de haverklap overal in te grijpen."

Drie dagen na ons bezoek aan zijn souvenirwinkeltje komen we toevallig opnieuw voorbij de shop van Ramazan. De man is één brok geluk. "Ik heb drie foto's van Atatürk aan een Italiaanse toerist verkocht", lacht hij luid. "Goed hé?"

De Italiaan vond de foto's grappig. Man met snor die naast vrouwen met sluier poseert (Atatürk die vrouwen aanraadt zich westers te kleden). Man met hoed, wijzend naar het publiek (Atatürk promoot de hoed ten voordele van de fez). Man met legeruniform (Atatürk als kolonel). "Eerst dacht de Italiaan dat Atatürk een islamitische politicus was." Hij haalt zijn schouders op. "Ik ben niet kwaad geworden. Die buitenlanders zullen het toch nooit echt snappen."

Deze reportagereeks kwam tot stand met steun van de Koning Boudewijnstichting.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234